Ulga meldunkowa - wyrok TK nic nie zmienił, ustawy naprawczej brak
Mija rok od wydania wyroku przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie tzw. ulgi meldunkowej a poszkodowani podatnicy wciąż nie otrzymali zwrotu nienależnie pobranych podatków. Intensywne działania w tej sprawie Fundacji Praw Podatnika, Rzecznika Praw Obywatelskich nie przyniosły dotychczas oczekiwanych rezultatów. Skarga konstytucyjna przestała być efektywnym środkiem ochrony praw obywateli, nie ma też widoków na zmianę przepisów.
Dokładnie rok temu, 9 lipca 2025 r., Trybunał Konstytucyjny wydał korzystny dla podatników wyrok w sprawie tzw. ulgi meldunkowej. W wyroku SK 64/20 TK stwierdził, że przepisy o tzw. uldze meldunkowej były niezgodne z Konstytucją, więc wszyscy poszkodowani powinni już dawno odzyskać swoje pieniądze, nienależnie pobrane przez organy skarbowe. Fiskus odmawia jednak poszkodowanym obywatelom wznawiania postępowań podatkowych, powołując się na nieopublikowanie przez rząd tego wyroku w Dzienniku Ustaw.
RPO – niepublikowanie wyroku to łamanie prawa
Wydaje się, że w praworządnym państwie obywatele, którzy byli adresatami niekonstytucyjnych regulacji prawnych, nie powinni ponosić negatywnych skutków kryzysu konstytucyjnego i sporów o moc prawną orzeczeń TK. Obowiązkiem władzy publicznej jest naprawienie skutków niekonstytucyjności. Dlatego Rzecznik Praw Obywatelskich kilkukrotnie wystąpił w tej sprawie do ministra finansów i gospodarki Andrzeja Domańskiego. Niestety za każdym razem bezskutecznie.
Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek ponownie interweniował w sprawie ofiar ulgi meldunkowej. Tym razem podczas 62. posiedzenia Senatu, 8 lipca br., podczas którego RPO przedstawiał sprawozdanie ze swojej działalności w 2025 r. wraz z uwagami o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela.
- Problemem pozostaje trwający od lat głęboki kryzys w obszarze władzy sądowniczej, obejmujący Trybunał Konstytucyjny i sądy, w tym Sąd Najwyższy. Ten kryzys ma bezpośredni wpływ na ochronę praw człowieka. Ochrona tych praw jest w zasadzie pozbawiona skutecznej gwarancji proceduralnej – apelował Marcin Wiącek.
RPO stwierdził, że niepublikowanie wyroków Trybunału Konstytucyjnego to łamanie prawa.
- Co jest dla obywateli szczególnie dotkliwe i to widzimy w skargach wpływających do Biura, wszystkie wyroki Trybunału Konstytucyjnego w tym te, wydane w prawidłowym składzie i korzystne dla obywateli nie są publikowane w dziennikach urzędowych. Tego typu zaniechanie nie ma podstaw prawnych – podkreśla Marcin Wiącek.
Dodał, że to dotyczy wyroków stwierdzających m.in. niekonstytucyjność przepisów ograniczających prawa jednostek np. wyroku dotyczących osób, które przeszły na wcześniejszą emeryturę, tzw. ofiar ulgi meldunkowej czy opiekunów osób z niepełnosprawnościami uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.
- Obywatele nie wiedzą czy korzystny dla nich wyrok wywołał jakiekolwiek skutki. Pogłębia to chaos, podważa zaufanie do państwa i też z tego powodu skarga konstytucyjna, którą każdy zgodnie z art. 79 Konstytucji może złożyć do Trybunału Konstytucyjnego przestała być efektywnym środkiem ochrony praw człowieka – wskazuje Rzecznik.
