SN: Gdy sąd zatwierdza ugodę na rozprawie, to opłata przepada?
Sąd Apelacyjny w Warszawie powziął wątpliwość, czy w świetle ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, sąd z urzędu zwraca całą opłatę od pisma wszczynającego postępowanie w pierwszej instancji. Chodzi o przypadek, w którym strony przed rozpoczęciem rozprawy uzgodniły warunki ugody i została ona zawarta po rozpoczęciu rozprawy wyznaczonej w tym celu. Problemem jest w tym wypadku określenie „przed rozpoczęciem rozprawy”.
Zgodnie z ustawą o kosztach sądowych, sąd z urzędu zwraca stronie pismo wszczynające postępowanie w pierwszej instancji oraz zarzuty od nakazu zapłaty, jeżeli postępowanie zakończyło się zawarciem ugody przed rozpoczęciem rozprawy przed sądem pierwszej instancji.
Ugoda i umorzenie
Kanwą tego problemu był pozew banku przeciwko kredytobiorcom o zwrot kapitału, jako równowartość udzielonego kredytu. Pozew został złożony w grudniu 2023 r. i opiewał na 259 tys. zł. z odsetkami.
1 grudnia 2025 r. powód złożył wniosek o wyznaczenie terminu posiedzenia sądu celem zawarcia ugody. Wobec tego przewodniczący wyznaczył rozprawę na 5 lutego 2026 r. I ugoda została zawarta, sąd natomiast umorzył postępowanie oraz zniósł wzajemne koszty procesu, a co więcej – nakazał zwrócić od Skarbu Państwa powodowi 7357 zł za połowę opłaty od pozwu pomniejszoną o opłatę minimalną. Podstawą zwrotu pozwu był art. 79 ust.1 pkt 3 lit. c ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, ponieważ zawarcie ugody nastąpiło po rozpoczęciu rozprawy.
Dwie możliwe interpretacje
Sąd Apelacyjny w Warszawie uznał, że można w tym stanie rzeczy przyjąć jedno z dwóch stanowisk.
- Sąd nie zwraca z urzędu całej opłaty od pisma wszczynającego postępowanie w I instancji, jeśli strony przed rozpoczęciem rozprawy uzgodniły warunki ugody, a ugoda została zawarta już po rozpoczęciu rozprawy wyznaczonej w tym celu;
- Sąd z urzędu zwraca całą opłatę od pisma wszczynającego postępowanie w I instancji, jeśli strony przed rozpoczęciem rozprawy uzgodniły warunki ugody, a ugoda przed tym sądem została zawarta po rozpoczęciu rozprawy wyznaczonej w tym celu.
Sąd pytający wyjaśniał, że pierwsza z interpretacji wynika z wykładni językowej. Zaznaczył, że ustawa o kosztach sądowych jest regulacją zwartą, dlatego jej przepisy powinny być interpretowane ściśle i zgodnie z regułami kodeksu postępowania cywilnego. Skoro zatem ustawa mówi o rozprawie, to sformułowanie „przed rozpoczęciem rozprawy” należy rozumieć jako stan, który wystąpił przed wywołaniem rozprawy i to przemawia za pierwszą interpretacją.
Z kolei druga opcja jest wynikiem wykładni systemowej, subsydiarnej. Może ona prowadzić do podobnych wniosków, co wykładnia językowa. Pomocny może być tutaj art. 79 ust.1 pkt 1 lit. h ustawy o kosztach, czyli sąd z urzędu zwraca stronie całą uiszczoną opłatę od pisma wszczynającego postępowanie w pierwszej instancji. Za tym stanowiskiem opowiada się sąd pytający.
Przyjęcie pierwszego stanowiska prowadzić będzie do oddalenia zażalenia, zaś akceptacja drugiego poglądu – do uwzględnienia zażalenia.
Kontrola sądowa nad ugodami
Całkiem niedawno Sąd Najwyższy zajmował się skutkami zawarcia ugody i jej wpływu na zwrot kosztów sądowych. Zgodnie z uchwałą z 14 lipca 2026 r., zwrot kosztów sądowych stronom sporu dotyczy wyłącznie ugody sądowej oraz ugody zawartej przed mediatorem (sygn. akt III CZP 11/26). Oznacza to, że aby odzyskać całość wpłaconych pieniędzy, ugoda nie może być zawarta poza sądem.
Czytaj: SN: Ugoda pozasądowa pozbawia zwrotu części kosztów
Sąd w tej uchwale zaznaczył, że tylko w odniesieniu do ugody procesowej - ugody sądowej lub ugody zawartej przed mediatorem - sąd ma możność pełnej kontroli, czy doszło do niej przed rozpoczęciem rozprawy. Gdyby w grę wchodziła także ugoda pozasądowa, sąd byłby pozbawiony takiej możliwości, strony zaś mogłyby łatwo, np. przez fałszowanie chwili zawarcia ugody (tzw. antydatowanie), z uszczerbkiem dla Skarbu Państwa nadużywać przywileju odzyskania całej uiszczonej opłaty. SN zauważył, że mogłoby również dochodzić do zmowy stron i pozorowania rzekomej ugody pozasądowej w celu odzyskania, a w istocie wyłudzenia uiszczonej już należnej opłaty.
W tej sytuacji należy przyjąć, że art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h ustawy o kosztach dotyczy wyłącznie ugody sądowej oraz ugody zawartej przed mediatorem. Termin posiedzenia nie został jeszcze wyznaczony, zagadnienie wpłynęło do Izby Cywilnej stosunkowo niedawno, bo pod koniec września br.
Sygnatura akt III CZP 37/26
