SN: W kasacji uchybienia ” przy okazji” są niedozwolone

Spółka składowała i przetwarzała odpady niebezpieczne. Był to przede wszystkim popiół i inne substancje zawierające trwałe zanieczyszczenia organiczne. Skazani zostali za te czyny członek zarządu i wspólnik. Sąd Najwyższy postanowił pozostawić bez rozpoznania dwie kasacje obrońcy a kosztami sądowymi za postępowanie kasacyjne obciążyć skazanych w częściach równych.

Dwóch mężczyzn prowadziło działalność gospodarczą; jeden jako wspólnik, drugi jako członek zarządu. Zostali oskarżeni o to, że od zimy 2010 r. do jesieni 2011 r., działając wspólnie i w porozumieniu, wbrew przepisom m.in. ustawy o odpadach z 27 kwietnia 2001 r. i wbrew decyzji starosty, składowali i przetwarzali odpady niebezpieczne w postaci popiołów i innych substancji zawierających trwałe zanieczyszczenia organiczne. Były to takie substancje jak atrazyna, HCB oraz metale ciężkie.

Oskarżeni polecali podległym sobie pracownikom przewożenie tych odpadów z terenu spółki na teren żwirowni, a następnie mieszanie tych odpadów z gruntem pochodzącym z terenu żwirowni i zasypywanie wyrobiska. To spowodowało wprowadzenie szkodliwych substancji do środowiska, tj. terenu oraz wód, co mogło zagrozić życiu lub zdrowiu wielu osób lub spowodować zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach. Swoimi działaniami zaszkodzili interesowi publicznemu.

Czytaj też w LEX: Zaostrzenie konsekwencji karnych popełnienia przestępstw przeciwko środowisku >

Oskarżeni działali umyślnie

Na mocy wyroku z 19 lutego 2024 r. Sąd Rejonowy Gdańsk-Południe w Gdańsku uznał oskarżonych za winnych popełnienia zarzucanych im aktem oskarżenia czynów. Z tym odmiennym ustaleniem, iż czynu tego dopuścili się w okresie od zimy 2010 r. do września 2011 r., w wyniku czynu powstała nieustalona ilość utworów nasypowych, nie większa niż około 35 000 m3. A nadto z opisu czynu wyeliminował stwierdzenie, iż oskarżeni działali nieumyślnie. Czyn ten sąd zakwalifikował jako występek z art. 183 par. k.k., czyli przestępstwo przeciwko środowisku, w tym nielegalne składowanie, transport, przetwarzanie lub unieszkodliwianie odpadów i substancji. Czyny te w skrajnych przypadkach zagrożone są karą nawet do 12 lat pozbawienia wolności oraz nawiązkami finansowymi do 10 mln zł.

Czytaj też w LEX: Zagrożenie bezpieczeństwa ekologicznego w postaci nieodpowiedniego postępowania z odpadami – wybrane aspekty prawnokarne >

Kara finansowa i zawieszenie

Sąd I instancji skazał oskarżonych na kary po roku pozbawienia wolności, a wykonanie tych kar warunkowo zawiesił na okresy po trzy lata tytułem próby. Ponadto orzekł wobec oskarżonych nawiązki w kwotach po 20 tys. zł na rzecz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Na skutek apelacji wniesionych przez obrońców oskarżonych, Sąd Okręgowy w Gdańsku 22 października 2025 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, iż zmodyfikował opisy czynów przypisanych oskarżonym co do czasu ich popełnienia.  

Obrońca skazanych zaskarżył wyrok sądu odwoławczego kasacjami (uczynił to w jednym piśmie procesowym, lecz sprawa dotyczyła dwóch skazanych, zatem były to dwie kasacje) - i zarzucił:

• przekroczenie granic skargi uprawnionego oskarżyciela, polegające na ujęciu w zmodyfikowanym w opisie czynu zabronionego przypisanego oskarżonym zachowań, które nie były objęte skargą wniesioną przez oskarżyciela – stanowiące bezwzględną przyczynę odwoławczą;
• rażące naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na treść wyroku, polegające na zaakceptowaniu przez sąd odwoławczy - a tym samym utrzymaniu w mocy - wyroku sądu I instancji, w którym z opisu przypisanego oskarżonym czynu wyeliminowano sformułowanie wskazujące na nieumyślność ich działania;
• zaniechanie przez sąd odwoławczy rzetelnego i wyczerpującego rozpoznania zarzutów apelacyjnych obrońcy oskarżonych, dotyczących m.in. oceny zeznań świadków oraz kwestii świadomości oskarżonych w zakresie charakteru przewożonych ładunków, gdy sami świadkowie zeznawali, że nie wiedzieli, co wożą. W konkluzji obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania.

Prokurator Prokuratury Okręgowej w Gdańsku wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnych.

Wniesienie kasacji przez stronę - zobacz procedurę w LEX >

Niedopuszczalność kasacji

Sąd Najwyższy stwierdził, że kasacje były niedopuszczalne. - Upoważniony sędzia Sądu Okręgowego w Gdańsku przyjął je jako odpowiadające warunkom formalnym, a to był błąd – orzekł sędzia sprawozdawca Andrzej Stępka.

Zgodnie z art. 523 par.2 k.p.k. kasację na korzyść można wnieść jedynie w razie skazania oskarżonego za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. Ograniczenie to nie obejmuje jednak kasacji wywiedzionej z powodu bezwzględnych przyczyn odwoławczych. Ranga tego rodzaju uchybień o fundamentalnym znaczeniu powoduje bowiem, że wyrok taki nie może się ostać niezależnie od tego, jaka kara została orzeczona. Nie stanowi to jednak, że do kasacji można dołączyć inne zarzuty.

- Oznacza to, że w przypadku skazania na karę innego rodzaju niż bezwzględne pozbawienie wolności niedopuszczalne jest podnoszenie jakichkolwiek innych naruszeń prawa i to nawet, jeśli były one rażące i miały istotny wpływ na treść orzeczenia. Innymi słowy, wniesienie kasacji w takim układzie procesowym z powodu uchybień nie uprawnia do dodatkowego podnoszenia, niejako „przy okazji”, innego rodzaju uchybień – wskazuje sędzia Stępka.

Trzeba stwierdzić, że wobec skazanych zostały wymierzone kary pozbawienia wolności, których wykonanie warunkowo zawieszono. Obrońca nie podniósł w ogóle uchybień z art. 439 k.p.k., czyli bezwzględne przyczyny odwoławcze. Również zarzut odnoszący się wprost do wystąpienia bezwzględnej przesłanki odwoławczej nie mógł być uznany za wskazujący na realne naruszenie prawa.

- Z uzasadnienia tego zarzutu wynika zresztą, że prawdziwą intencją obrońcy było wskazanie, iż oskarżeni działali nieumyślnie – jednak w odniesieniu do tego samego co do tożsamości zachowania – dodał SN.

Postanowienie Izby Karnej Sądu Najwyższego z 25 czerwca 2026 r., sygnatura V KK 212/26

Zobacz też linię orzeczniczą w LEX: Zarzut rażącej niesprawiedliwości wyroku jako podstawa kasacyjna >