Rodzic bez zgody 16-latka nie opublikuje jego zdjęcia w sieci?

Ministerstwo Sprawiedliwości planuje wprowadzenie przepisów, zgodnie z którymi przetwarzanie wizerunku małoletniego w sieci, mogłoby nastąpić wyłącznie po udzieleniu zgody jego przedstawiciela ustawowego lub samego małoletniego, który ukończył 16 lat. Brak takiej zgody stanowić ma naruszenie prawa do ochrony danych osobowych i prawa do ochrony dóbr osobistych dziecka. Rodzic ma być ustawowo zobowiązany do ochrony prywatności dziecka.

Dodatkowo projektowane jest również uzupełnienie przepisów dotyczących standardów ochrony małoletnich o wymóg uwzględniania w nich informacji o sposobie przetwarzania danych osobowych, w tym wizerunku. Wynika to z odpowiedzi, którą Rzecznikowi Praw Obywatelskich przesłał wiceminister Sławomir Pałka, podsekretarz stanu w MS. Niepokój RPO wzbudziły, jak wskazano, doniesienia mediów, które wskazują na pogłębiający się problem tzw. sharentingu, czyli upowszechniania w środowisku cyfrowym, zwłaszcza w mediach społecznościowych, wizerunków dzieci przez rodziców i inne osoby.

Negatywnymi skutkami może być narażenie dzieci na hejt, kpiny i krzywdzące komentarze (nie tylko w sieci) oraz wykorzystanie materiałów do celów przestępczych, w tym na tle seksualnym. Szacuje się, że nawet 50 proc. materiałów gromadzonych przez pedofilów pochodzi z serwisów społecznościowych – wskazuje RPO.

Z raportu „Nastolatki 3.0” wynika, że 45,5 proc. nastolatków w Polsce deklaruje, że rodzice lub opiekunowie upubliczniają ich wizerunek; 23,6 proc. odczuwa z tego powodu zawstydzenie, a 18,8 proc. niezadowolenie. Według badania EU Kids Online 2018 prawie co dziesiąty nastolatek jest świadomy, że rodzice czasami publikują treści na jego temat bez zgody. Ponad połowa przyznaje, że są tym zdenerwowani; ok. 42 proc. doświadczyło nieprzyjemnych komentarzy.

Czytaj: Standardy ochrony dzieci mają dwa lata - czas sprawdzić, czy działają>>

MS problem widzi i planuje zmiany

Wiceminister Pałka poinformował RPO, że MS dostrzega powagę problemu sharentingu, czyli upowszechniania w środowisku cyfrowym, w szczególności w mediach społecznościowych, wizerunku dzieci przez rodziców i inne osoby. Jak zaznacza, jest już stanowisko Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego, a podjęte zostaną również wspólne działania Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego i Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego w tym przedmiocie.

Ujawniono, że w ramach nowelizacji ustawy z 13 maja 2016 roku o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich planowane jest m.in. wprowadzenie przepisów odnoszących się do ochrony wizerunku małoletniego, w tym nowego rozdziału 4f „Przepisy z zakresu ochrony danych osobowych, w tym wizerunku małoletniego”. Wiceminister dodał, że w zakresie uregulowania kwestii uzyskiwania zgody na przetwarzanie wizerunku małoletniego, elementów oświadczenia o udzieleniu zgody na przetwarzanie wizerunku małoletniego i wymogu dokumentowania tychże oświadczeń w projekcie znajdują się następujące przepisy w brzmieniu:

