Pakiet 2.0 jest częścią większego procesu, mającego na celu wzmocnienie autonomii działania samorządu terytorialnego. Ma też odpowiadać na kolejne problemy prawne i finansowe, z którymi mierzą się jednostki samorządu terytorialnego. Zaproponowane przez poszczególne organizacje samorządowe zmiany mają również dostosować prawo do linii orzeczniczej sądów administracyjnych.
Krzysztof Kosiński, prezydent Ciechanowa, wiceprezes Związku Miast Polskich wskazuje, że proponowany pakiet zmian obejmuje wiele drobnych zmian, czasami technicznych korekt, które pojedynczo mogą wydawać się mało znaczące. Jednak wprowadzone łącznie tworzą spójny zestaw usprawnień, który realnie mógłby poprawić funkcjonowanie samorządów.
Przyjęcie takiego całościowego pakietu mógłby zmniejszyć poziom biurokracji, przyspieszyć określone procedury i ułatwić codzienną pracę administracji lokalnej. Co istotne, proponowane rozwiązania nie mają charakteru kontrowersyjnego i nie wprowadzają żadnych fundamentalnych zmian ustrojowych. Są to raczej praktyczne, porządkowe modyfikacje, które mogą usprawnić działanie systemu bez wywoływania większych sporów czy napięć – mówi Krzysztof Kosiński.
Zmiany w opłatach za korzystanie z cmentarzy
Samorządy wciąż nie mogą doczekać się nowej ustawy o cmentarzach. Nad przepisami pracuje kolejny już rząd i na razie bez efektu.
Obecna ustawa nie przystaje do realiów współczesności. Akt ten pochodzi z 1959 r., a znaczna jego część powiela, na zasadzie „wytnij-wklej, rozwiązania ustawy z 1930 roku – zwraca uwagę Agnieszka Piskorz-Ryń, profesor UKSW.
Unia Metropoli Polskich wskazuje tymczasem na konieczność pilnego ujednolicenia katalogu i zasad opłat za korzystanie z cmentarzy komunalnych i urządzeń cmentarnych. Dorota Bąbiak-Kowalska, dyrektor zarządzająca UMP podkreśla, że choć przepisy nie zmieniły się, to zmieniło się orzecznictwo. Coraz więcej sądów administracyjnych zaczyna uchylać uchwały dotyczące opłat cmentarnych. Sądy przyjmują stanowisko z którego wynika, że na podstawie ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych gminy mogą pobierać opłaty tylko za pochówek (czyli wpuszczenie trumny/urny do grobu), nie mogą zaś pobierać opłat za np. pogłębienie grobów, ekshumacje, utrzymanie infrastruktury cmentarnej. Powodem jest brak odniesienia do przepisów ustawy o gospodarce komunalnej.
W konsekwencji gminy już są zmuszone do zwracania pobranych opłat, a w konsekwencji będą musiały uchylać cenniki opłat, co w efekcie spowoduje ogromne problemy z utrzymanie tych cmentarzy - wskazuje Dorota Bąbiak – Kowalska.
Dostęp do informacji publicznej do poprawy
Samorządowcy coraz głośniej domagają się zmian w ustawie do dostępie do informacji publicznej. Postulują wprowadzenie przepisów pozwalających na uporządkowanie kwestii tzw. wniosków uporczywych, powtarzalnych oraz składanych w celach komercyjnych, niesłużących interesowi publicznemu.
To jest istotny problem, na który wielu samorządowców zwraca uwagę - mamy coraz częściej do czynienia z sytuacjami, w których narzędzie służące przejrzystości działania administracji jest wykorzystywane w sposób utrudniający jej funkcjonowanie – zwraca uwagę Krzysztof Kosiński.
