Asystenci prokuratorów uciekną do... sądów? Mają dość niskich płac
Nastroje asystentów prokuratorów z miesiąca na miesiąc są coraz gorsze. Powód to przede wszystkim ich wynagrodzenia, które obecnie zaczynają się w tej grupie zawodowej od 6 500 zł. Sytuacji nie poprawia projektowana 3-proc. podwyżka, a oliwy do ognia dolewają informacje o naborze asystentów do sądu i proponowane kandydatom przez prezesów pensje sięgające nawet 8 tys. zł brutto. 24 kwietnia ich związkowcy mają się spotkać m.in. z ministrem sprawiedliwości. Nie ukrywają, że jeśli nic się nie zmieni, prokuratury czekają masowe odejścia asystentów.
Asystenci prokuratorów w rozmowie z Prawo.pl podkreślają, że takiego rozgoryczenia w ich grupie zawodowej jak teraz, nie było od dawna. Problem narastał od wiosny 2024 r., a zaczął się od podwyżek, które obiecało i wprowadziło obecne Ministerstwo Sprawiedliwości (ministrem był wówczas Adam Bodnar). Potem weszło w życie rozporządzenie, w którym zapisano, że asystent prokuratora ma otrzymywać od 6500 zł do 8000 zł brutto, a starszy asystent – od 8000 zł do 9000 zł brutto. I tu tkwi problem. Teoretycznie asystenci sędziów mieli mieć tyle samo, ale wcześniej do prezesów sądów poszły zalecenia, że mają zarabiać od 7500 zł (wskazywano wówczas na tych zatrudnionych w dniu 31 grudnia 2024 r.). - W tym momencie, mówiąc kolokwialnie, nasze wynagrodzenia się rozjechały. Ponieważ asystenci sędziów są teraz sądom bardzo potrzebni, a ministerstwo ewidentnie - w związku z kryzysem wokół obecnej KRS i wstrzymanymi konkursami sędziowskimi – na nich stawia, tam zalecane wynagrodzenia są o co najmniej 1000 zł wyższe. Teraz dodatkowo powstało stanowisko młodszego asystenta sędziego, który będzie mógł być studentem po trzecim roku prawa, co jeszcze wzmocni te dysproporcje - mówi serwisowi Prawo.pl asystent z jednej z warszawskich prokuratur.
Prokurator krajowy Dariusz Korneluk jeszcze w maju 2025 r., w jednym z pism do Związku Zawodowego Prokuratorów i Pracowników Prokuratury RP wskazał, że „obecnie nie ma w budżecie prokuratury środków pozwalających na zwiększenie minimum dla asystenta prokuratora do poziomu 7500 zł". W tej sytuacji asystenci prokuratorów pisali i do ministra Adama Bodnara, i do obecnego - Waldemara Żurka. A w październiku wystosowali pismo do prokuratora krajowego wskazując, że „wielu z nich, mimo ogromnego zaangażowania, zaczyna poważnie rozważać odejście z zawodu, co może doprowadzić do paraliżu organizacyjnego i utraty merytorycznego zaplecza prokuratur rejonowych". Ich postulaty popiera także Stowarzyszenie Prokuratorów LEX Super Omnia, a także Związek Zawodowy Prokuratorów i Pracowników Prokuratury RP.
Czytaj też w LEX: Przyjęcie przez asystenta prokuratora ustnego zawiadomienia o przestępstwie oraz ustnego wniosku o ściganie (uwagi de lege lata i wniosek de lege ferenda) >
Lepiej być w prokuraturze kierowcą niż asystentem
W opiniowaniu jest obecnie projekt rozporządzenia podnoszący wynagrodzenia zasadnicze asystentów i starszych asystentów prokuratorów o 3 proc. W praktyce asystent prokuratora będzie na mocy tej regulacji zarabiać od 6700 do 8240 zł brutto, a starszy asystent – od 8240 do 9270 zł brutto. Podwyżki mają obowiązywać od 1 stycznia 2026 r., a ich koszty wynieść 1,9 mln zł. W uzasadnieniu zapewniono nawet, że takie uregulowanie w obu projektach „służy ujednoliceniu stawek wynagrodzenia pomiędzy asystentami i starszymi asystentami prokuratorów a asystentami sędziów". Asystenci sędziów - ponownie - „na piśmie" mają te same widełki, ale ich realne pensje są wyższe.
