Iustitia apeluje o standardy apolityczności przy wyborze sędziów do TK
Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia” w swojej uchwale przypomina, że ustawa o Trybunale Konstytucyjnym, przyjęta przez parlament w 2024 r., zakładała 4-letnią karencję dla kandydatów na sędziów TK, którzy byli m.in. członkami Rady Ministrów. Apeluje o zachowanie standardów apolityczności przy wyborze sędziów do Trybunału, bo jak wskazuje, jego rolą jest ochrona praw obywateli przed nadużyciami polityków. We wrześniu Sejm ma wybrać ósmego już „nowego” sędziego TK. Kandydatem jest dr Maciej Berek, dotychczasowy szef Komitetu Stałego Rady Ministrów, który nadzorował wdrażanie polityki rządu.
Przypomnijmy, że wokół Trybunału od dłuższego czasu trwa pat. Decyzją rządu od grudnia 2024 r. nie są publikowane jego wyroki, m.in. z powodu tzw. sędziów dublerów. Wiosną br. zaczęto wybierać nowych sędziów TK na wakaty, które już istniały i które powstają w związku z przechodzeniem obecnych sędziów w stan spoczynku. 13 marca br. wybrano pierwszą szóstkę, a 9 kwietnia br. w Sejmie, w obecności m.in. notariusza, odbyło się ich ślubowanie. Czworo z nich: prof. Krystian Markiewicz, prof. Marcin Dziurda, prof. Maciej Taborowski oraz sędzia Anna Korwin-Piotrowska, ślubowało po raz pierwszy. Prezydent Karol Nawrocki nie zaprosił ich bowiem dotąd na ślubowanie do Pałacu Prezydenckiego. Nie było też dotychczas informacji, że takiego zaproszenia nie będzie. Dr Magdalena Bentkowska i prof. Dariusz Szostek zrobili to po raz drugi, ponieważ 1 kwietnia br. złożyli ślubowanie podczas uroczystości z udziałem prezydenta w Pałacu.
Czytaj: Ósmy sprawiedliwy zaszkodzi walce o Trybunał Konstytucyjny?>>
Maciej Berek kandydatem do Trybunału Konstytucyjnego>>
ETPCz oficjalnie zakomunikował rządowi sprawę czwórki sędziów TK >
Prof. Sławomir Patyra nowym sędzią Trybunału Konstytucyjnego>>
Kwestię ślubowania sędziów TK reguluje art. 4 ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (ustawa z 30 listopada 2016 r.). Zgodnie z nim osoba wybrana na stanowisko sędziego Trybunału składa wobec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ślubowanie. Odmowa złożenia ślubowania jest równoznaczna ze zrzeczeniem się stanowiska sędziego Trybunału. Z kolei, w myśl art. 5, stosunek służbowy sędziego Trybunału nawiązuje się po złożeniu ślubowania. Prezes Święczkowski przydzielił następnie sprawy i gabinety dwójce sędziów, którzy ślubowali w Pałacu Prezydenckim, a w przypadku pozostałych poinformował, że nie może nawiązać stosunku służbowego, dopóki nie dostanie informacji od prezydenta, że ich ślubowanie w Sejmie traktuje jako zgodne z ustawą. Kolejnym etapem było wydanie 6 maja przez Europejski Trybunał Praw Człowieka zabezpieczenia nakazującego Polsce zapewnienie, by jej właściwe władze publiczne powstrzymały się od utrudniania objęcia i wykonywania obowiązków sędziowskich przez sędziów Trybunału Konstytucyjnego wybranych przez Sejm 13 marca 2026 r. Sprawa została już zakomunikowana rządowi. Z kolei 12 maja Trybunał wydał wyrok, w którym wskazał, że art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów TK, rozumiany w ten sposób, iż nakłada na prezydenta obowiązek odebrania ślubowania od osoby wybranej przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej na sędziego TK, jest niekonstytucyjny. Zaznaczył również, że ślubowanie „wobec” prezydenta oznacza „w obecności” prezydenta. Zgłoszono jednak dwa zdania odrębne. Następnie 11 czerwca br. Sejm wybrał kolejnego sędziego TK, prof. Sławomira Patyrę. 28 lipca br. złożył on ślubowanie w Pałacu Prezydenckim.
