Ulgi podatkowe według prawa krajowego i unijnego

Uregulowane w Ordynacji podatkowej ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych mogą być udzielone podatnikom prowadzącym działalność gospodarczą tylko wówczas, gdy jest to zgodne z przepisami regulującymi pomoc publiczną. Przepisy te to przede wszystkim akty prawa unijnego, które określają warunki dopuszczalności przyznania owej pomocy. Organ podatkowy, udzielając takiej ulgi podatnikowi, musi zatem stosować zarówno przepisy krajowe, jak i unijne - twierdzi na łamach "Panstwa i Prawa" prof. dr hab. Leonard Etel z Uniwersytetu w Białymstoku.

Ordynacja podatkowa określa rodzaje ulg i kryteria ich przyznawania, a w regulacjach unijnych sformułowano warunki ich dopuszczalności w odniesieniu do podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Pojawiają się w związku z tym problemy dotyczące rozumienia określonych pojęć funkcjonujących w obu systemach. Jednym z takich pojęć jest „prowadzenie działalności gospodarczej”. Ma ono fundamentalne znaczenie przy udzielaniu ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, ponieważ jedynie podatników prowadzących działalność gospodarczą obowiązują rygory wynikające z przepisów regulujących pomoc publiczną. Nie ma jednak zgodności co do tego, kogo należy traktować jako „podatnika prowadzącego działalność gospodarczą” przy udzielaniu ulg podatkowych. Wynika to przede wszystkim z tego, że pojęcie działalności gospodarczej jest nieco inaczej rozumiane w ustawie z 2 VII 2004 o swobodzie działalności gospodarczej, Ordynacji podatkowej i prawie unijnym. Wywołuje to liczne problemy interpretacyjne, które są przedmiotem rozważań w niniejszym opracowaniu.
Moim zdaniem, przy udzielaniu ulg w spłacie zobowiązań podatkowych należy przyjmować ukształtowane w prawie unijnym pojęcie działalności gospodarczej i prowadzących ją podmiotów. To przepisy unijne wprowadzają ograniczenia w udzielaniu pomocy tym podmiotom, co przesądza o tym, jak należy interpretować wspomniane pojęcie. Ograniczenia te – inaczej rzecz ujmując – można odnosić jedynie do podmiotów, które prowadzą działalność gospodarczą w rozumieniu tych przepisów. Nie można zatem przy udzielaniu pomocy publicznej przyjmować rozumienia działalności gospodarczej zawartego w unormowaniach krajowych.(...)
Pojęcie przedsiębiorcy i prowadzonej przez niego działalności gospodarczej jest w prawie unijnym znacznie szersze niż w polskich regulacjach, a zwłaszcza w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej i Ordynacji podatkowej. Decydujące znaczenie przy uznawaniu danego podmiotu za przedsiębiorcę, a prowadzonej przez niego działalności – za działalność gospodarczą, mają definicje formułowane w prawie i orzecznictwie unijnym. Na pewno każdy przedsiębiorca w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej i podmiot prowadzący działalność gospodarczą w rozumieniu Ordynacji podatkowej jest przedsiębiorcą, o którym mowa w art. 107 TFUE. Jednakże organ podatkowy, decydując się na udzielenie ulgi w spłacie zobowiązania, nie może ograniczać się jedynie do analizy krajowych przepisów regulujących status przedsiębiorcy. Ma to szczególne znaczenie wówczas, gdy zgodnie z nimi dany podmiot nie jest przedsiębiorcą. To, że nim nie jest w świetle polskich ustaw, nie oznacza, że nie może nim być w rozumieniu przepisów unijnych. Nie ma w nich „uniwersalnych” definicji przedsiębiorcy, co wymaga – w sytuacjach wątpliwych – indywidualnego podejścia do każdego przypadku. Konieczna jest wówczas nie tylko analiza aktów prawnych, ale również orzecznictwa sądowego i poglądów doktryny.

Cały artykuł opublikowany został w miesięczniku "Państwo i Prawo" nr 3/2011