Po raz kolejny Prokurator Generalny interweniuje w sprawie sporu między rodzicami i wydania dzieci ojcu - obcokrajowcowi. Sąd Najwyższy uznał wniesioną przez PG skargę nadzwyczajną za błędną i odrzucił ją. SN ustalił, że Prokurator Generalny winien domagać się oddalenia apelacji wnioskodawcy. Tymczasem zamiast tego, żądał uchylenia korzystnego dla matki dzieci postanowienia sądu II instancji.
Spór dotyczył wydania dzieci za granicę. Matka dzieci, Polka, wnosiła o ich pozostanie w kraju, ojciec – obcokrajowiec – przeciwnie. Sąd I instancji - Sąd Okręgowy w Lublinie orzekł, że dzieci mają pozostać przy ojcu za granicą.
Czytaj: SN: Odmowa nakazania powrotu uprowadzonego dziecka do kraju
Postanowieniem z 8 grudnia 2020 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił postanowienie sądu I instancji i nakazał powrót dzieci uczestników do Polski w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się tego postanowienia.
Prokurator Generalny skargą nadzwyczajną zaskarżył prawomocne postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 8 grudnia 2020 r., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o oddalenie wniosku o nakazanie powrotu małoletnich.
Uczestniczka postępowania, matka dzieci, w odpowiedzi na skargę nadzwyczajną poparła i przyłączyła się w całości do stanowiska Prokuratora Generalnego. Prokurator chciał swą skargą zapewnić zgodność orzeczenia z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Wnioskodawca - ojciec dzieci, w odpowiedzi na skargę nadzwyczajną wniósł o pozostawienie tej skargi bez rozpoznania, alternatywnie - oddalenie skargi nadzwyczajnej w całości.
Jednak Sąd Najwyższy odrzucił skargę nadzwyczajną z powodu błędu formalnego popełnionego przez prokuratora.
Przepisy ustawy o Sądzie Najwyższym nie regulują warunków formalnych skargi nadzwyczajnej, dlatego też należy zastosować w tym zakresie regulacje zawarte w Kodeksie postępowania cywilnego.
Zgodnie z art. 398 ze znaczkiem 4 par. 1 k.p.c. do elementów konstrukcyjnych skargi kasacyjnej (a zatem także skargi nadzwyczajnej) należy m.in. oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości czy w części. A także sformułowanie wniosku o uchylenie lub uchylenie i zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia i zmiany.
W poddanej pod rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego skardze nadzwyczajnej Prokurator Generalny zaskarżył postanowienie sądu apelacyjnego, wnosząc o jego uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie wniosku o nakazanie powrotu małoletnich.
Według SN skarżący Prokurator Generalny nie sformułował poprawnie wniosku. Domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości oraz oddalenia wniosku o nakazanie powrotu małoletnich dziewczynek.
Rzecz jednak w tym, że zaskarżonym skargą nadzwyczajną orzeczeniem jest postanowienie Sądu Apelacyjnego wydane na skutek apelacji. Skoro sąd pierwszej instancji oddalił wniosek o nakazanie powrotu osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką za granicę, a Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżone apelacją orzeczenie w ten sposób, że nakazał powrót dzieci uczestników do I. to, Prokurator Generalny winien domagać się oddalenia apelacji wnioskodawcy.
Z tych wszystkich względów wniosek kasacyjny jest wewnętrznie sprzeczny i wadliwy - ocenił sędzia sprawozdawca Grzegorz Żmij.
Czytaj w LEX: Cywilne aspekty uprowadzenia dziecka za granicę w Unii Europejskiej >
SN wskazał także na inne mankamenty skargi nadzwyczajnej sporządzonej przez Prokuratora Generalnego. Uprawniony do wniesienia skargi zaskarżył całość orzeczenia, przy czym z uzasadnienia skargi nadzwyczajnej wynika, że skarżący kwestionuje jedynie jego punkt pierwszy.
Uzasadnienie skargi nadzwyczajnej milczy także co do interesu w zaskarżeniu pkt II postanowienia Sądu Apelacyjnego, wszak korzystnego dla uczestniczki, jak i zbieżnego ze stanowiskiem Prokuratora Generalnego. Nie wiadomo też z jakich przyczyn skarżący domaga się zmiany innych punków orzeczenia. Np. o kosztach postępowania apelacyjnego, które to orzeczenie nie krzywdzi w żadnym stopniu uczestników postępowania przed sądem drugiej instancji, jak również z jakich przyczyn Prokurator Generalny wnosi o pozbawienie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu za wykonaną przez niego pracę.
Sąd Najwyższy podkreślił, że w zwykłym postępowaniu kasacyjnym skarga sporządzona w ten sposób podlegałaby odrzuceniu, z uwagi na brak interesu prawnego w zaskarżeniu orzeczenia.
Do tej sprawy dołączył się także Rzecznik Praw Dziecka, który nie zauważył, że nastąpił błąd logiczny w skardze.
SN orzekł, że koszty procesu w postępowaniu kasacyjnym podlegają wzajemnemu zniesieniu.
Czytaj w LEX: Stosowanie przez sądy rodzinne konwencji haskiej dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę >
Warto podkreślić, że nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego, która weszła w życie wiosną 2022 r., umożliwiła Prokuratorowi Generalnemu, Rzecznikowi Praw Dziecka i Rzecznikowi Praw Obywatelskich uzyskanie wstrzymania wykonania prawomocnego orzeczenia sądowego zarządzającego powrót dzieci, wydanego na podstawie Konwencji haskiej w sytuacji złożenia skargi kasacyjnej czy skargi nadzwyczajnej.
Zobacz procedurę w LEX: Wstrzymanie wykonania postanowienia sądu drugiej instancji w przedmiocie odebrania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką w sprawie prowadzonej na podstawie konwencji haskiej z 1980 r. >
Od sierpnia 2018 r. do Ministerstwa Sprawiedliwości wpłynęły łącznie 494 wnioski dotyczące nakazania powrotu małoletnich z Polski za granicę, bądź wpłynęły informacje, że wnioski takie zostały złożone bezpośrednio do sądu. Nakazy powrotu dziecka zostały wydane w 124 sprawach, z zakończonych w sumie 409.
Co ważne, jeśli chodzi o czas rozpatrywania tych spraw, to po zmianie przepisów sądy każdej instancji są zobowiązane, by nastąpiło to w ciągu 6 tygodni. Średni czas na rozpoznanie sprawy w pierwszej instancji wynosi obecnie około trzech miesięcy, a w drugiej instancji ok. 2 miesięcy.
Postanowienie Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN z 17 sierpnia 2023 r., sygnatura II NSNc 230/23
