SN: Ugoda pozasądowa pozbawia zwrotu części kosztów
Zwrot kosztów sądowych stronom sporu dotyczy wyłącznie ugody sądowej oraz ugody zawartej przed mediatorem - taki jest sens uchwały podjętej przez siedmioro sędziów Izby Cywilnej Sądu Najwyższego 14 lipca. Oznacza to, że aby odzyskać całość wpłaconych pieniędzy, ugoda nie może być zawarta poza sądem.
Uchwała brzmi następująco: Artykuł 79 ust. 1 pkt 1 lit. h) ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 1228) dotyczy wyłącznie ugody sądowej oraz ugody zawartej przed mediatorem.
Rozbieżne orzecznictwo
W sprawie powodem był bank, który pozwał dwie osoby fizyczne o zapłatę. W pewnym momencie bank jednak wycofał powództwo i zrzekł się roszczenia, gdyż strony zawarły pozasądową ugodę 10 grudnia 2025 roku. sąd okręgowy doszedł do wniosku, że zwrot opłaty sądowej nie należy się, gdyż powód cofnął pozew, a nie dlatego, że zawarł umowę pozasądową.
Zgodnie z art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h ustawy o kosztach sądowych, sąd z urzędu zwraca całą uiszczoną opłatę od pozwu, wniosku lub zarzutów od nakazu zapłaty, jeżeli postępowanie zakończyło się ugodą zawartą przed sądem lub mediatorem przed rozpoczęciem pierwszej rozprawy.
Przepis ten jest interpretowany przez sądy w sposób rozbieżny: zwracają opłaty albo odwrotnie – orzekają, że one się nie należą.
Zobacz w LEX: Informatyzacja postępowania cywilnego – pierwsze doświadczenia i pułapki nowelizacji KPC >
Zwrot tylko części kosztów
Sąd I instancji umorzył postępowanie i wpłacił powodowi połowę poniesionych kosztów czyli - 8555 zł. Bank złożył w tej sprawie zażalenie, wskazując, że sąd okręgowy pominął fakt, iż strony zawarły porozumienie, a przywołany w postanowieniu przepis w żaden sposób nie wskazuje, że porozumienie to musi zostać zawarte w formie ugody sądowej, by uzasadniało zwrot pełnej opłaty.
Ponadto bank zarzucił sądowi naruszenie kodeksu postępowania cywilnego poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób skrótowy, bez podania podstawy prawnej ani argumentów merytorycznych. Strona powodowa wniosła w związku z tym o zwrot pełnej wpłaty kosztów – tj. ponad 17 tys. zł.
Sąd Apelacyjny w Krakowie powziął wątpliwość, którą przedstawił Izbie Cywilnej SN w postaci pytania, wnosząc o podjęcie uchwały. Chodziło o kwestię, czy art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, który przewiduje pełny zwrot uiszczonej opłaty sądowej, czy to od pozwu, czy wniosku, np. w sprawie spadkowej, dotyczy wyłącznie zawarcia przez strony ugody sądowej lub przed mediatorem, czy obejmuje także zawarcie ugody pozasądowej.
W uzasadnieniu zagadnienia podał, że Sąd Najwyższy odnosił się do tej pory do ugód sądowych (sygnatura III CZP 88/17), natomiast kwestia kosztów przy ugodach pozasądowych nie była jeszcze rozpoznawana. Kodeks postępowania cywilnego milczy natomiast na temat ugody pozasądowej.
Promptowanie, czyli sztuka zadawania trafnych pytań przez prawników - zobacz w LEX >
Argument przeciwko zwrotowi
Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej z 23 lutego 2018 r., III CZP 88/17, art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych dotyczy wyłącznie ugody sądowej oraz ugody zawartej przed mediatorem.
Sąd Najwyższy zaznacza, że zawarcie ugody pozasądowej nie kończy postępowania, gdyż nie zastępuje ono postanowienia o umorzeniu postępowania w związku z cofnięciem pozwu.
Taka wykładnia przepisów ustawy uniemożliwia stronom procesu odzyskanie uiszczonej opłaty sądowej w przypadku zawarcia ugody pozasądowej w czasie trwającego już postępowania. Taką interpretację popiera na przykład Sąd Okręgowy w Toruniu, który wyrokiem z 28 lutego 2019 r. w sprawie VI Gz 291/18, wyraził, że art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h) ustawy o kosztach nie obejmuje przypadku zawarcia ugody pozasądowej.
Innym argumentem przemawiającym za wykluczeniem ugód pozasądowych z przesłanek uznania zwrotu całej opłaty od pisma jest to, że „tylko w odniesieniu do ugody procesowej – ugody sądowej lub ugody zawartej przed mediatorem – sąd ma możność pełnej kontroli, czy doszło do niej przed rozpoczęciem rozprawy. Gdyby w grę wchodziła także ugoda pozasądowa, sąd byłby pozbawiony takiej możliwości, strony zaś mogłyby łatwo, np. przez fałszowanie chwili zawarcia ugody (tzw. antydatowanie), z uszczerbkiem dla Skarbu Państwa nadużywać przywileju odzyskania całej uiszczonej opłaty”( III CZP 88/17).
Sygnatura akt III CZP 11/26
Polecamy w LEX: Wykorzystanie narzędzi opartych o sztuczną inteligencję w pracy sędziego, asystenta sędziego i referendarza sądowego >
