TSUE: Fikcyjność małżeństwa można stwierdzić nawet po uzyskaniu obywatelstwa

Państwo członkowskie może prowadzić dochodzenie w sprawie oszustwa związanego z fikcyjnym małżeństwem i stwierdzić jego istnienie nawet po nabyciu przez daną osobę obywatelstwa tego państwa - stwierdził kilka dni temu Trybunał Sprawiedliwości UE.

Obywatel państwa trzeciego osiedlił się w Irlandii jako student. Tuż przed wygaśnięciem jego zezwolenia na pobyt poślubił obywatelkę Unii Europejskiej, która skorzystała ze swobody przemieszczania się. W wyniku tego małżeństwa uzyskał on kartę pobytu jako członek rodziny obywatela Unii, a następnie w 2015 r. nabył obywatelstwo irlandzkie, które od tego czasu stanowiło podstawę jego prawa pobytu. Organy irlandzkie podejrzewały jednak, że małżeństwo to było fikcyjne, a prawo pobytu zostało uzyskane w drodze oszustwa. Irlandzki minister sprawiedliwości wydał wówczas decyzje stwierdzające oszustwo i nadużycie praw oraz uznał, że prawa wynikające z dyrektywy w sprawie swobodnego przepływu osób należy uznać za unieważnione z mocą wsteczną.

Zainteresowany zakwestionował te decyzje, argumentując, że jako obywatel irlandzki nie podlegał już tej dyrektywie. Sąd irlandzki, przed którym toczy się spór, zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości z pytaniem, czy dyrektywa pozwala organom krajowym na prowadzenie dochodzenia i, w stosownym przypadku, stwierdzenie oszustwa lub nadużycia praw popełnionych w przeszłości, nawet jeśli ta osoba uzyskała obywatelstwo przyjmującego państwa członkowskiego i w momencie prowadzenia dochodzenia nie podlegała już przepisom tej dyrektywy.

W ubiegłotygodniowym wyroku Trybunał odpowiedział, że państwa członkowskie mogą prowadzić dochodzenie w sprawie oszustwa popełnionego w przeszłości i stwierdzić jego istnienie, nawet jeśli dana osoba nabyła obywatelstwo przyjmującego państwa członkowskiego.

Trybunał przypomniał, że dyrektywa ma zastosowanie do obywateli Unii przebywających w państwie członkowskim innym niż państwo, którego są obywatelami, a także do członków ich rodziny. Dyrektywa ta nie reguluje co do zasady sytuacji osoby, która nabyła obywatelstwo przyjmującego państwa członkowskiego i której pobyt opiera się odtąd na prawie krajowym. Jednakże osoba ta może nadal podlegać niektórym przepisom dyrektywy przez okres, w którym korzystała z tych przepisów. Trybunał orzekł, że przepisy tej dyrektywy dotyczące zwalczania oszustw i nadużyć praw mają również zastosowanie do sytuacji z przeszłości.

Przepisy te umożliwiają państwom członkowskim podejmowanie środków w odniesieniu do wcześniej przyznanych praw, nawet jeśli dana osoba nie jest już beneficjentem dyrektywy w chwili podjęcia działań przez właściwe organy. Zdaniem TSUE przeciwna wykładnia zagroziłaby celowi zwalczania fikcyjnych małżeństw i oszukańczych praktyk, często wykrywanych z opóźnieniem. Trybunał wyjaśnił, że przepisy te przyznają państwom członkowskim uprawnienie do prowadzenia dochodzeń i, w stosownym przypadku, do stwierdzenia istnienia oszustwa lub nadużycia praw, bez konieczności natychmiastowego przyjęcia środka mającego wpływ na dane prawa. Uprawnienie to, które należy wykonywać z poszanowaniem zasady proporcjonalności i gwarancji proceduralnych, może umożliwić wyciągnięcie konsekwencji w późniejszym czasie, w tym pozbawienie obywatela Unii obywatelstwa, a tym samym statusu obywatela Unii, o ile spełnione są wymogi prawa Unii. 

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 4 czerwca br., w sprawie C-560/24 | Besthame