SN: Tytuł wykonawczy dla następcy prawnego wierzyciela

Dopuszczalne jest nadanie klauzuli wykonalności na rzecz następcy prawnego wierzyciela także wtedy, gdy wszczęcie lub dalsze prowadzenie przez niego egzekucji jest możliwe na podstawie tytułu wykonawczego uzyskanego przez jego poprzednika prawnego. W tym przypadku w tytule wykonawczym należy zastrzec, że nie uprawnia on do wszczęcia lub dalszego prowadzenia egzekucji – taką uchwałę podjęła Izba Cywilna Sądu Najwyższego.

Postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności toczyło się z wniosku G. spółki z o.o., spółki komandytowej ‎z udziałem Ł. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Jednak referendarz sądowy oddalił wniosek wierzyciela o nadanie klauzuli wykonalności.

Następca prawny nie otrzyma tytułu

Referendarz podał dwie przyczyny. Pierwszą przyczyną odmowy było nie wskazanie spółki, na którą wierzytelność przeszła, a drugą – przesłanki z art. 788 par. 3 kpc . Zgodnie z tym przepisem, sąd odmawia nadania klauzuli wykonalności, jeżeli wszczęcie lub dalsze prowadzenie egzekucji możliwe jest bezpośrednio przed komornikiem. Przepisu tego nie stosuje się, jeżeli wnioskodawca wykaże, że organ egzekucyjny prawomocnym postanowieniem nie dopuścił go do udziału w postępowaniu lub odmówił wszczęcia egzekucji.

Czytaj też w LEX: Uprawnienia wierzyciela w toku postępowania egzekucyjnego >

Przepis ten wprowadza negatywną przesłankę, której zaistnienie niweczy możliwość wydania tytułu wykonawczego następcy prawnemu. Konstruowanie innych rodzajów wykładni, które wprost przeczyłyby literalnemu brzmieniu przepisu, mogłoby być uznane za wykładnię contra legem. Dodatkowo za literalną wykładnią tego przepisu przemawiają rygoryzm i formalizm postępowania klauzulowego. Ustawodawca ściśle określił zarówno formę dokumentu będącego tytułem wykonawczym, jak i okoliczności, w jakich może być wydany konkretnej osobie, aby uczyniła z niego prawem przewidziany użytek. Sąd drugiej instancji przypomniał także, że zasadą jest, iż w postępowaniu klauzulowym sąd wydaje wierzycielowi tytuł wykonawczy tylko raz, w jednym egzemplarzu, aby nie dochodziło do nadużyć, choćby wielokrotnego egzekwowania zasądzonej nim należności.

Czytaj też w LEX: Przewodnik po zmianach w doręczeniach pism (PISP, e-Doręczenia, doręczenia tradycyjne) dla profesjonalnych pełnomocników >

Czytaj: Referendarze mają ratować sądy, a nie mają nawet własnej togi>>

Zmiana k.p.c. w 2019 roku

Systemowe spojrzenie na nowelizację z 4 lipca 2019 r. doprowadziło Sąd Okręgowy do wniosku, że celem ustawodawcy było złagodzenie formalizmu i przyspieszenie postępowania egzekucyjnego oraz poprawa sytuacji wierzyciela w sytuacji, gdy doszło do przejścia uprawnień stwierdzonych tytułem wykonawczym.

Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że zamiarem ustawodawcy miało być ograniczenie uprawnień wierzyciela, w szczególności wynikających z art. 793 k.p.c., a dotyczących możliwości wydawania przez sąd dalszych tytułów wykonawczych.

Sąd Okręgowy zauważył, że na gruncie tego przepisu powstaje dla wierzyciela, na rzecz którego przeszły uprawnienia stwierdzone pierwotnym tytułem wykonawczym, problem polegający na tym, iż nie może on skorzystać z instytucji przewidzianej w tym przepisie, dopóki nie uzyska tytułu wykonawczego na swoją rzecz.

Zobacz procedurę w LEX: Nadanie klauzuli wykonalności przeciwko lub na rzecz następcy prawnemu >

Sąd Okręgowy zaproponował, aby dopuścić swoistą, hybrydową konstrukcję prawną. Gdyby przyjąć, że w wydanym tytule wykonawczym dopuszczalne byłoby oznaczenie celu, któremu taki tytuł wykonawczy miałby służyć, to zostałby wyeliminowany problem systemowy. Podstawą wskazania takiego celu byłby art. 793 k.p.c., stosowany w drodze analogii, przy założeniu, że istnieje w tym zakresie luka prawna, uzasadniająca taki zabieg. 

Dalsze prowadzenie egzekucji - niemożliwe

W tej sytuacji Sąd Okręgowy we Wrocławiu powziął wątpliwość, którą przedstawił Sądowi Najwyższego: czy dopuszczalne jest wydanie tytułu wykonawczego następcy prawnemu wierzyciela wskazanego w tytule wykonawczym w sytuacji, w której wnioskodawca tytuł ten zamierza uzyskać w innym celu niż wszczęcie postępowania egzekucyjnego. A jeżeli tak, to czy dopuszczalne jest oznaczenie w tytule wykonawczym wydanym na wniosek takiego wierzyciela, celu, dla którego tytuł ‎ten został wydany.

Czytaj też w LEX: Tytuły wykonawcze i egzekucyjne – przewodnik po orzecznictwie >

Sąd Najwyższy 23 lipca br. podjął uchwałę, zgodnie z którą  dopuszczalne jest nadanie klauzuli wykonalności na rzecz następcy prawnego wierzyciela także wtedy, gdy wszczęcie lub dalsze prowadzenie przez niego egzekucji jest możliwe na podstawie tytułu wykonawczego uzyskanego przez jego poprzednika prawnego (art. 8041 i art. 8042 k.p.c.). W tym przypadku w tytule wykonawczym należy zastrzec, że nie uprawnia on do wszczęcia lub dalszego prowadzenia egzekucji.

Uchwała zapadła na posiedzeniu niejawnym.

Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej orzekał w składzie: SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący), ‎SSN Dariusz Dończyk oraz ‎SSN Monika Koba (sprawozdawca).

Zobacz też szkolenie online w LEX: Informatyzacja postępowania cywilnego – pierwsze doświadczenia i pułapki nowelizacji KPC >

Uchwała Izby Cywilnej SN z 23 lipca 2026 r., sygnatura akt III CZP 13/26.