10 lat na wznowienie postępowań po wyroku TK? Zmiany w sprawach administracyjnych
W Ministerstwie Sprawiedliwości trwają prace legislacyjne nad zmianą art. 278 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozważane jest wprowadzenie w tym przepisie odrębnej jednostki redakcyjnej, w której przewidziano dziesięcioletni termin na wznowienie postępowania, w przypadku gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego lub jego części z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego wydane zostało orzeczenie – poinformował resort.
Przypomnijmy, że zgodnie z art. 278 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, po upływie lat pięciu od uprawomocnienia się orzeczenia nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana. Pisaliśmy już wielokrotnie, że wskutek braku publikacji przez rząd korzystnych dla obywateli orzeczeń Trybunału zarówno organy skarbowe, jak i sądy odmawiają podatnikom wznawiania postępowań w takich sytuacjach, argumentując, że orzeczenie wchodzi w życie z dniem publikacji go w dzienniku urzędowym. Sprawa ta jest wyjątkowo kłopotliwa dla wielu tysięcy pokrzywdzonych np. ulgą meldunkową. Przypomnijmy, art. 190 ust. 4 Konstytucji stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.
Z kolei art. 278 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że po upływie pięciu lat od uprawomocnienia się orzeczenia nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana.
Czytaj: ETPCz oficjalnie zakomunikował rządowi sprawę czwórki sędziów TK>>
Ulga meldunkowa - wyrok TK nic nie zmienił, ustawy naprawczej brak>>
Rząd nie publikuje wyroków TK, więc Kowalski może mieć roszczenia>>
Ministerstwo planuje wydłużenie czasu na wznowienie
Okazuje się, że Ministerstwo Sprawiedliwości przewiduje pewne rozwiązania w tym zakresie. Wynika to z pisma Arkadiusza Myrchy, wiceministra sprawiedliwości, do marszałek Senatu Małgorzaty Kidawy-Błońskiej. Pismo jest odpowiedzią na oświadczenie złożone przez senatora Wadima Tyszkiewicza na 50. posiedzeniu Senatu w dniu 21 stycznia 2026 r.
Resort poinformował, że została przeprowadzona analiza art. 278 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jak dodano, ustalono, że w praktyce wskazana norma może prowadzić do pozbawienia strony realnej możliwości wznowienia postępowania w przypadkach, gdy Trybunał Konstytucyjny stwierdzi niezgodność przepisu będącego podstawą rozstrzygnięcia z Konstytucją. W konsekwencji, w ocenie MS, uprawnienie do wznowienia postępowania przewidziane w art. 190 ust. 4 Konstytucji może stać się iluzoryczne.
Co prawda nie stwierdzono, że brak publikacji orzeczeń TK przez rząd może spowodować iluzoryczność praw obywateli wynikających z korzystnych orzeczeń TK, ale dobre i to.
Obecnie w Ministerstwie Sprawiedliwości trwają prace legislacyjne zmierzające do przygotowania projektu zmiany art. 278. Rozważane jest wprowadzenie w art. 278 odrębnej jednostki redakcyjnej, w której przewidziano dziesięcioletni termin na wznowienie postępowania, w przypadku gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego lub jego części z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego wydane zostało orzeczenie – napisał wiceminister.
Argumentował, że rozwiązanie to pozwoli na utrzymanie pięcioletniego terminu jako zasady ogólnej, przy jednoczesnym wprowadzeniu wyjątku w sytuacji, gdy potrzeba wznowienia postępowania wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Fundacja Praw Podatnika apeluje od lat
– Odpowiedź została udzielona po ponad pół roku, co nie jest zrozumiałe, bo powinna być udzielona w ciągu miesiąca. Tym bardziej że sprawa jest dość oczywista, niewymagająca skomplikowanej analizy. Fundacja Praw Podatnika występowała do premiera z taką samą propozycją już prawie trzy lata temu. I wówczas odpowiedzi udzielił nam ten sam wiceminister sprawiedliwości, który teraz odpowiedział senatorowi, zupełnie inaczej, że przepisy są dobre i niczego nie planuje się zmieniać. Okazuje się, że minister zmienił zdanie, i słusznie – komentuje Marek Isański, prezes FPP.
Jak dodaje, ważne jest, by te prace w MS jak najszybciej przełożyły się na nowelizację ustawy.
Bardzo wielu obywateli na to czeka, gdyż wyroki TK wydawane są w zasadzie jedynie w sprawach skarg konstytucyjnych obywateli. Skargi te można kierować dopiero po zakończeniu postępowania przed sądem administracyjnym, co trwa kilka lat. Powoduje to, że wyroki TK stwierdzające niezgodność przepisu z Konstytucją są zawsze mocno spóźnione, a pięcioletni termin zawarty w art. 278 p.p.s.a. na wznowienie postępowań stanowił prawie zawsze iluzję prawa do wznowienia – podkreśla Isański.
Jego zdaniem konsekwentnie niezbędne są analogiczne zmiany w Ordynacji podatkowej, która również musi dawać realne prawo do wznowienia postępowania administracyjnego po wyroku TK stwierdzającym, że zastosowany w decyzji przepis jest niezgodny z Konstytucją.
Niezgodne z Konstytucją przepisy podatkowe to największe naruszenie prawa przez państwo, to samowola państwa – jak nazywa to słusznie profesor Teresa Dembowska-Romanowska. Dlatego odpowiedniej zmiany wymaga również artykuł 245 Ordynacji podatkowej, który też nie daje skutecznego prawa do wznowienia postępowania po wyroku TK. Co ciekawe FPP bezskutecznie występowała w tej sprawie już dawno temu do MF. A kilka miesięcy temu na wniosek FPP do MF wystąpił RPO. W czerwcu MF wyrwał się z nieprzemyślaną odpowiedzią, że nie planuje się żadnych zmian, bo obecne, zawarte w ustawie zasady iluzoryczności prawa do wznowienia, są poprawne. Wygląda na to, że będzie musiał zmienić zdanie – podsumował.
