TK: nadania uchwale siedmiu sędziów SN mocy zasady prawnej - niekonstytucyjne
Możliwość nadania uchwale przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego mocy zasady prawnej jest niezgodna z konstytucją - orzekł Trybunał Konstytucyjny. Według TK siedmioosobowy skład SN nie ma wystarczającej reprezentatywności do tego rodzaju rozstrzygnięć. Sędzia sprawozdawca Justyn Piskorski zaznaczył zarazem, że Trybunał nie przesądza o niedopuszczalności innych form działalności uchwałodawczej SN i nie podważa samej funkcji SN, polegającej na sprawowaniu nadzoru judykacyjnego i podejmowaniu działań na rzecz zapewnienia jednolitości orzecznictwa.
Pytanie prawne zostało zadane przez sędziów Izby Cywilnej Sądu Najwyższego. Skierowano je w związku z uchwałą z października 2020 r. wydaną przez Izbę Pracy i Ubezpieczeń Społecznych SN, w której siedmiu sędziów stwierdziło, że strona wnosząca skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku „nie ma obowiązku wykazania, że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze skargi nadzwyczajnej nie było i nie jest możliwe”. Pytanie dotyczyło fragmentu przepisu ustawy o Sądzie Najwyższym, zgodnie z którym „skład 7 sędziów może postanowić o nadaniu uchwale mocy zasady prawnej”.
Czytaj: Trybunał Konstytucyjny miał zająć się statusem sędziów, ale sprawę odwołano>>
Kolizja z zasadą niezawisłości sędziowskiej?
Orzeczenie TK zapadło w składzie pięcioosobowym pod przewodnictwem prezesa TK Bogdana Święczkowskiego. Oprócz sprawozdawcy w składzie byli też sędziowie: Stanisław Piotrowicz, Bartłomiej Sochański i Jarosław Wyrembak.
Według pytających związanie innych składów SN wykładnią przyjętą przez skład siedmiu sędziów „może pozostawać w kolizji z zasadą niezawisłości sędziowskiej oraz zakresem konstytucyjnej kompetencji SN do sprawowania nadzoru judykacyjnego”.
Uchwała z października 2020 r. spowodowała, zdaniem sędziów, którzy skierowali pytanie, „zmianę niemal jednolitej linii orzeczniczej SN w Izbie Cywilnej”, przez co w ocenie pytających „żaden skład SN nie tylko nie może odrzucić takiej skargi” o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku, lecz „w ogólności powyższa kwestia nie podlega możliwości dokonania odmiennej wykładni” tego przepisu K.p.c. niż uczynił to SN w tej uchwale z 2020 r.
Związanie składów Sądu Najwyższego treścią zasady prawnej sprowadza się w istocie do uznania jej za normę powszechnie obowiązującą, co generuje problem w kontekście konstytucyjnego, zamkniętego katalogu źródeł prawa - dodał sędzia Piskorski, przedstawiając pytanie prawne.
Prezes TK pisze do szefa policji ws. działań policjantów w Trybunale>>
TK: Rząd nie publikuje wyroków Trybunału Konstytucyjnego? I tak obowiązują>>
7-osobowy skład niewystarczająco reprezentatywny
Trybunał orzekł o niekonstytucyjności tej części przepisu ustawy o SN. W uzasadnieniu wskazano, że źródłem jej niekonstytucyjności jest przyznanie kompetencji do nadawania uchwałom mocy zasady prawnej składowi SN, który „nie posiada wystarczającej reprezentatywności dla podejmowania rozstrzygnięć wywierających wpływ na działalność orzeczniczą całego Sądu Najwyższego”.
Nie posiada takiego poziomu reprezentatywności ustrojowej, który odpowiadałby doniosłości kompetencji polegającej na nadaniu uchwale szczególnej mocy oddziałującej na orzecznictwo pozostałych składów SN - dodał sędzia sprawozdawca.
Wskazał, że w ocenie TK „właśnie ta dysproporcja pomiędzy ograniczoną reprezentatywnością składu siedmiu sędziów a doniosłością skutków związanych z nadaniem uchwale mocy zasady prawnej prowadzi do naruszenia standardów konstytucyjnych”. Zaznaczył, że „im silniejsze skutki” związane z uchwałą SN, „tym wyższy powinien być poziom reprezentatywności składu uprawnionego” do nadania uchwale danego statusu.
Ponadto według TK „dążenie do jednolitości orzecznictwa”, czemu m.in. służy nadawanie uchwale mocy zasady prawnej, „nie może prowadzić do takiego ukształtowania relacji pomiędzy poszczególnymi składami SN, które w istocie pozbawiałoby je samodzielności w wykonywaniu funkcji orzeczniczej”.
Sprawozdawca podkreślił, że w ocenie TK niezawisłość sędziowska „nie może być rozumiana wyłącznie jako zakaz podlegania przez sędziego zewnętrznym naciskom” i ma ona także „wymiar pozytywny - realną możliwość orzekania zgodnie z własnym przekonaniem”. Zaznaczył też, że wyrok ten dotyczy „wyłącznie kompetencji składu siedmiu sędziów SN i nie przesądza o niedopuszczalności innych form działalności uchwałodawczej SN. Nie podważa też samej funkcji SN polegającej na sprawowaniu nadzoru judykacyjnego i podejmowaniu działań na rzecz zapewnienia jednolitości orzecznictwa”.
pru/pap
