Adwokatka Roku zmienia formułę, konkurs ma wyłonić też adwokatów roku

Naczelna Rada Adwokacka zmieniła formułę konkursu, który od 2017 r. honorował adwokatki wykazujące się osiągnięciami w ramach prowadzonej działalności zawodowej, widocznym zaangażowaniem w prace samorządu adwokackiego, a także inną aktywnością, w tym społeczną lub naukową. W tym roku, w ramach tego samego konkursu, ma być też wyłaniany Adwokat Roku. Opublikowano stanowisko podpisane przez ponad 60 adwokatek i adwokatów, w którym wskazano, że takie działanie może prowadzić do ograniczenia widoczności i reprezentacji kobiet w życiu samorządowym.

Adwokatura zachęca do zgłaszania kandydatur do 4 marca br. – Przyznanie Nagrody jest wyrazem docenienia i wyróżnienia pracy adwokatek i adwokatów, co winno przyczynić się do ich aktywizacji w ramach prowadzonych przez członków Adwokatury zarówno praktyki zawodowej, jak i pracy naukowej, a także, zgodnie z treścią uchwały nr 24/2016 Krajowego Zjazdu Adwokatury z 26 listopada 2016 r., stanowi też realizację nałożonego na Naczelną Radę Adwokacką zalecenia podjęcia działań zmierzających do zwiększenia udziału kobiet adwokatów w działalności samorządowej – wskazano. Dodano, że „zgłoszeń do Nagrody mogą dokonywać same kandydatki oraz kandydaci, a także inne osoby fizyczne, osoby prawne, wszelkie jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, w tym między innymi organizacje społeczne nieposiadające osobowości prawnej i wszelkie inne, choćby nieformalne ruchy społeczne, a także grupy osób fizycznych".

Czytaj: Adw. Paulina Rzeszut Adwokatką Roku 2024>>

Celem było wzmacnianie aktywności adwokatek

Zespół do spraw Kobiet przy Naczelnej Radzie Adwokackiej kadencji 2021–2025 opublikował na portalu społecznościowym stanowisko, w którym wskazano, że konkurs Adwokatka Roku został ustanowiony przez Naczelną Radę Adwokacką w 2017 r., na wniosek Zespołu, jako kluczowy element działalności równościowej samorządu adwokackiego.

Przypominamy, że celem Konkursu było nie tylko wyróżnienie indywidualnych osiągnięć, lecz także wzmacnianie aktywności adwokatek, zwiększanie ich widoczności zawodowej i naukowej oraz wspieranie ich udziału w działalności samorządowej. Konkurs ten stanowił odpowiedź na realnie istniejące dysproporcje w zakresie reprezentacji kobiet w organach decyzyjnych i funkcjach kierowniczych oraz był realizacją uchwał i deklaracji programowych przyjmowanych przez samorząd adwokacki, m.in. uchwały nr 24/2016 Krajowego Zjazdu Adwokatury z 26 listopada 2016 r. – wskazano.

Czytaj też w LEX: Jak kupuje się usługi i produkty prawnicze w erze social mediów? >

Dodano, że konkurs miał też zwrócić uwagę na pracę i osiągnięcia kobiet, która często nie jest doceniana lub dostrzegana w takim samym stopniu jak praca ich kolegów adwokatów. – Zmiana formuły konkursu na Adwokatka i Adwokat Roku przedstawiana jest jako wyraz pełnej równości i odejście od rozwiązań postrzeganych jako historyczne i nieaktualne. Jednak uzasadnienie to przeczy faktycznym nierównościom między kobietami a mężczyznami i wiedzy na temat mechanizmów wyrównywania szans. Adwokatura nie jest miejscem wolnym od skutków systemowej dyskryminacji kobiet – zjawiska społeczne przenikają również i tutaj. Zapewnienie tylko formalnych gwarancji równości na poziomie prawa nigdy nie będzie wystarczające – wskazano.