Iustitia apeluje o standardy przy wyborze sędziów
W swojej uchwale Iustitia przypomina, że odbudowa zaufania do wymiaru sprawiedliwości wymaga od władz publicznych zachowania najwyższych standardów działania.
W 2024 roku parlament obecnej kadencji przyjął ustawę o Trybunale Konstytucyjnym, która określiła nowe zasady wyboru sędziów Trybunału. Zgodnie z nimi osoba, która pełniła funkcję członka Rady Ministrów, może kandydować na stanowisko sędziego Trybunału dopiero po upływie czterech lat od zakończenia sprawowania urzędu. Ustawa nie weszła w życie, ponieważ prezydent Andrzej Duda skierował ją do TK. Była jednak wyrazem woli Sejmu co do tego, jak wysokich standardów należy dotrzymywać przy wyborze sędziów Trybunału. Uważamy, że wszystkie siły polityczne powinny niezmiennie respektować te standardy, nawet jeśli nie są one obowiązującym prawem - podkreślono.
Czytaj: Ustawy o Trybunale Konstytucyjnym trafią do TK w trybie kontroli następczej>>
TK ma chronić prawa obywateli przed nadużyciami polityków
Dodano, że Trybunał Konstytucyjny ma chronić prawa obywateli przed nadużyciami polityków.
Dlatego nie tylko wybitna wiedza prawnicza, ale nade wszystko niezależność sędziów od świata polityki decydują o zaufaniu do orzeczeń Trybunału. Apelujemy do przedstawicieli władzy wykonawczej i ustawodawczej, by wybór sędziów Trybunału Konstytucyjnego odbywał się z uwzględnieniem tych standardów. Tylko tak można odbudować autorytet Trybunału i przywrócić jego znaczenie w procesie kontroli konstytucyjnej - podsumowano.
Kim jest dr Maciej Berek?
Maciej Berek to doktor nauk prawnych, radca prawny, adiunkt w Katedrze Prawa Konstytucyjnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego oraz ekspert Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji Krajowej Rady Radców Prawnych.
W latach 2007-2015 był prezesem Rządowego Centrum Legislacji, a w latach 2008-2015 sekretarzem Rady Ministrów. W latach 1997-2022 pracował ponadto w urzędach obsługujących różne konstytucyjne organy władzy publicznej, m.in. jako dyrektor generalny Biura Rzecznika Praw Obywatelskich, wicedyrektor Departamentu Budżetu i Finansów Najwyższej Izby Kontroli oraz wicedyrektor Departamentu Prawnego i Orzecznictwa Kontrolnego Najwyższej Izby Kontroli.
Był także dyrektorem Centrum Informacyjnego Senatu, wicedyrektorem Biura Prawno-Organizacyjnego Kancelarii Senatu oraz legislatorem w Kancelarii Senatu. Przez dwie kadencje, w latach 2009-2017, był członkiem Głównej Komisji Orzekającej w Sprawach o Naruszenie Dyscypliny Finansów Publicznych. Jako radca prawny współpracował m.in. z Krajową Radą Radców Prawnych, Pracodawcami RP oraz Krajową Radą Diagnostów Laboratoryjnych.
Jest autorem publikacji z zakresu prawa konstytucyjnego, problematyki tworzenia i ogłaszania prawa, finansów publicznych oraz dyscypliny finansów publicznych. Od 2023 r. pełnił funkcję ministra, członka Rady Ministrów i szefa KSRM. Od lipca 2025 r. pełnił funkcję ministra nadzoru nad wdrażaniem polityki rządu oraz szefa KSRM.