•  Art. 22zd. 1. Wizerunek małoletniego stanowi dane osobowe w rozumieniu przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych). Przetwarzanie wizerunku małoletniego obejmuje jego utrwalanie, przechowywanie, udostępnianie oraz rozpowszechnianie w jakiejkolwiek formie. Przetwarzanie wizerunku małoletniego może nastąpić wyłącznie po uprzednim udzieleniu zgody na przetwarzanie wizerunku małoletniego. Oświadczenie o udzieleniu zgody, o której mowa w ust. 2, składa przedstawiciel ustawowy małoletniego lub małoletni, który ukończył 16 lat. Oświadczenie to może być cofnięte w każdym czasie przez przedstawiciela ustawowego małoletniego lub małoletniego, który ukończył 16 lat. Przetwarzanie wizerunku małoletniego bez uprzedniego uzyskania zgody, określonej w ust. 2, stanowi naruszenie prawa do ochrony danych osobowych i prawa do ochrony dóbr osobistych małoletniego.
•  Art. 22ze. 1. Oświadczenie o udzieleniu zgody na przetwarzanie wizerunku małoletniego oraz oświadczenie o cofnięciu zgody na przetwarzanie wizerunku małoletniego jest składane w sposób umożliwiający udokumentowanie jego treści oraz pozwalający na ustalenie tożsamości osoby, która je złożyła. Złożenie oświadczeń, o których mowa w zdaniu pierwszym, powinno być proste, a ponadto nie może powodować obciążeń finansowych dla składającego oświadczenie.

Takie oświadczenie o udzieleniu zgody na przetwarzanie wizerunku małoletniego będzie zawierało:

1. wyraźnie określony cel przetwarzania wizerunku małoletniego;
2. sposób przetwarzania wizerunku małoletniego;
3. miejsce lub sposób publikacji wizerunku małoletniego;
4. okres, na jaki zgoda na przetwarzanie wizerunku małoletniego została udzielona;
5. zgodę lub odmowę udzielenia zgody na udostępnienie wizerunku małoletniego innym podmiotom niż adresat oświadczenia o udzieleniu zgody na jego przetwarzanie.

Czytaj też w LEX: Sharenting – między prawem do wychowywania a prawem do prywatności dziecka. Wyzwania etyczne i prawne w erze cyfrowej >

Planowane jest też uregulowanie, że podmiot lub jednostka uprawnione do utrwalenia wizerunku małoletniego nie mogą wykorzystywać go do innych celów niż te wynikające z zawartej umowy, w tym przekazywać go kolejnym podmiotom lub jednostkom, chyba że uzyskały zgodę na przetwarzanie wizerunku małoletniego od przedstawiciela ustawowego małoletniego lub małoletniego, który ukończył 16 lat, bądź jest to dopuszczalne na podstawie przepisów szczególnych.

Czytaj też w LEX: Prawna ochrona wizerunku dziecka w środowisku cyfrowym >

Zostaną uzupełnione standardy ochrony małoletnich?

Mają być też uzupełnione przepisy dotyczące standardów ochrony małoletnich o wymóg uwzględniania w standardach informacji o sposobie przetwarzania danych osobowych małoletnich, w tym wizerunku małoletnich.

W ust. 3 art. 22ca wskazanej ustawy, jak informuje minister, zaproponowano zapis: „W standardach ochrony małoletnich uwzględnia się informacje o sposobie przetwarzania danych osobowych małoletnich, w tym wizerunku małoletnich”.

Sharenting – odpowiedzialność rodziców za publikowanie wizerunku dzieci - czytaj też w LEX >

Rodzic zobowiązany do ochrony prywatności dziecka?

W MS podjęto także prace legislacyjne nad projektem ustawy o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (UD349). Proponowane jest, jak wskazano, nowe brzmienie art. 96 par. 1, który ma nakładać na rodziców obowiązek ochrony prywatności dziecka.

Wiceminister Pałka napisał, że w ten sposób zapewniona zostanie realizacja prawa wynikającego z art. 47 Konstytucji, zgodnie z którym każdy, w tym dziecko, ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym.

Władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny, o czym stanowi art. 95 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Celem jej jest wychowanie dziecka, ale przy poszanowaniu jego autonomii. W przeciwnym wypadku może dojść do naruszenia takich dóbr osobistych, jak godność, prywatność czy wizerunek (art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego) – podsumował.

Czytaj też w LEX: Czerpanie przez rodziców zysków z profit sharentingu a ochrona interesu majątkowego dziecka >