Centra Komunikacji - od pilotażu do systemowego wsparcia
Regionalne Centra Komunikacji (RCK), uruchomione przez Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych, Polski Związek Głuchych i Polskie Stowarzyszenie na Rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną, działają już w 16 miastach w Polsce. Ten pilotażowy system wsparcia ma przełamywać jedną z największych barier osób z niepełnosprawnościami – brak możliwości swobodnego porozumiewania się. Po zakończeniu pilotażu w 2027 roku ma on stać się stałą usługą publiczną.
Projekt „Centrum Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnościami” realizuje z unijnych środków Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych (BON) z Polskim Związkiem Głuchych (PZG) i Polskim Stowarzyszeniem na Rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną (PSONI). W całej Polsce powstała sieć 16 Regionalnych Centrów Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnościami (RCK), które świadczą specjalistyczne usługi w zakresie dostępnej komunikacji. Rozwiązania wypracowane w tym pilotażowym projekcie, po jego zakończeniu, mają być stałym elementem wsparcia osób z niepełnosprawnościami.
Czym są Centra Informacji
Centra Komunikacji to miejsca, które zapewniają profesjonalne wsparcie w porozumiewaniu się osobom z różnymi potrzebami komunikacyjnymi. Ich celem jest usunięcie bariery braku dostępu do informacji i rozmowy. Wsparcie kierowane jest m.in. do:
- osób głuchych i słabosłyszących,
- osób niewidomych,
- osób z niepełnosprawnością intelektualną,
- osób z autyzmem,
- osób z trudnościami poznawczymi.
- Komunikacja jest podstawą samodzielności i uczestnictwa w życiu społecznym. Jeżeli ktoś nie może swobodnie się porozumiewać albo nie ma dostępu do informacji w zrozumiałej formie, w praktyce zostaje wykluczony z wielu obszarów życia. Centrum Komunikacji powstaje właśnie po to, aby tę barierę usuwać - mówiła podczas inauguracji projektu Maja Nowak, wiceminister rodziny, pełnomocniczka rządu ds. osób niepełnosprawnych.
RCK-i powstały w 16 miastach: Bydgoszczy, Białymstoku, Warszawie, Opolu, Łodzi, Wrocławiu, Krakowie, Szczecinie, Gdańsku, Olsztynie, Rzeszowie, Lublinie, Kielcach, Bytomiu, Poznaniu i Gorzowie Wielkopolskim. Szczegółowe dane można znaleźć tutaj: MAPA.
Jakie usługi oferują Centra Komunikacji
Centra zapewniają kompleksowe wsparcie w dostępnej komunikacji, w tym:
- tłumaczenia na polski język migowy (PJM),
- transkrypcję mowy na tekst,
- przygotowanie dokumentów w dostępnych formatach,
- wsparcie w komunikacji alternatywnej i wspomagającej (AAC),
- oraz w tekście łatwym do czytania i zrozumienia (ETR).
Na razie ze wsparcia w komunikacji w RCK-ach mogą korzystać osoby indywidualne. Tak będzie przez cały okres pilotażu – do końca 2027 r. Jednak trwają prace, aby po zakończonym projekcie unijnym RCK-i stały się miejscami wsparcia systemowego.
Dostęp do komunikacji to gwarancja niezależnego życia dla osób z niepełnosprawnościami. Chcemy, żeby była to usługa systemowa, żeby znaleźć na nią finansowanie, kiedy projekt się skończy. Pracujemy nad tym, jak zaplanować zgodnie z prawem działania systemowe Centrów Komunikacji - podkreśla dr n. praw. Monika Zima-Parjaszewska, prezeska PSONI.
Przeczytaj także: Michał Urban: Dostępność to możliwość komunikowania się z sądem
Jak centra działają w praktyce
Cieszę się, że wreszcie powstał instrument, który pozwala traktować osoby z różnymi niepełnosprawnościami podmiotowo, a nie przedmiotowo - mówi Karol Antosik, self-adwokat (samorzecznik) z Koła PSONI w Zgierzu.
Usługi w RCK-ach są bezpłatne. Ze wsparcia w komunikacji w RCK-ach będzie można skorzystać osobiście albo zdalnie. Osoby głuche będą mogły połączyć się z tłumaczem online i uzyskać pomoc w rozmowie z inną osobą, a w sytuacjach nagłych skorzystać z usługi SOS umożliwiającej kontakt z policją, pogotowiem ratunkowym lub strażą pożarną. Możliwa będzie transkrypcja mowy na tekst w czasie rzeczywistym. Dzięki niej osoby z trudnościami w słyszeniu będą mogły na bieżąco odczytywać wypowiedzi rozmówcy w formie napisów.
Powstała już aplikacja, przez którą można korzystać z usług RCK-ów. W pierwszym tygodniu zarejestrowało się w niej 900 użytkowników, a 265 już osobiście w RCK-u potwierdziło swoją tożsamość. To pokazuje, jak bardzo te usługi są potrzebne - mówi Krzysztof Kotyniewicz, prezes PZG.
- Bardzo kibicujemy temu projektowi, a szczególnie ważne w przyszłości są rozwiązania systemowe. Oczywiście Centrum Komunikacji nie zastąpi placówek medycznych w komunikacji z osobami z niepełnosprawnościami, ale podmioty mogłyby zgłaszać się do RCK-ów i komercyjnie prosić o usługę, np. połączenia z tłumaczem języka migowego. Żeby np. wyjaśnić zalecenia lekarskie - mówi Michał Mazur, koordynator dostępności w Ministerstwie Zdrowia
Czym są AAC i ETR i kto z nich skorzysta?
Centrum będzie także przygotowywać dokumenty w dostępnych formatach – w alfabecie Braille’a, w wersji audio, w formatach dostosowanych do czytników ekranu oraz jako nagrania w polskim języku migowym. Centra pomogą w komunikacji AAC (wspomagającej i alternatywnej) osobom niewerbalnym. W ramach tej usługi specjaliści przeprowadzą ocenę funkcjonalną sposobu komunikowania się osoby, opracują indywidualny system komunikacji i pomogą dobrać odpowiednie narzędzia – od prostych tablic komunikacyjnych po nowoczesne technologie wspierające komunikację. W Regionalnych Centrach Komunikacji powstaną także tzw. przymierzalnie sprzętu AAC, gdzie będzie można sprawdzić różne rozwiązania i dopasować je do indywidualnych potrzeb.
Osoby z niepełnosprawnością intelektualną, starsze, z trudnościami poznawczymi, autyzmem będą mogły w RCK-ach skorzystać z tekstów łatwych do czytania i zrozumienia (ETR – ang. easy to read). Usługa polega na przygotowaniu przez specjalistów ds. ETR nowego tekstu łatwego lub na opracowaniu wersji ETR tekstu źródłowego. Może to być na przykład pismo urzędowe, dokument medyczny, formularz, materiał edukacyjny lub informacyjny. W ramach projektu powstały już „Standardy tekstu łatwego do czytania i zrozumienia. Rekomendacje dla języka polskiego” zgodne ze standardem międzynarodowym. Są dostępne na stronie pełnomocnika rządu.
Powstaje też aplikacja, która pomoże przygotować tekst w ETR.
W Polsce 1 proc. osób (380 tys.) potrzebuje wsparcia w komunikacji. Natomiast liczbę osób z niepełnosprawnością słuchu szacuje się nawet na 3 mln.
