Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o związku metropolitalnym w województwie pomorskim. Projekt ma stworzyć ramy prawne dla nowej formy współpracy pomiędzy gminami i powiatami Pomorza. Jednocześnie nowelizuje obowiązujące przepisy dotyczące związku metropolitalnego w województwie śląskim oraz kilkanaście innych ustaw związanych z jednostkami samorządu terytorialnego.
Celem projektowanej ustawy jest lepsza koordynacja rozwoju regionu, w szczególności w obszarze transportu publicznego, inwestycji infrastrukturalnych oraz zarządzania aglomeracją liczącą ponad 1,5 mln mieszkańców. Ma temu pomoc nowa prawna forma współpracy komunalnej gmin albo gmin i powiatów - związek metropolitalny będący „strukturą zarządczo‑koordynacyjną”, która ma poprawić efektywność współdziałania gmin i powiatów funkcjonujących w obszarze funkcjonalnym Gdańska.
Związek metropolitalny pod względem zakresu działania (zadań, kompetencji) oraz konstrukcji prawnej bazuje na rozwiązaniach przyjętych w ustawie z 9 października 2015 r. o związkach metropolitalnych oraz w ustawie z dnia 9 marca 2017 r. o związku metropolitalnym w województwie śląskim (rząd zaproponował wprowadzenie w niej kilku niezbędnych korekt)
Projekt ustawy rozróżnia zadania wykonywane przez związek metropolitalny na:
Statut związku ma uszczegóławiać zakres realizowanych zadań, przy zachowaniu granic ustawowego upoważnienia.
Do obowiązkowych projekt zalicza zadania m.in. z zakresu:
Związek metropolitalny – jeśli przewidzi to jego statut – będzie mógł realizować szeroki katalog zadań fakultatywnych, obejmujących m.in. rynek pracy i politykę społeczną, rozwój gospodarczy i innowacyjny, edukację (w tym szkolnictwo wyższe), kulturę oraz gospodarkę komunalną. Kompetencje te obejmują również wsparcie transformacji energetycznej, gospodarki odpadami, prowadzenie centrów usług wspólnych oraz działania na rzecz podnoszenia kwalifikacji kadr samorządowych. Zadania te mają służyć realizacji celów strategii rozwoju ponadlokalnego oraz poprawie jakości usług publicznych na obszarze metropolii. Dla zapewnienia sprawności (w tym skuteczności i efektywności) działania związku, projekt ustawy określa dopuszczalne formy działania.
Dwa tryby utworzenia związku metropolitalnego
Projekt przewiduje możliwość utworzenia związku metropolitalnego w jednym z dwóch trybów:
O wyborze trybu utworzenia związku zdecyduje rada miasta Gdańska jako centralnego miasta związku metropolitalnego. W przypadku przekształcenia istniejącej formy współpracy konieczna będzie również zgoda jej organów. To rozwiązanie określono w projekcie jako istotne novum legislacyjne, uzasadnione zarówno względami prawnymi, jak i praktycznymi.
Projektowana ustawa wskazuje, że związek metropolitalny może tworzyć, przekształcać i likwidować jednostki organizacyjne, w tym posiadające osobowość prawną (np. spółki prawa handlowego, fundacje). Bieżącą obsługę działalności organów związku metropolitalnego sprawuje urząd metropolitalny. Pracownicy urzędu metropolitalnego mają status pracowników samorządowych – które to rozwiązanie prawne zostało przez ustawodawcę wykorzystane po raz pierwszy w ustawie o związku metropolitalnym w województwie śląskim
Zgodnie z projektem władze związku metropolitalnego stanowią dwa organy:
W strukturze zgromadzenia związku metropolitalnego przewiduje się możliwość tworzenia tzw. organów wewnętrznych, pełniących funkcje doradcze i porządkowe, ale niemających statusu organów administracji publicznej.
Projekt zakłada, że granice administracyjne województw nie muszą stanowić bariery dla integracji gmin i powiatów z województwa pomorskiego z jednostkami samorządu terytorialnego położonymi w innych województwach – o ile przemawiają za tym istniejące powiązania funkcjonalne. Związek może więc w przyszłości objąć także gminy i powiaty z innych województw.
Drugie podejście do pomorskiego związku
To drugie podejście do ustawowego utworzenia metropolii obejmującej Trójmiasto i okoliczne samorządy. Pierwszy projekt, przygotowany z inicjatywy Senatu w 2020 r., został przyjęty w izbie wyższej bez sprzeciwu, jednak nie doczekał się dalszych prac w Sejmie i ostatecznie został odrzucony na początku 2023 r.
O ustanowienie formalnej metropolii na Pomorzu od lat zabiegają samorządy należące do Obszaru Metropolitalnego Gdańsk–Gdynia–Sopot (OMGGS), skupiającego 61 miast, gmin i powiatów zamieszkanych przez ok. 1,6 mln mieszkańców. Powstał w 2011 r. z inicjatywy ówczesnego prezydenta Gdańska Pawła Adamowicza. Instytucjonalizacja OMGGS jest – obok Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii – najstarszym i najdalej posuniętym procesem integracji jednostek samorządu lokalnego (gmin i powiatów).
