Bez dowodu osobistego, ale w kolejce po zasiłek okresowy
Posiadanie dowodu osobistego stanowiącego dokument tożsamości jest konieczne celem załatwienia spraw zarówno urzędowych, jak i prywatnych. Niespodziewanie, jak pokazuje niedawne orzeczenie WSA w Krakowie, brak dowodu nie stanowi przeszkody podczas ubiegania się o świadczenia pomocy społecznej.
O zasiłek okresowy ubiegał się mężczyzna prowadzący jednoosobowe gospodarstwo domowe, który po opuszczeniu zakładu karnego zamieszkał u matki. Mimo że sytuacja obywatela nie wydała się być skomplikowana, prezydent Krakowa nie przyznał wnioskodawcy zasiłku okresowego. Powodem wydania decyzji odmownej był brak aktualnego dowodu osobistego oraz paszportu. Okazana celem potwierdzenia tożsamości Karta Krakowska (wraz z innymi dokumentami wnioskodawcy) nie rozwiązała problemu, ponieważ zdaniem organu, do katalogu dokumentów stwierdzających tożsamość zalicza się dowód osobisty, dokument paszportowy (paszport, paszport tymczasowy, paszport dyplomatyczny, paszport służbowy Ministerstwa Spraw Zagranicznych), wizę, dokument podróży, kartę pobytu, polski dokument podróży dla cudzoziemca, tymczasowy polski dokument podróży dla cudzoziemca, polski dokument tożsamości dla cudzoziemca, dokument "zgoda na pobyt tolerowany", książeczkę żeglarską, kartę tożsamości, dokument podróży przewidziany w konwencji genewskiej dotyczącej statusu uchodźców oraz książeczkę wojskową (żołnierska karta tożsamości). Jak się okazało, brak przewidzianych prawem dokumentów służących potwierdzeniu tożsamości miał kluczowe znaczenie w sprawie.
Bez dowodu nic się nie załatwi
Odwołując się od niekorzystnej decyzji, wnioskodawca wskazał, że nie ma takiego przepisu prawa, który uzależniałby przyznanie pomocy materialnej od przedłożenia dowodu osobistego. Katalog dokumentów zawarty w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ma charakter otwarty, zatem tożsamość może być ustalona na podstawie innego dokumentu ze zdjęciem, a nie tylko na podstawie dowodu osobistego. Poza tym, zawsze w przypadku wątpliwości co do tożsamości obywatela organ rozpoznający wniosek może wezwać policję, a w tym przypadku policji nie wezwano.
Zobacz również: Świadczenie wychowawcze również dla sprawujących pieczę bieżącą nad dziećmi >>
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie nie miało innego zdania i utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium wskazało, że wnioskodawca nie przedłożył ani aktualnego, ani nawet nieaktualnego dowodu osobistego, mimo, że wśród pozycji umieszczonych na świadectwie zwolnienia z aresztu śledczego widniał dowód osobisty. W argumentacji podkreślono, że przedłożenie żądanych dokumentów to obowiązek obywatela w ramach współdziałania z organami pomocy społecznej, od których domaga się wsparcia. Pomoc społeczna, jak sama nazwa wskazuje, jest przeznaczona dla obywateli Polski – tych, którzy o taką pomoc wnioskują i jednocześnie dopełniają wymogów ustawowych. Zdaniem SKO nie można polemizować z ustawą o pomocy społecznej, która wymaga ustalenia tożsamości wnioskodawcy. Organ pomocy społecznej jest obowiązany respektować prawo, dlatego bierna lub roszczeniowa postawa wnioskodawców może skutkować odmową przyznania świadczenia albo wstrzymaniem wypłaty świadczenia.
Skarga przyniosła oczekiwany rezultat
Niezadowolony z rozstrzygnięć petent w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł o uchylenie każdej z wydanych decyzji, zarzucając organom naruszenie przepisów dotyczących pomocy społecznej, ale też Konstytucji, w tym prawa do wolności i równego traktowania. Zaznaczył, że przedłożył organowi odpis zupełny aktu urodzenia, potwierdzenie zastrzeżenia numeru PESEL, świadectwo pracy i rozwiązanie umowy o pracę oraz kopię formularza PIT i decyzji o nadaniu numeru NIP, a organ nie zareagował na propozycję identyfikacji tożsamości przez Policję. Co ciekawe, już na rozprawie skarżący oświadczył, że złożył wniosek o wydanie mu dowodu osobistego oraz potwierdził, że wyrobił sobie paszport, ponieważ chciałby w przyszłości wyjechać za granicę.
WSA w Krakowie uwzględnił złożoną skargę, przyznając rację skarżącemu. Wyjaśnił, że skoro sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby lub rodziny ustala się na podstawie dowodu osobistego lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość, to brak dowodu osobistego nie stanowi nieusuwalnej przeszkody w prowadzeniu postępowania o przyznanie konkretnej formy pomocy społecznej. Petent przedłożył odpis zupełny aktu urodzenia (potwierdzający datę urodzenia) oraz dokument potwierdzający zastrzeżenie PESEL, a w aktach sprawy znajdowało się odwołanie do poprzedniego dowodu osobistego. W przypadku tych dokumentów brakowało zdjęć, jednakże tożsamość mogła zostać potwierdzona również przez matkę wnioskodawcy w trakcie wywiadu środowiskowego. Wywiad stanowi dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zarzucił organom odmawiającym przyznania zasiłku błędną interpretację przepisów. Porównał sytuację wnioskodawcy do sytuacji, w której osoba znajdująca się w kryzysie bezdomności i potrzebująca rzeczywistej pomocy nie będzie posiadać aktualnego dokumentu potwierdzającego tożsamość jak dowód osobisty albo paszport. Poza tym Sąd wziął pod uwagę fakt ubiegania się o aktualny dowód osobisty i fakt posiadania paszportu. W rezultacie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję SKO oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 16 grudnia 2025 r., sygn. akt III SA/Kr 666/25
