Prezydent podpisze nowele o KRS? MS wzywa do szybkiej naprawy Rady

Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek, na specjalnie zwołanej konferencji, wyraził nadzieję, że prezydent Karol Nawrocki podejmie w sprawie nowelizacji ustawy o KRS decyzję, która „będzie służyć państwu i obywatelom oraz umożliwi wejście w życie rozwiązań zgodnych z Konstytucją”. Przypomnijmy, chodzi o ustawę zakładającą wybór 15 członków‑sędziów Rady przez sędziów, a nie Sejm. Została ona poprawiona na etapie prac parlamentarnych – m.in. kandydata do Rady ma zgłaszać grupa 50, a nie 100 sędziów.

egulacja ma być odpowiedzią na sytuację wokół obecnej Krajowej Rady Sądownictwa. Chodzi o to, że 15 członków‑sędziów Rady, na podstawie nowelizacji z grudnia 2017 r., jest wybieranych przez Sejm, a nie przez sędziów. Duża część środowiska prawniczego, w tym rząd, uważa, że obecna KRS jest właśnie z tego powodu organem niekonstytucyjnym. Zgodnie z art. 187 Konstytucji 15 sędziów do KRS wybieranych ma być spośród sędziów. To z kolei – według tej interpretacji – oznacza, że sędziowie do KRS powinni być wybierani przez sędziów (tak było przed nowelizacją ustawy o KRS). Istnieje też grupa prawników, która uważa, że Konstytucja nie reguluje wprost tego, przez kogo powinni być wybierani sędziowie do KRS, podczas gdy reguluje to w odniesieniu do pozostałych członków Rady – w jej skład ma wchodzić: „czterech członków wybranych przez Sejm spośród posłów oraz dwóch członków wybranych przez Senat spośród senatorów”.

Czytaj: Sejm zajmie się ustawą o KRS i praworządnościową jeszcze w styczniu?>>

Warto też przypomnieć, że m.in. Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu w swoich orzeczeniach wskazywał, iż obecną procedurę wyboru sędziów do KRS cechuje zbyt duży wpływ władzy ustawodawczej i wykonawczej. Trybunał zobowiązywał również Polskę do wprowadzenia zmian w tym zakresie. 20 listopada Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność poprzedniej nowelizacji ustawy o KRS, która miała przywrócić wybieranie sędziów‑członków Rady przez sędziów.

Mamy już luty, a obiecywanego na styczeń prezydenckiego projektu ustawy nadal nie ma. Jest za to rządowa ustawa, która ekspresowo zakończy ten kryzys. Zróbmy to dla Polek i Polaków, którzy obawiają się, czy rozstrzygnięcia sądowe w ich sprawach będą prawnie wiążące – powiedział minister Żurek. Dodał, że Senat przyjął bez poprawek ustawę o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz Kodeksu wyborczego, kończąc tym samym etap prac parlamentarnych. – To ważny moment, bo podpisanie tej ustawy może realnie pomóc w uporządkowaniu sytuacji wokół KRS i stać się kolejnym krokiem w stronę odbudowy zaufania obywateli do wymiaru sprawiedliwości – kontynuował.

Czytaj: Ustawa regulująca status sędziów powołanych po 2017 r. już w Sejmie>>

Sędzia "neo" straci stan spoczynku? Będą pozwy i skargi do ETPCz>>

Sędzia "neo", więc wyrok do wzruszenia? Szykuje się Armagedon>>

15 członków wybiorą sędziowie, 6 z sądów rejonowych 

Zgodnie z nowelą członkowie‑sędziowie KRS będą wybierani przez wszystkich sędziów w bezpośrednich, tajnych wyborach. Głosować na nich będą sędziowie Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, sądów wojskowych oraz sądów administracyjnych w stanie czynnym. Mandaty mają być rozdzielone proporcjonalnie do liczby sędziów w poszczególnych sądach.

W skład 15 sędziów‑członków KRS wejdą: 1 sędzia Sądu Najwyższego, 2 sędziów apelacyjnych, 3 sędziów okręgowych, 6 sędziów rejonowych oraz po 1 sędzim z sądów wojskowych, Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych.

Prawo kandydowania na członka Rady będzie przysługiwać sędziemu, który w dniu głosowania posiada co najmniej dziesięcioletni staż na stanowisku sędziego, w tym co najmniej pięcioletni staż na aktualnie zajmowanym stanowisku sędziego Sądu Najwyższego, sędziego sądu apelacyjnego, okręgowego, rejonowego, sędziego wojskowego sądu okręgowego lub garnizonowego, sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego albo sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Kto będzie miał prawo głosu?

Każdy sędzia w stanie czynnym. Novum stanowi powszechny wybór sędziów do KRS. Każdy obywatel będzie mógł wziąć udział w wysłuchaniach publicznych organizowanych przez Państwową Komisję Wyborczą. Będą one transmitowane w telewizji, a zatem jawne. Każdy sędzia oddaje 15 głosów na 15 kandydatów. Zgodnie z ustawą:

• jeden głos na kandydata będącego sędzią Sądu Najwyższego;
• dwa głosy na kandydatów będących sędziami sądu apelacyjnego, nie więcej niż jeden głos na jednego kandydata;
• trzy głosy na kandydatów będących sędziami sądu okręgowego, nie więcej niż jeden głos na jednego kandydata;
• sześć głosów na kandydatów będących sędziami sądu rejonowego, nie więcej niż jeden głos na jednego kandydata;
• jeden głos na kandydata będącego sędzią sądu wojskowego;
• jeden głos na kandydata będącego sędzią Naczelnego Sądu Administracyjnego;
• jeden głos na kandydata będącego sędzią wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Do Rady wejdą kandydaci, którzy uzyskają największą liczbę głosów. W przypadku równej liczby głosów członkiem Rady zostanie sędzia starszy służbą, a jeżeli staż służby kandydatów jest równy – sędzia starszy wiekiem.

Do NSA, nie do SN, należy kontrola

Nowością jest wprowadzenie odstępstwa od zasady przyjętej na gruncie ustawy – Kodeks wyborczy, zgodnie z którą sądem sprawującym kontrolę nad prawidłowością postanowień oraz uchwał PKW, jak również właściwym do rozpatrywania protestów wyborczych, jest Sąd Najwyższy. W przypadku wyborów przeprowadzanych w celu wyłonienia reprezentantów środowiska sędziowskiego do składu Krajowej Rady Sądownictwa przyjęto, że organem, przed którym uprawnieni będą mogli realizować prawo do sądu w sprawach odmowy przyjęcia zgłoszenia kandydata na członka Rady oraz w sprawach protestów wyborczych, będzie Naczelny Sąd Administracyjny. Projektodawca w żaden sposób nie uzasadnił tej propozycji.

Powyższe rozwiązanie może budzić wątpliwości, ponieważ w dotychczasowym orzecznictwie sądu konstytucyjnego przesądzono, że „prawo do sądu oznacza dla ustawodawcy nie tylko obowiązek ustanowienia regulacji prawnej zapewniającej ochronę sądową, ale także obowiązek wskazania sądu, który – ze względu na charakter sprawy – jest najbardziej odpowiedni do przeprowadzenia postępowania i wydania rozstrzygnięcia”.