Jedni specjalizują się, dla innych wyjątkowa sprawa – coraz więcej polskich prawników przed ETPCz
Polscy prawnicy, ale też społeczeństwo są coraz bardziej świadomi wagi rozstrzygnięć Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Odniesienie do nich pojawia się coraz częściej w uzasadnieniach wyroków polskich sądów. Nic więc dziwnego, że część adwokatów, ale też radców prawnych zaczyna się specjalizować w postępowaniach przed ETPCz. Zwycięzcami w tegorocznym rankingu najaktywniejszych są Monika Gąsiorowska oraz Dawid Cupiał.
Raport dotyczący najaktywniejszych pełnomocników występujących przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka opracowany został, po raz kolejny, przez Dział Zarządzania Produktami Wolters Kluwer Polska w ramach LEX Prawo Europejskie. Wynika z niego m.in., że mec. Gąsiorowska pojawiła się w największej liczbie spraw, biorąc pod uwagę cały okres od przystąpienia Polski do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka do końca 2025 r. Natomiast mec. Cupiał był najaktywniejszym pełnomocnikiem, uwzględniając tylko ubiegły rok.
Czytaj: Sprawy przed TSUE - nowa specjalizacja polskich prawników?>>
Kto w TOP 10?
Warszawska adwokatka Monika Gąsiorowska to zresztą, jak pokazuje ranking, absolutna liderka – jak dotąd występowała bowiem w imieniu swoich klientów w 111 sprawach. Wynik ten jest aż dwa razy wyższy od liczby spraw kolejnego prawnika w rankingu. Mecenas jest liderką zestawienia od jego pierwszej edycji w 2021 roku.
Drugą lokatę na liście zajmuje adwokat Zbigniew Cichoń z Krakowa, były senator RP (55 spraw), a trzecie – kolejny warszawski adwokat – Dawid Cupiał (49 spraw). Na czwartej pozycji znalazła się adwokatka Bogdana Słupska-Uczkiewicz z Wrocławia (47 spraw). Piąta lokata przypadła pierwszej z dwójki radców prawnych na liście TOP 10 – mec. Agacie Bzdyń z Warszawy (30 spraw). Tuż za nią w zestawieniu znaleźć można adw. Romana Nowosielskiego z Gdańska, byłego sędziego Trybunału Stanu, z 27 sprawami. Na miejscu siódmym jest Piotr Rał z Warszawy, drugi z radców prawnych w tym gronie (25 spraw). Ósme miejsce przypadło adw. Mikołajowi Pietrzakowi, b. dziekanowi ORA w Warszawie (23 sprawy), a dziewiąte – adw. Zofii Daniszewskiej-Dek z Białegostoku (18 spraw). Pierwszą dziesiątkę zamyka Piotr Kładoczny – prawnik Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, którego nazwisko pojawia się w dokumentach 16 spraw.
W 2025 r. przetasowanie na podium
W roku 2025 tytuł najbardziej aktywnego pełnomocnika przypadł z kolei adwokatowi Dawidowi Cupiałowi, który w ciągu całego ubiegłego roku sfinalizował przed Trybunałem w Strasburgu 11 spraw. Powtórzył tym samym sukces z roku 2024, który również zakończył największą liczbą strasburskich spraw. Tuż za nim uplasowała się r.pr. Agata Bzdyń z 10 sprawami, a następnie adw. Monika Gąsiorowska z 9 sprawami.
Co równie istotne – z tegorocznej edycji raportu wynika, że liczba polskich prawników, którzy wystąpili dotychczas przed ETPCz, zbliża się powoli do tysiąca. Od pojawienia się bowiem pierwszej polskiej sprawy przed Trybunałem w 1994 r. do końca 2025 roku ta grupa liczy już 926 prawników.
Wiele czy jedna sprawa?
Z raportu wynika również, że zdecydowana większość pełnomocników spośród wspomnianych 926 prawników, bo aż 80 proc., ma minimalne doświadczenie w występowaniu przed Trybunałem w Strasburgu (wg poprzedniego raportu w latach 1994–2024 było to nieco więcej – 81 proc.), gdyż brała udział tylko w jednej sprawie przed ETPCz.
10 proc. prawników reprezentowało swoich klientów w dwóch sprawach (wg poprzedniego raportu – ponad 10 proc.). Taki sam 10-procentowy udział mają pełnomocnicy, którzy uczestniczyli w od trzech do ponad 100 sprawach przed ETPCz.
Wśród 93 aktywnych zawodowo prawników z istotnym doświadczeniem przed ETPCz najwięcej jest adwokatów – aż 84, natomiast sześcioro to radcowie prawni. Przed Trybunałem występują również prawnicy, których działalność związana jest np. z Helsińską Fundacją Praw Człowieka. Wśród 93 prawników z istotnym doświadczeniem przed ETPCz troje to właśnie takie osoby.