Bernadeta Skóbel, radca prawny, kierownik Działu Monitoringu Prawnego i Ekspertyz Związku Powiatów Polskich podaje liczne przykłady wnioskodawców, którzy pozyskują różnego rodzaju dane z samorządów na potrzeby działalności biznesowej. Nie korzystają jednak z trybu przewidzianego w ustawie o otwartych danych i ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego, stworzonego właśnie do takich celów, lecz z ustawy o dostępie do informacji publicznej, ponieważ w ten sposób łatwiej jest uzyskać potrzebne informacje. Samorządy mają również podejrzenia, że niektóre pytania dotyczące ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej mogą mieć charakter wywiadowczy.
Z jednej strony zależy nam na uszczelnieniu przepływu tych informacji, ponieważ obce służby mogą pozyskiwać z całej Polski, od wszystkich organów ochrony ludności, dowolne dane, a następnie zestawiać je w całość i wykorzystywać do własnych analiz. Z drugiej strony chcemy ograniczyć nadużywanie prawa do informacji przez podmioty, które korzystają z tego trybu w celu wykorzystania danych w działalności biznesowej, poprawienia swojej sytuacji w postępowaniach cywilnych wytaczanych przeciwko samorządom albo po to, aby zwyczajnie uprzykrzać życie urzędnikom, zasypując ich niekończącymi się wnioskami o dostęp do informacji publicznej – mówi Bernadetta Skóbel.
Zgodnie z propozycją samorządowców, dostęp do informacji publicznej miałaby uzyskać osoba, która wykaże istnienie interesu publicznego w udostępnieniu danej informacji.
Fundusz sołecki, także na drogi powiatowe
Samorządowcy proponują też zmianę przepisów dotyczących funduszu sołeckiego. Chodzi o rozszerzenie możliwości finansowania także inwestycji drogowych na drogach powiatowych i wojewódzkich. Dziś nie ma podstaw do dofinansowania takich inwestycji, bo wydatki z funduszu sołeckiego muszą dotyczyć zadań własnych gminnych, czyli np. dróg gminnych. Zdarza się, że w wielu sołectwach drogi gminne są już wyremontowane, ale pilnych remontów potrzebują np. chodniki przy drogach powiatowych. Powiat uzależnia wykonanie inwestycji od partycypacji w niej gminy. I mimo, że wspólnota wiejska składa wniosek że pieniądze z funduszu chce przeznaczyć na ten cel, według obecnych przepisów nie może tego zrobić.
Chodzi więc o wprowadzenie wprost przepisów, które pozwolą na finansowanie takich zdań także na drogach powiatowych i wojewódzkich – mówi Grzegorz Cichy, prezes Unii Miasteczek Polskich.
Kolejnym obszarem proponowanych zmian jest możliwość poboru opłat za postój w strefach płatnego parkowania we wszystkie dni w miejscowościach turystycznych i uzdrowiskowych, co ma zwiększyć rotację i usprawnić zarządzanie parkingami.
Generalnie chodzi o to, aby w miejscowościach o charakterze turystycznym lub uzdrowiskowym można było pobierać opłatę za wszystkie dni pobytu. Dotyczy to również miejscowości, które nie posiadają statusu miasta, na przykład gmin nadmorskich czy górskich. Szczególnie istotne jest to w okresach świątecznych, kiedy obciążenie generowane przez turystów jednodniowych znacząco rośnie. Jest to konieczne, aby możliwy był dalszy rozwój infrastruktury turystycznej i uzdrowiskowej.
Gospodarka nieruchomościami i zasób mieszkaniowy gmin
Samorządy chcą też ułatwienia w obrocie nieruchomościami zabytkowymi. Proponują zmiany w kwestii zwrotu bonifikat przy zakupie nieruchomości znajdujących się w rejestrze zabytków, co ma ułatwić obrót tymi obiektami, a także ich późniejszy remont i modernizację.
Grzegorz Cichy podkreśla, że proponowane regulacje dotyczą uregulowania stanu prawnego tysięcy lokali gminnych, które w obecnej sytuacji nie mają szans na status samodzielnych nieruchomości lokalowych. Obecnie nie ma podstaw do bezpłatnego przekazania tych nieruchomości wspólnotom mieszkaniowym, te z kolei nie chcą płacić ceny rynkowej za części wspólne, które leżą na gminnych nieruchomościach. Często są to nieruchomości pozbawione gospodarczego znaczenia, ale blokują gospodarowanie pozostałymi częściami nieruchomości.
