Chcesz zostać biegłym? Jest projekt regulujący procedurę

Ukończone 25 lat, 5-letnie doświadczenie w danej dziedzinie, a w przypadku osób wykonujących zawody regulowane – posiadanie czynnego uprawnienia do wykonywania takiego zawodu. Do tego niekaralność, udokumentowanie wiadomości specjalnych z danej dziedziny nauki, techniki, sztuki, rzemiosła lub innej dziedziny – to główne wymagania, które będzie musiała, w myśl projektu ustawy o biegłych, spełniać osoba chcąca zostać biegłym sądowym. To początek drogi, bo będzie musiała również przejść procedurę certyfikacyjną przed specjalnie utworzoną Komisją Certyfikacyjną.

Do opiniowania trafił właśnie wyczekiwany przez biegłych projekt ich ustawy – o czym pisaliśmy 3 kwietnia br. Prace nad nim przedłużały się m.in. ze względu na to, jak miałoby być uregulowane wynagrodzenie biegłych. Ostatecznie zapisano, że będzie obliczane według stawki wynagrodzenia za godzinę pracy albo według taryfy zryczałtowanej określonej dla poszczególnych kategorii biegłych ze względu na dziedzinę i specjalność. Ile mają one wynosić, minister określi w rozporządzeniu. Regulacja zakłada m.in. utworzenie niezależnej instytucji – Państwowej Komisji Certyfikacyjnej Biegłych Sądowych i Instytucji Opiniujących, w skład której wejdzie 15 członków z kadencją 5-letnią: 7 ma być wybranych spośród kandydatów zgłoszonych przez prezesów sądów apelacyjnych, prokuratora generalnego, Naczelną Radę Adwokacką i Krajową Izbę Radców Prawnych; 5 spośród osób wyróżniających się wiedzą i doświadczeniem zawodowym z dziedzin i specjalności, w których opiniują biegli sądowi i instytucje opiniujące, spośród kandydatów zgłoszonych przez instytucje naukowe oraz organizacje zrzeszające biegłych; oraz 3 wyróżniających się wiedzą i doświadczeniem zawodowym z dziedzin i specjalności, w których opiniują biegli sądowi i instytucje opiniujące, spośród kandydatów zgłoszonych przez Radę Biegłych.

Czytaj: Jest projekt ustawy o biegłych, stawki za godzinę pracy określi rozporządzenie >>

Sama Komisja ma przede wszystkim organizować proces weryfikacji kandydatów na biegłych sądowych i instytucji opiniujących oraz biegłych sądowych i instytucji opiniujących ubiegających się o przyznanie certyfikatu (taki certyfikat ma mieć bowiem 5 lat ważności).

Jakie kryteria dla przyszłych biegłych?

Projekt określa m.in. warunki, jakie powinna spełniać osoba fizyczna chcąca zostać biegłym sądowym. Są to w szczególności:

• posiadanie obywatelstwa polskiego albo obywatelstwa innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej,
• posiadanie pełnej zdolności do czynności prawnych,
• niekaralność za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe,
• posiadanie udokumentowanych wiadomości specjalnych z danej dziedziny nauki, techniki, sztuki, rzemiosła lub innej dziedziny, w której ma wykonywać czynności biegłego sądowego,
• ukończenie 25 lat,
• 5-letnie doświadczenie w danej dziedzinie,
• w przypadku osób wykonujących zawody regulowane – posiadanie czynnego uprawnienia do wykonywania zawodu.

Spełnienie tych wymagań ma zapewnić właściwy poziom fachowy i etyczny osób ubiegających się o uzyskanie prawa do wykonywania czynności biegłego sądowego. Procedurę certyfikacyjną przeprowadza Komisja Certyfikacyjna. Procedura ta ma na celu weryfikację kompetencji do wykonywania czynności biegłego sądowego kandydata ubiegającego się o wpis do Rejestru. Komisja Certyfikacyjna przy prowadzeniu procedury certyfikacyjnej będzie kierowała się zasadami bezstronności i obiektywizmu oraz będzie zobowiązana do wykazania najwyższej staranności w toku prowadzonej procedury co do jej zgodności z przepisami ustawy. Czynności przeprowadzone w toku procedury certyfikacyjnej będą udokumentowane i powinny być zakończone przed upływem 3 miesięcy od dnia złożenia wniosku o przeprowadzenie procedury certyfikacyjnej wraz z wymaganymi dokumentami – wskazano w uzasadnieniu.

Dodano, że Komisja Certyfikacyjna po wpłynięciu wniosku kandydata na biegłego sądowego będzie przekazywać wniosek do zespołu roboczego w celu weryfikacji kompetencji kandydata na biegłego sądowego w zakresie posiadania przez niego wiadomości specjalnych w danej dziedzinie nauki, techniki, sztuki, rzemiosła lub innej dziedziny, w której ma wykonywać czynności biegłego sądowego, a także w zakresie posiadanych przez niego umiejętności przygotowania opinii pisemnej i jej przedstawienia przed sądem.