Wspieranie kobiet to nie dyskryminacja mężczyzn

Jak dodano, współczesne standardy europejskie w zakresie równości płci nie odchodzą od rozwiązań wspierających reprezentację kobiet, lecz przeciwnie – wprowadzają mierzalne mechanizmy mające na celu przeciwdziałanie utrwalonym dysproporcjom. – Kierunek ten znajduje odzwierciedlenie w regulacjach Unii Europejskiej oraz w praktyce wielu środowisk zawodowych. Działania dedykowane wyłącznie kobietom nie utrwalają podziałów, lecz służą ich niwelowaniu poprzez zwiększanie realnej obecności kobiet w przestrzeni decyzyjnej i publicznej – wskazano.

Autorzy podkreślili, że zarówno funkcjonowanie Zespołu ds. Kobiet, jak i organizacja konkursu Adwokatka Roku powinny być oceniane jako zgodna z prawem akcja afirmatywna, przewidziana zarówno w ustawie z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz. U. z 2025 r. poz. 1452), jak i w Konstytucji RP.

– Ustawa o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania nie tylko zakazuje nierównego traktowania ze względu na płeć – m.in. w obszarze warunków podejmowania i wykonywania działalności zawodowej czy przystępowania i działania w samorządach zawodowych – ale stanowi także, że nie jest naruszeniem zasady równego traktowania podejmowanie działań służących zapobieganiu nierównemu traktowaniu lub wyrównywaniu niedogodności związanych z nierównym traktowaniem (art. 11 ustawy). To oznacza, że podejmowanie działań na rzecz wyrównywania niedogodności związanych z nierównym traktowaniem kobiet nie stanowi niezgodnej z prawem dyskryminacji mężczyzn. Co więcej, podobna konstrukcja jest oczywiście zgodna z art. 32 Konstytucji, a także z art. 33 Konstytucji – wskazano.

Czytaj też w LEX: Ubezpieczenia OC osób wykonujących wybrane zawody prawnicze w kontekście odpowiedzialności za korzystanie z rozwiązań AI >

Dodano, że tzw. „uprzywilejowanie wyrównawcze" Trybunał Konstytucyjny definiuje jako uzasadnione zróżnicowanie w sprawach kobiet i mężczyzn, skutkujące preferencyjnym traktowaniem kobiet w celu zapewnienia im rzeczywistego równouprawnienia.

Oczywiste jest, że zarówno adwokatki, jak i adwokaci są w równym stopniu godni wyróżnień. Uznanie dla pracy i osiągnięć mężczyzn nie wymaga jednak rezygnacji z instrumentów stworzonych w celu wzmacniania pozycji kobiet tam, gdzie ich reprezentacja nadal nie jest proporcjonalna albo ma charakter wyłącznie fasadowy – podsumowano.

Zmiana formuły wymaga analizy

Wskazano również, że zmiana formuły konkursu powinna być poprzedzona pogłębioną analizą jej skutków oraz oceną, czy nowe rozwiązanie w dalszym ciągu realizuje cele, dla których pierwotnie ustanowiono konkurs „Adwokatka Roku".

Likwidacja lub osłabienie dedykowanego mechanizmu bez wprowadzenia równoważnych narzędzi wspierających może prowadzić do ograniczenia widoczności i reprezentacji kobiet w życiu samorządowym. Poziom dyskusji wywołanej zmianą formuły Konkursu pokazuje, że dziewięcioletnia praca adwokackich liderek, laureatek Konkursu oraz Zespołu ds. Kobiet przy NRA (niepowołanego w tej kadencji) nad budowaniem świadomości równościowej i zmianą mentalności w środowisku adwokackim nie została zakończona i wymaga kontynuacji – podkreślono.

Pod stanowiskiem podpisały się m.in. laureatki konkursu, b. przewodniczące i członkinie Zespołu ds. Kobiet przy NRA, adwokaci i adwokatki angażujący się w prawa człowieka, prawo antydyskryminacyjne oraz przedstawiciele samorządu adwokackiego z całej Polski.

Czytaj też w LEX: Atak Ransomware w kancelarii – jak może przebiegać i jak mu zaradzić? >