Czytaj też w LEX: Między wolnością słowa a wolnymi wyborami: Europejski Trybunał Praw Człowieka wobec demokracji cyfrowej >
Nowa prawnicza specjalizacja?
Monika Gąsiorowska, która prowadzi Kancelarię Adwokacką Monika Gąsiorowska, przyznaje, że swoją praktykę skupiła prawie wyłącznie na skargach do ETPCz.
W swojej praktyce skupiłam się na sprawach przed ETPCz i jest to moja specjalizacja. Od lat prowadzę wiele spraw przed ETPCz, jak również staram się prowadzić wykłady i zajęcia z Konwencji, promując jej znaczenie. Zawsze też wspieram poradą kolegów i koleżanki zawodowych, jeżeli – nie mając doświadczenia w prowadzeniu spraw przed ETPCz – mają ciekawą sprawę, którą sami prowadzili w postępowaniu krajowym, a która kwalifikuje się do przedstawienia ETPCz, i zachęcam ich do wnoszenia skargi. Mam wrażenie, że coraz więcej prawników wnosi skargi do ETPCz, dostrzegając, że jest to ważne dla kształtowania standardów przestrzegania praw człowieka w Polsce - mówi.
Pytana o wyzwania związane z postępowaniem przed ETPCz, wskazuje, że z punktu widzenia możliwości wniesienia skargi istotne jest, by zgodnie z zasadą subsydiarności stawiać zarzuty konwencyjne już na etapie postępowania krajowego. - To czasem przychodzi trudno, bo prawnicy uczeni są prawa formułkowo i nie zawsze pamiętają, że Konwencję stosujemy wprost i że może, a nawet powinna stanowić podstawę apelacji czy kasacji - mówi.
Jest oczywiście kilka bardzo charakterystycznych dla postępowania przed ETPCz kwestii, które wymagają znajomości procedury - jak na przykład to, że upływ terminu do wniesienia skargi może przypaść w dzień wolny. Albo że do skargi koniecznie trzeba dołączyć dowód świadczący o zachowaniu terminu do jej wniesienia. Postępowanie przed ETPCz jest dwuetapowe: w pierwszym etapie składa się skargę w języku polskim, ale w drugim konieczna jest znajomość angielskiego, a czasem i francuskiego - podsumowuje.
Rośnie znaczenie europejskich trybunałów
Dodaje równocześnie, że także w Polsce widać rosnące poczucie znaczenia europejskich trybunałów.
Sędziowie dostrzegli wreszcie ETPCz, także w związku ze sprawami, które dotyczą bezpośrednio ich sytuacji. Jeśli chodzi o samą procedurę, to w mojej ocenie jest ona bardziej przyjazna, mniej formalistyczna niż np. postępowanie cywilne przed sądem krajowym. Trybunał publikuje też wiele przewodników na temat orzecznictwa, jak i postępowania. Wiele publikacji jest po polsku. Na każdym etapie Trybunał wyjaśnia, jak wygląda postępowanie, ile jest czasu na odpowiedź, zaś w razie konieczności istnieje możliwość przedłużenia terminu do złożenia wyjaśnień w sprawie - zaznacza.
Mecenas Gąsiorowska wskazuje, że prawdą jest też to, iż wiele ważnych spraw wnieśli sami skarżący, bo na tym pierwszym etapie nie ma przymusu adwokackiego ani radcowskiego.
I to są sprawy głośne, które skończyły się dobrymi wyrokami, a w konsekwencji prowadziły do pozytywnych zmian w ustawodawstwie. Wiele spraw wnieśli prawnicy, których już pierwsza skarga była skuteczna i ważna – choćby słynna sprawa Xero Flor Spółka z o.o., która zakończyła się przecież przełomowym rozstrzygnięciem dotyczącym tzw. sędziów dublerów w Trybunale Konstytucyjnym. Ciągle podkreślam, że najważniejsza jest świadomość istnienia Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i wynikających z niej konsekwencji, szczególnie wśród sędziów, bo mam wrażenie, że czasem oni niedowierzają. A Trybunał i Konwencja są coraz częściej – jak pokazał kryzys praworządności – tym ostatnim bastionem w drodze po sprawiedliwość – podsumowuje adwokatka.
A może zainteresuje cię w LEX:
- Jak kupuje się usługi i produkty prawnicze w erze social mediów? >
- Legal AI Academy: Nie tylko paragrafy – jak AI zmienia oblicze prawa i marketingu kancelarii >
- Incydenty bezpieczeństwa w kancelariach prawnych spowodowane inżynierią społeczną >
