Sędzia Gloria Giovanna Carlesso w wyroku wydanym 12 maja br. przez Tribunale di Trieste (odpowiednik polskiego sądu rejonowego) uznała odpowiedzialność Republiki Federalnej Niemiec - jako prawnego następcy III Rzeszy - za uwięzienie w obozie koncentracyjnym podczas II wojny światowej włoskiego obywatela. Sąd przyznał jego synowi 108 tysięcy euro odszkodowania (nie ujawniono danych osobowych ofiary, ani jego syna). Sędzia Carlesso podkreśliła w uzasadnieniu, że doszło do zbrodni wojennej i nie można w tym przypadku brać pod uwagę przedawnienia.
Ponieważ Niemcy odmawiają wypłaty odszkodowań, pochodzą one ze specjalnego funduszu utworzonego przez włoski rząd.
Konsekwencje kapitulacji Włoch w 1943 r.
W 1943 r. – po alianckiej inwazji na Sycylię – doszło do kapitulacji Włoch (tzw. rozejmu z Cassibile). Był to jeden z najważniejszych punktów zwrotnych II wojny światowej na froncie zachodnim. Akt został podpisany w tajemnicy 3 września 1943 r., a oficjalnie ogłoszony przez aliantów i władze włoskie kilka dni później. 1943 roku. Po aresztowaniu Benito Mussoliniego, nowy premier, marszałek Pietro Badoglio, podjął decyzję o wycofaniu Włoch z wojny i rozpoczęciu negocjacji z aliantami. Po ogłoszeniu rozejmu, III Rzesza natychmiast rozpoczęła tzw. operację Achse - Niemcy rozbroili większość włoskiej armii (ok. 650 tysięcy żołnierzy) i zajęli północne oraz środkowe Włochy. Odmowa dalszej walki Włochów po stronie Hitlera sprawiła, że trafili oni do niemieckich obozów. Byli traktowani w sposób brutalny: zmuszano ich do niewolniczej pracy, a w wyniku głodu, chorób i egzekucji zginęło około 40 tysięcy z nich. Niemcy ustanowili dla nich status IMI (Italienische Militärinternierte, włoscy internowani wojskowi), a więc nie uznano ich za jeńców wojennych (co chroniłoby ich na mocy Konwencji Genewskiej). Umożliwiło to Niemcom bezkarne łamanie prawa międzynarodowego.
Rekompensaty z Krajowego Planu Odbudowy
Ojciec mężczyzny, który uzyskał odszkodowanie, był 33-letnim żołnierzem pojmanym przez SS-manów w Albanii, gdy służył w armii włoskiej. Był więziony w Podgoricy, a następnie deportowany do obozu koncentracyjnego Mauthausen. Włoski żołnierz spędził 600 dni w niewoli - w obozie przebywał od września 1943 r. do wyzwolenia w maju 1945 r. Wniosek o odszkodowanie złożył syn byłego więźnia po tym, jak w 2022 r. włoski rząd utworzył „Fundusz na rzecz rekompensat szkód poniesionych przez ofiary działań wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości za naruszenie niezbywalnych praw człowieka, wyrządzonych obywatelom włoskim przez siły III Rzeszy”. Rządowy fundusz dla ofiar wojny oraz ich potomków - w wysokości 55 milionów euro - został w 2022 r. zasilony m.in. ze środków z Krajowego Planu Odbudowy (KPO), przyznanego Włochom przez Komisję Europejską. Do 2026 r. fundusz odszkodowawczy zwiększono do 61 milionów euro.
Rząd włoski zdecydował się na takie rozwiązanie w kwestii odszkodowań, ponieważ Niemcy odmówiły ich wypłaty za zbrodnie wojenne na terenie Włoch, powołując się na umowy międzynarodowe i na to, że kwestia tych rekompensat została zamknięta w przeszłości. Zgodnie z procedurą osoba ubiegająca się o odszkodowanie musi uzyskać wcześniej prawomocny wyrok włoskiego sądu, przyznający jej prawo do jego wypłaty. Takie sprawy toczą się przed sądami w całych Włoszech, m.in. w Toskanii, gdzie Niemcy dokonywali egzekucji mieszkańców wsi i miasteczek. Sąd w Trieście argumentował, że odszkodowanie zostało przyznane, ponieważ warunki niewoli były sprzeczne z ówczesnymi konwencjami dotyczącymi jeńców wojennych i stanowiły zbrodnię wojenną.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