Wątpliwości w zakresie kwalifikacji oceni specjalny zespół

Co więcej, w przypadku wątpliwości co do kwalifikacji kandydata na biegłego sądowego przewodniczący Komisji Certyfikacyjnej, na wniosek zespołu roboczego, może w drodze zarządzenia powołać zespół oceniający w celu wydania opinii o kandydacie na biegłego sądowego. Zespoły oceniające składać się będą z co najmniej trzech specjalistów wyróżniających się wiedzą i doświadczeniem zawodowym z danej dziedziny lub specjalności, a powoływani będą spośród kandydatów zgłoszonych przez Radę, instytucje naukowe oraz organizacje zrzeszające biegłych.

Certyfikat biegłego sądowego będzie przyznawany przez Komisję Certyfikacyjną w drodze decyzji administracyjnej, na okres 5 lat w formie dokumentu elektronicznego. Będzie  zachowywał ważność wyłącznie w związku z wykonywaniem czynności biegłego sądowego. Komisja Certyfikacyjna będzie również mogła odmówić przyznania certyfikatu biegłego sądowego, zawiesić certyfikat lub go cofnąć.

Kiedy certyfikat biegłego zostanie zawieszony?

W myśl projektu przesłankami zawieszenia certyfikatu biegłego sądowego będą:

• wniesienie o to przez samego biegłego sądowego,
• prowadzenie w sprawie tego biegłego sądowego postępowania o częściowe bądź całkowite ubezwłasnowolnienie,
• prowadzenie postępowania przeciwko biegłemu sądowemu o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe.

Będzie mogło to nastąpić także w sytuacji ważnych przeszkód uniemożliwiających wykonywanie czynności biegłego sądowego, a także prowadzenia przeciwko biegłemu sądowemu postępowania, w którym można orzec zakaz wykonywania zawodu albo cofnięcie uprawnień do wykonywania zawodu w dziedzinie, w której biegły wykonuje czynności biegłego sądowego.

Takimi przesłankami będzie również prowadzenie postępowania w przedmiocie cofnięcia biegłemu sądowemu certyfikatu, ale również – co istotne – sytuacja, w której biegły sądowy nie zgłosił zmiany danych, informacji lub okoliczności, o których mowa w projektowanym art. 62 nowej ustawy (dane potrzebne do wpisu do Rejestru biegłych sądowych).

Obligatoryjnymi przesłankami cofnięcia certyfikatu biegłego sądowego będą:

• wniosek biegłego sądowego,
• sytuacja, gdy biegły sądowy jest trwale niezdolny do wykonywania czynności biegłego sądowego z uwagi na chorobę lub utratę sił albo inne ważne przeszkody, 
• niespełnianie przez biegłego sądowego wymogów lub stwierdzenie, że w chwili przyznania certyfikatu warunków tych nie spełniał.

Projekt przewiduje również fakultatywną przesłankę cofnięcia certyfikatu biegłego sądowego w sytuacji, gdy biegły sądowy nienależycie wykonuje swoje obowiązki, w szczególności w zakresie doskonalenia kwalifikacji w zakresie swojej specjalności czy prowadzenia dokumentacji dotyczącej wydawanych opinii. W przypadku cofnięcia certyfikatu biegłego sądowego będzie on mógł ubiegać się o jego przyznanie nie wcześniej niż po upływie dwóch lat od dnia wydania ostatecznej decyzji w przedmiocie cofnięcia certyfikatu biegłego sądowego.

Kurs dla biegłego, chyba że jest prawnikiem

Projekt zakłada również, że kandydat na biegłego sądowego będzie zobowiązany do ukończenia szkolenia w formie zajęć o charakterze teoretycznym, trwających co najmniej 15 godzin, z zakresu przepisów dotyczących statusu biegłego sądowego, jego praw i obowiązków w postępowaniu sądowym i przygotowawczym, aspektów etycznych sprawowania funkcji oraz zasad przeprowadzania dowodu z opinii biegłego i wymogów formalnych opinii. Obowiązek ten nie będzie dotyczył osób posiadających wykształcenie prawnicze.

Pierwszy program takiego szkolenia zostanie ogłoszony w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Ministerstwa Sprawiedliwości w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie niniejszego przepisu – czyli od 1 stycznia 2027 r.

Co z obecnymi biegłymi?

W myśl projektu do biegłych sądowych ustanowionych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, nie dłużej niż do końca okresu, na który zostali ustanowieni.

Z kolei prezesi sądów okręgowych prowadzą dotychczasowe listy biegłych sądowych do dnia 31 grudnia 2031 r.