Samorządy zaproponowały także większe uprawnienia gmin w zakresie realizacji wyroków eksmisyjnych, aby przy wsparciu odpowiednich służb szybciej odzyskiwać lokale zajmowane bez tytułu prawnego oraz przyspieszyć wypowiadanie umów najmu, gdy lokal nie jest zamieszkały, a istnieje problem z ustaleniem osób, do których należałoby przeprowadzenie procedury.
Zmiany w funkcjonowaniu komisji alkoholowych
Proponowane zmiany objęły też przepisy ustawy o trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Propozycje przewidują nadanie kompetencji gminie w zakresie zobowiązania biegłych do przeprowadzenia badania osoby uzależnionej od alkoholu. Dziś gminna komisja rozwiązania problemów alkoholowych, może skierować osobę uzależnioną do badania przez biegłego. Problem w tym, że gminne komisje nie mają żadnych narzędzi, aby zobowiązać biegłego do wydania opinii. W przypadku braku takiego badania sądy odrzucają wniosek o skierowanie danej osoby na badanie odwykowe uznając, że wniosek jest niekompletny.
Niektóre gminy mają ogromny kłopot ze współpracą z biegłymi, bo w pobliżu nie ma osób o takich kwalifikacjach, a jeśli nawet gdzieś znajdą biegłego to odmawiaj sporządzenia opinii, z różnych względów. Czasami sądy dostrzegając, że gmina wyczerpała wszelkie możliwości zobowiązuje biegłego do sporządzenia takiej opinii. Chodzi jednak aby uniknąć takich przepychanek i aby brak biegłego nie blokował postępowania – mówi Grzegorz Cichy.
Proponowana zmiana, którą popiera ministerstwo zdrowia, zakłada, że biegły wpisany na listę biegłych przy danym sądzie okręgowym, nie będzie mógł odmówić wykonania badania na zlecenie gminnej komisji działającej na obszarze właściwości tego sądu, z wyjątkiem przypadków, w których mógłby odmówić wydania opinii w postępowaniu sądowym. Wynagrodzenie biegłego byłoby ustalane podobnie jak w postępowaniu sądowym.
Regulacja zmierza więc do tego, aby biegły wpisany na listę sądu był zobowiązany do wykonania opinii na podobnych zasadach jak na zlecenie sądu – wyjaśnia Grzegorz Cichy.
Inne zaproponowane zmiany
W pakiecie znalazły się także propozycje:
- zmiany dotyczącej opodatkowania dróg i parkingów zlokalizowanych przy budynkach mieszkaniowych i służących dojazdowi oraz parkowaniu przez ich mieszkańców - z osobnym opodatkowaniem dla współwłaścicieli, podobnie jak w przypadku garaży wielostanowiskowych,
- zmian zasad pobierania opłat oraz egzekucji zobowiązań przy odbiorze pojazdu z parkingu,
- zwiększenia udziału JST w dochodach z opłat i kar środowiskowych,
- usprawnienia postępowań sądowo‑administracyjnych oraz zmian w przepisach dotyczących Samorządowych Kolegiów Odwoławczych w zakresie opłat sądowych przy zażaleniach i skargach do Naczelnego Sądu Administracyjnego,
- zmniejszenia obciążeń biurokratycznych w zakresie wydawania jednolitych tekstów uchwał rad gmin i powiatów.
Propozycje zmian przekazano już Ministerstwu Spraw Wewnętrznych i Administracji. Samorządowcy jednocześnie rozpoczęli przygotowanie Pakietu 3.0 – obejmującego propozycje nieuwzględnione w dwóch pierwszych pakietach. Problem jednak w tym, że wciąż nie wiadomo, kiedy do Sejmu trafi Pakiet 1.0, przekazany rządowi wiele miesięcy temu, który wciąż jest w procesie opiniowania.