19 tysięcy podatników bez naprawienia szkody
O prawa poszkodowanych walczy też zaciekle Fundacja Praw Podatnika uznając, że sprawa jest wręcz zdumiewająca - pokazuje jak państwo, mające się za praworządne, nie chce naprawić swoich błędów. Nikomu z prawie 19 tysięcy polskich rodzin organy skarbowe nie oddały nienależnie zapłaconych podatków i najwyraźniej liczą na to, że o sprawie wszyscy zapomną, a niektórzy podatnicy po prostu odchodzą z tego świata i żadnych rozwiązań nie doczekają. Przypomnijmy, że fiskus w latach 2009-2018, nakładał podatek, który jak się okazało, był błędem, bowiem przepis, który był jego podstawą, został uznany przez TK za niekonstytucyjny.
Ciekawe jest też to, że wskutek braku publikacji wyroku TK, zdecydowana większość poszkodowanych obywateli nie wie do dziś, że ma prawo odzyskać majątek.
Podstawą poboru tego „podatku” były albo decyzje organów podatkowych, albo protokoły kontroli, nakazujące dobrowolną korektę deklaracji podatkowych. Niektórzy podatnicy potulnie składali korekty i dopłacali nienależny, jak się potem okazało, podatek.
Fundacja Praw Podatnika doprowadziła, wskutek szeroko zakrojonych działań, do korekty linii orzeczniczej w sprawie tzw. ulgi meldunkowej, a następnie w 2018 r. do złożenia skargi konstytucyjnej. TK wyrokiem z dnia 9 lipca 2025 r. stwierdził niezgodność z Konstytucją przepisu, na podstawie którego nakładany był na te osoby podatek, co daje wszystkim poszkodowanym prawo do jego odzyskania.
Trzeba podkreślić, że o prawie do odzyskania utraconego majątku wiedzę mogą mieć jedynie obywatele, którzy wnikliwie analizują orzecznictwo TK, a takich w zasadzie nie ma oraz osoby, które wiele lat temu, szukając pomocy, zwróciły się do FPP.
Argumentem, na brak możliwości naprawienia szkody jest nieopublikowanie wyroku w Dzienniku Ustaw.
- Prędzej czy później, a raczej prędzej – wskutek kolejnych działań FPP - dojdzie do wycofania się MF i NSA z tego nieracjonalnego poglądu. Oczywistym jest, że w praworządnym kraju w pierwszej kolejności naprawić wyrządzone tej grupie obywatelom krzywdy powinien rząd. Jednak MF nieustannie oświadcza publicznie, że nie zamierza nic w sprawie zrobić – podkreśla Marek Isański, prezes Fundacji Praw Podatnika.
Fundacja uważa, że oczywistym obowiązkiem MF po wyroku TK było i nadal jest doprowadzenie do uchwalenia ustawy naprawczej, co jest proste i rozwiązałoby problem wszystkich poszkodowanych.
Dane skrzywdzonych podatników
Pomoc tym podatnikom jest możliwa, jednak wymaga współdziałania RPO i FPP oraz być może innych instytucji, które dołączą się w trakcie działań. Ochrona praw obywateli jest ustawowym celem RPO, który - co należy podkreślić i docenić - dużo do tej pory w sprawie zrobił, ale problem systemowo rozwiązany nie został.
- Niezbędne są do tego dane adresowe skrzywdzonych osób, które są w posiadaniu MF, bowiem wielokrotnie zbierał i aktualizował te dane w celu udzielenia wielu odpowiedzi na interpelacje poselskie i oświadczenia senatorów. Więc MF nie może się tłumaczyć, że ich nie ma. Dlatego RPO w pierwszej kolejności winien do MF wystąpić o te dane – podkreśla Marek Isański.
Wówczas podatnicy masowo mogliby kierować wnioski o wznowienie postępowania i dalsze działania w celu odzyskania nienależnie pobranych podatków.
Czytaj w LEX: Podstawy wznowienia postępowania podatkowego >
Dlatego FPP wystąpiła do RPO z propozycją podjęcia wspólnych działań.
