Kanwą tego orzeczenia byłą tragedia, jaka wydarzyła się w wyniku wypadku komunikacyjnego. Dwóch młodych mężczyzn, w tym Jacek Ż. (dane zmienione), syn powodów, jechali motocyklem i uderzyli w drzewo. Nie mieli na głowie kasków, wiec kierowca poniósł śmierć, a pasażer motocykla - Jacek Ż. doznał ciężkich obrażeń ciała, a przede wszystkim głowy. Wypadek miał miejsce w 2006 roku.
Kierowca nie miał ubezpieczenia OC, wobec tego rodzice poszkodowanego chłopaka wystąpili do Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego o zadośćuczynienie. I gdy fundusz odmówił wypłaty z powodu przyczynienia się pasażera motocykla do utraty zdrowia, pozwali fundusz gwarancyjny. Z pozwem wystąpił też brat Jacka Ż., z którym poszkodowany był związany emocjonalnie.
Stan wegetatywny i poprawa zdrowia
Jacek Ż. przez kilka lat pozostawał w stanie wegetatywnym, w szpitalach, a następnie w hospicjum w Gliwicach. Po przeprowadzonej terapii, jego zdrowie nieco się polepszyło, ale nadal nie był zdolny do samodzielnego życia. Pięć lat po wypadku mówił pojedyncze słowa, które rozumieli tylko rodzice. Ma niedowład kończyn, musi być karmiony i nosi pieluchy, gdyż nie trzyma moczu. Gra w dziecięce gry i ogląda dziecięce książki. Wymaga całodobowej opieki, a tę sprawuje matka, która przed jego wypadkiem pracowała zarobkowo i wychowywała czworo innych dzieci. Matka przeżyła wstrząs emocjonalny, odczuwa bezradność wobec niepełnosprawności syna ojciec ma osłabiony kontakt z żoną, gdyż ta cały czas zajęta jest pielęgnacją Jacka. Nigdzie już nie wyjeżdżają razem, nie spędzają czasu wolnego.
Sąd I instancji 11 stycznia 2021 r. uwzględnił roszczenie rodziców i przyznał od funduszu po 100 tys. zł z pomniejszeniem 30 proc. przyczynienia, czyli po 70 tys. zł dla każdego jako zadośćuczynienie za rozpad więzi rodzinnych.
Odszkodowanie i renta dla poszkodowanego
Jednocześnie Sąd Okręgowy w Gliwicach wyrokiem z czerwca 2012 r. zasądził na rzecz Jacka Ż. 310 tys. zł i 18 tys. 800 zł odszkodowania oraz 2 200 zł miesięcznej renty dla poszkodowanego mężczyzny.
Sąd Apelacyjny uwzględnił także roszczenie rodziców, biorąc pod uwagę, że zadośćuczynienia dla rodziców nie można ograniczać tylko i wyłącznie do stanów wegetatywnych osoby bliskiej. Chodziło o to, że nie jest możliwe, aby Jacek Ż. uczestniczył w życiu rodzinnym tak jak przed wypadkiem. Sąd może przyznać osobom najbliższym zadośćuczynienie za krzywdę.
Sąd II instancji uznał, że nowy przepis kodeksu cywilnego, który wszedł w życie 21 września 2021 r. stanowi lex specialis wobec art. 448 k.c. i na nim oparł swój wyrok. Stwierdził, że w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę albo zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny.
Nie chodzi o jakość więzi, lecz jej zerwanie
W skardze kasacyjnej złożonej jeszcze w 2022 roku Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny podniósł dwa zarzuty:
- naruszenie art. 446 z indeksem 2 k.c., który nie mówi o jakości więzi rodzinnych, lecz o jej istnieniu lub utracie,
- naruszenie art.448 k.c. , który stanowi, że w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę albo zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia.
Jak przekonywała adwokat Anna Nowakowska-Zdolska, reprezentująca fundusz, „dobro osobiste ma chronić istnienie więzi rodzinnej, a nie jej jakości”. Przepis art. 446 ust. 2 k.c. nie mówi nic o jakości więzi, tylko ”w razie ciężkiego i trwałego uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia, skutkującego niemożnością nawiązania lub kontynuowania więzi rodzinnej, sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny poszkodowanego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.”
- Aby doszło do zerwania więzi rodzinnej musi istnieć niemożność nawiązania relacji, więzi. To jest dramatyczna sytuacja rodziców, ale można kontynuować więź między synem – przekonywała mec. Nowakowska-Zdolska.
Zobacz też linię orzeczniczą w LEX: Znaczenie rozstrzygnięć zapadających w innych podobnych sprawach dla ustalenia wysokości sumy zadośćuczynienia >
Uchylenie wyroku
Skarga kasacyjna pozwanego funduszu okazała się uzasadniona. Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z 16 marca 2022 roku i przekazał temu sądowi sprawę do ponownego rozpoznania.
- Podstawą oceny tego roszczenia powinien stanowić art. 446 z indeksem 2 k.c. Wprawdzie sąd I instancji orzekał w czasie, gdy przepis ten jeszcze nie obowiązywał, wszedł w życie 21 września 2021 roku, ale artykuł obowiązywał w chwili wyrokowania przez sąd II instancji – wyjaśniał sędzia sprawozdawca Grzegorz Misiurek. – Sąd II instancji dostrzegł tę kwestię, ale podszedł do niej w nieprawidłowy sposób. Skoncentrował się bowiem głównie na roszczeniach powodów i ocenił je przez pryzmat art. 448 k.c. w związku z art. 24. Ten przepis nastręczał duże trudności interpretacyjne w okresie stosowania do stanów faktycznych – dodał.
Ukształtowała się w tym czasie linia orzecznicza pozwalająca sądowi przyznanie zadośćuczynienia osobom najbliższym w wyjątkowych, szczególnych sytuacjach. Sąd II instancji odwołał się do takiego stanowiska, m.in. wyrażonego w uchwale SN z 26 marca 2018 r. Jednak Sąd Najwyższy uznał, że rekompensacie podlegają jedynie wyjątkowo szkody w wyniku doznania przez poszkodowanego trwałego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, porównywalnego ze stanem śmierci, unicestwienia więzi rodzinnych.
- Sąd drugiej instancji stwierdził, że i art. 446 ze znaczkiem 2 k.c. pozwala na uwzględnienie powództwa, ale nie poddał wnikliwej analizie treści tego przepisu, który mówi o trwałym zerwaniu więzi rodzinnej na skutek zdarzeń ingerujących w stan zdrowia poszkodowanego – podkreślił sędzia sprawozdawca.
Teraz Sąd Okręgowy będzie musiał taką analizę przeprowadzić.
Wyrok Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 9 stycznia 2026 r., sygnatura akt II CSKP 75/23
Cena promocyjna: 84.16 zł
Cena regularna: 99 zł
Najniższa cena w ostatnich 30 dniach: 79.2 zł 