Do tego projektu odniósł się zespół ds. asystentów prokuratorów przy Radzie Głównej Związku Zawodowego Prokuratorów i Pracowników Prokuratury Rzeczypospolitej Polskiej. Ponownie wskazał, że proponowane widełki wynagrodzenia zasadniczego asystentów prokuratorów są niewspółmierne do zakresu obowiązków oraz odpowiedzialności przypisanych tej grupie zawodowej oraz znaczenia, jakie ma ona dla funkcjonowania powszechnych jednostek prokuratury, w tym samej sprawności prowadzenia postępowań. Przypomniał też, że zakres obowiązków asystentów prokuratorów reguluje Ustawa Prawo o Prokuraturze, a ponadto w szczególności rozporządzenie ministra sprawiedliwości z dnia 5 sierpnia 2016 roku w sprawie szczegółowego zakresu i sposobu wykonywania czynności przez asystentów i starszych asystentów prokuratorów. - Do obowiązków asystentów prokuratorskich należy m.in. sporządzanie projektów decyzji kończących postępowanie przygotowawcze czy sporządzanie projektów decyzji procesowych związanych z prowadzeniem i nadzorowaniem postępowań. Ponadto, zgodnie z par. 2 przywołanego rozporządzenia, asystenci prokuratorów wykonują bieżące czynności nadzoru nad dochodzeniem, co wynika także z Ustawy Prawo o Prokuraturze. Oprócz tego asystent prokuratora przesłuchuje świadków czy dokonuje oględzin. Powyższe, choć przywołane ogólnikowo, jasno odzwierciedla, iż asystent prokuratora ma stanowić realne merytoryczne wsparcie prokuratora prowadzącego postępowanie, a ponadto - wykonując czynności samodzielnie - bierze na siebie pełną odpowiedzialność za ich przebieg, wartość dowodową czy prawidłowość wykonania, co następnie przekłada się na postępowanie - zaznaczono.
Czytaj też w LEX: Reforma ustroju Prokuratury: założenia projektu ustawy i kierunki zmian >
I dodano, że jak wynika z danych udostępnionych ZZPiPP RP w ramach informacji publicznej przez np. Prokuraturę Regionalną w Poznaniu, w niej i jednostkach jej podległych asystenci prokuratorów uzyskiwali wynagrodzenie w widełkach 6 500-7 168 zł, co oznaczało, że do dolnej granicy wynagrodzenia asystentów prokuratorów zbliżały się osoby zatrudnione na stanowiskach pomocniczych – np. młodszy referent: 6 448 zł, osoba sprzątająca: 6 396 zł, a wynagrodzenie kierowcy sięgało kwoty 7 500 zł.
Czytaj: Wynagrodzenia asystentów prokuratorów wzrosną... o 3 proc.>>
60 proc. asystentów prokuratorów rozważa odejście?
Tomasz Willma przewodniczący zespołu ds. asystentów prokuratora ZZPiPP RP, podkreśla, że sytuacja jeśli chodzi o wynagrodzenia asystentów prokuratorów jest zła, a projektowane podwyżki inflacyjne – 3 proc. – jej nie poprawiają. Jak dodaje, rośnie też dysproporcja pomiędzy wynagrodzeniami asystentów prokuratorów a asystentów sędziów.
To z kolei niesie z sobą konkretne konsekwencje. W tej chwili ponad 100 etatów asystentów w sądach jest w naborze, do końca roku ma być ich łącznie 400 i mówimy tu tylko o przyjmowaniu nowych asystentów. Z drugiej strony asystentom prokuratorów kończy się cierpliwość, a to może spowodować masowe odejścia z naszego zawodu. Pamiętajmy, że w sądach, zgodnie z zaleceniami Ministerstwa Sprawiedliwości, asystenci mają zarabiać co najmniej 7500 zł. W związku z jawnością wynagrodzeń wiemy, że niektórzy prezesi sądów już oferują kandydatom aplikującym na stanowiska asystenta 8000 zł brutto. W prokuraturze nadal nasze pensje kształtują się na poziomie od 6500 zł, a dodatkowo nie możemy liczyć ani na takie dodatki jak asystenci sędziów, ani nie mamy realnej możliwości dodatkowego zarabiania – mówi.
- Dlatego coraz więcej doświadczonych asystentów, prawników ze zdanymi egzaminami zawodowymi: adwokackimi, radcowskimi, poważnie zastanawia się nad zmianą pracodawcy - podkreśla Willma.
Jak dodaje, już teraz na południu Polski są jednostki prokuratury, z których w ostatnich miesiącach odeszło wielu doświadczonych asystentów. – Prokuraturom zależy na tym, by spełnione były asystenckie postulaty dotyczące podwyżek płac. Bo i nasze kompetencje są szersze niż w przypadku asystentów sędziów. Tak naprawdę asystent prokuratora jest realnym wsparciem prokuratora w pracy liniowej – bez niego postępowania po prostu będą toczyły się wolniej. My m.in. możemy wykonywać z upoważnienia prokuratora czynności procesowe – oględziny, eksperymenty procesowe, możemy przesłuchiwać świadków. To realnie wpływa na szybkość postępowań. A oprócz tego piszemy projekty orzeczeń i analizujemy już zgromadzony materiał dowodowy – podsumowuje. Przewodniczący dodaje również, że 24 kwietnia zaplanowano spotkanie asystentów z przedstawicielami Prokuratury Krajowej i ministrem sprawiedliwości.