- To, czy rząd opublikował wyrok TK, nie jest w sprawie tej kluczowe. Kiedyś przecież albo opublikuje, albo sądy administracyjne zrozumieją, że publikacja nie jest konieczna. Nastąpi to przed końcem tego roku. Istotne jest zupełnie coś innego, całokształt sprawy ulgi meldunkowej obrazuje niedopuszczalną w praworządnym państwie sytuację. Bowiem organy państwa wskutek nakładających się na siebie wielu niezgodnych z prawem działań naruszyły w sposób istotny prawo własności -ograbiły z majątku - tak dużą grupę obywateli - podkreśla Marek Isański, Prezes Fundacji Praw Podatnika.
Dodaje, że w efekcie ponad 95 proc. pokrzywdzonych, czyli ponad 18 tysięcy osób, nie wie, że ograbieni zostali z majątku i nie wie, że mają prawo go odzyskać.
- Organy państwa - MF - doskonale wiedzą kogo z imienia i nazwiska pokrzywdziły, ale nie informują tych osób o tym fakcie i nie podejmują żadnych działań z urzędu. Niedopuszczalne jest i jest to pierwszy taki przypadek w historii, aby pokrzywdzeni nie wiedzieli o tym, że zostali pokrzywdzeni. Bo tylko wtedy mogą próbować odzyskać to, co utracili. Państwo nie może czerpać korzyści z własnej niegodziwości - nie może ukrywać faktu, że ich skrzywdziło. Musi skrzywdzonych o tym poinformować, aby mogli podjąć decyzję czy chcą walczyć o odzyskanie tych pieniędzy, bo to ich majątek bezprawnie zabrany przez państwo. Jeśli MF tego nie zrobi, to udowodni, że jest i że chce być nieuczciwy wobec obywateli, których skrzywdził - podkreśla Marek Isański.
Czytaj też w LEX: Kryzys obowiązywania Konstytucji RP >
Osobliwe pojmowanie pojęcia „niezwłocznie”
- Jako doradca podatkowy specjalizujący się w kontrolach i postępowaniach podatkowych, widziałem już wiele absurdalnych praktyk i rozstrzygnięć, ale przyznaję, że temat ulgi meldunkowej w kontekście braku publikacji wyroku TK mocno się na tym tle wyróżnia. Zwrócę tylko uwagę, że dziś piszemy o rocznicy orzeczenia TK, które nie zostało opublikowane, zaś Konstytucja przewiduje, że orzeczenia Trybunału podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu. Trzeba więc przyznać, że mamy do czynienia z dość osobliwym pojmowaniem pojęcia „niezwłocznie” – komentuje Marcin Bodziony, doradca podatkowy, ekspert w zakresie kontroli i postępowań podatkowych. Dodaje on, że wiadomym jest, iż brak publikacji nie jest wynikiem zwykłej opieszałości czy przeoczenia, ale występuje na tle sporu politycznoprawnego o funkcjonowanie Trybunału oraz moc prawną jego orzeczeń.
- Opisywana sytuacja dobrze pokazuje, że spory o instytucje, które mogą wydawać się w pewnym sensie abstrakcyjne dla zwykłego podatnika, w rzeczywistości mają realny wpływ na codzienne sprawy, w tym rozliczenia z fiskusem. Nie zmienia to jednak faktu, że tego typu sytuacje, niestety zbyt częste w naszym systemie podatkowym, nie pozwalają na zbudowanie zaufania między podatnikami i organami podatkowymi, czy też szerzej między obywatelami i organami państwa. Moim zdaniem ma to destrukcyjny i trudny do skalkulowania (choć według mnie gigantyczny) wpływ na rozliczenia podatkowe, a zwłaszcza dobrowolne regulowanie należności publicznoprawnych – podkreśla Marcin Bodziony.
Czytaj też w LEX: Brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw a możliwość wznowienia postępowania karnego na podstawie art. 540 § 2 k.p.k. >