Czy pracownik sądu (urzędnik) może jednocześnie być mediatorem? >
Czekamy na to, jakie będą jego efekty. W międzyczasie cały czas prowadzimy ankietę wśród asystentów prokuratorów. Wzięło w niej udział już ponad 1000 osób i wyniki nie napawają optymizmem. 60 proc. spośród nich deklaruje, że jeśli sytuacja się nie zmieni, odejdzie z prokuratury, a 70 proc., że pierwszoplanowym nowym pracodawcą będą sądy – zaznacza.
Czytaj: Związkowcy postulują powrót do planu modernizacji prokuratury>>
Potrzebne zmiany w modelu wynagradzania prokuratorów
Dr Marcin Skowronek, członek zarządu Stowarzyszenia Lex Super Omnia i wykładowca KSSiP, podkreśla, że podwyższenie wynagrodzeń asystentów prokuratorów, ale też wprowadzenie nowego modelu ich kształtowania jest koniecznością.
- Z całą pewnością taka potrzeba w tej chwili istnieje w związku z tym, że wynagrodzenia asystentów prokuratorów są obecnie wyraźnie niższe od wynagrodzeń asystentów sędziów. I to jest już dosyć znacząca różnica. Być może wynikająca też z błędnego rozumienia tego, co asystenci prokuratorów w rzeczywistości robią. To nie są pracownicy, którzy np. umawiają spotkania prokuratorowi, przygotowują maile. Asystent prokuratora ma bardzo szerokie kompetencje i ogromną odpowiedzialność. Asystent sędziego oczywiście może przygotowywać np. projekty uzasadnień, ale jest przy tym kontrolowany, sprawdzany. Asystent prokuratora nie tylko wykonuje różnego rodzaju czynności wspierające prokuratora, ale też np. może przesłuchiwać świadków, przyjmować zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa od pokrzywdzonych i podpisuje się pod protokołami przyjęcia takiego zawiadomienia. Czynności, które może wykonywać, mają więc ogromne znaczenie dla postępowania przygotowawczego i następnie procesu, co wiąże się też np. z obciążeniem psychicznym asystentów. To jest zupełnie inna sytuacja niż w przypadku asystentów sędziego – mówi prokurator.
W jego ocenie wynagrodzenia asystentów prokuratorów powinny być, ze względu na kompetencje, nawet wyższe od tych, które otrzymują asystenci sędziów. – Tymczasem obecnie mamy taką sytuację, że doświadczeni asystenci prokuratora, z olbrzymią wiedzą i umiejętnościami, przechodzą do zawodu asystenta sędziego. I trudno się im dziwić, bo przechodząc do sądu, mogą liczyć na większe wynagrodzenie i spokojniejszą pracę - mówi.
Czytaj też w LEX: Zbiór zasad etyki zawodowej prokuratorów w orzecznictwie Sądu Najwyższego >
Prokurator dodaje, że wzrost wynagrodzenia jest jedynie pierwszym krokiem, choć najprostszym, do poprawy sytuacji asystentów. - Minister sprawiedliwości/prokurator generalny może to zrobić poprzez rozporządzenia, kształtując w odpowiedni sposób widełki wynagrodzeń. Przy czym ministrowie się zmieniają, zmieniają się też realia budżetowe, dlatego potrzebne jest stworzenie ustawowego mechanizmu kształtowania wynagrodzeń asystentów prokuratorów poprzez np. uzależnienie ich od mnożników i przeciętnego wynagrodzenia lub od wynagrodzenia prokuratorów. Choć – przypomnę, że zgodnie z art. 123 Prawa o prokuraturze podstawą wynagrodzenia prokuratorów jest przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale roku poprzedniego. Wszystko zależeć będzie więc od zastosowanego mnożnika - wskazuje.
I dodaje, że jest też koncepcja, w jego ocenie słuszna, by kompetencje asystentów rozszerzyć także na czynności procesowe z podejrzanymi. - Oczywiście bez wydawania postanowienia o przedstawieniu zarzutu, a nawet o prawo do występowania przed sądem np. w sprawach, w których toczyło się dochodzenie, czyli o czyny zagrożone karą nie wyższą niż 5 lat pozbawienia wolności. Jakie to ma znaczenie? Z jednej strony odciąża prokuratora, z drugiej strony powoduje, że asystenci prokuratorów nabywają bardzo duże kompetencje do udziału w postępowaniu karnym - podsumowuje. Prokurator Skowronek dodaje, że takie podejście będzie też istotne, biorąc pod uwagę to, że wielu asystentów zwieńczenie swojej kariery widzi na stanowisku prokuratora.
To byłoby świetne przygotowanie ich do tej roli, przy czym wiązałoby się też ze zmianami choćby w zakresie egzaminów. W każdym razie to dobry moment do dyskusji nad ich umocowaniem w nowym Prawie o ustroju prokuratury, m.in. poprzez szersze kompetencje - podsumowuje prokurator.
