Skreślenie z listy adwokatów osoby wykonującej zawód komornika nie nosi znamion naruszenia Konstytucji RP wobec zarzutu złamania zasady "praw nabytych". Każde prawo nabyte, przy spełnieniu określonych przesłanek, może być uprawnionemu odjęte. Zaś skreślony adwokat może wrócić do zawodu - orzekł Naczelny Sąd Administracyjny obradując na posiedzeniu niejawnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w październiku 2017 r. oddalił skargę Marka B. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w Bydgoszczy, która skreślała go z listy adwokatów.
Okręgowa Rada Adwokacka w Bydgoszczy wpisała Marka B. na listę adwokatów niewykonujących zawodu. W listopadzie 2015 r. skarżący złożył w siedzibie ORA w Bydgoszczy ślubowanie.
Czytaj też: NSA: Klient uciekł z więzienia, aplikant wpisany na listę adwokatów>>
Pół roku później ORA w Bydgoszczy zwróciła się do skarżącego o udzielenie w terminie trzech dni informacji, w jakiej dacie wygasło jego powołanie na stanowisko komornika (skarżący został powołany na to stanowisko decyzją Ministra Sprawiedliwości w grudniu 2008 r.) A ponadto Rada chciała wiedzieć, czy został z tego stanowiska odwołany.
W odpowiedzi skarżący poinformował, że nie ma wiedzy co do wygaśnięcia jego powołania bądź odwołania go ze stanowiska komornika sądowego. Skarżący stawił się na posiedzenie Izby i oświadczył, że nie wykonuje zawodu adwokata.
Jednak we wrześniu 2016 r. ORA w Bydgoszczy skreśliła skarżącego z listy adwokatów Bydgoskiej Izby Adwokackiej, choć okoliczności nie zmieniły się. Podkreśliła, że ustawa Prawo o adwokaturze nie wprowadza rozróżnienia na formalne pozostawanie na liście adwokatów i czynne wykonywanie zawodu adwokata. Czynienie takiego rozróżnienia jest błędne.
Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymało w mocy tę uchwałę. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że adwokat niewykonujący zawodu bezsprzecznie pozostaje adwokatem i ma prawo posługiwania się tym tytułem zawodowym. Jedynie istotną okolicznością było to, że figurował on na liście adwokatów i nie zrezygnował z wykonywania zawodu komornika.
Ten zakaz łączenia stanowiska w wymiarze sprawiedliwości ze statusem adwokata jest bezwzględny, bez względu na kolejność zdarzeń prowadzących do zaistnienia takiej kolizji interesów.
Zdaniem organu, skreślenie z listy adwokatów osoby wykonującej zawód komornika nie nosi znamion naruszenia Konstytucji RP wobec niesłusznie zarzuconego przez skarżącego złamania zasady "praw nabytych". Każde prawo nabyte, w przypadku spełnienia określonych przesłanek, może być bowiem uprawnionemu odjęte, a takie przesłanki zaistniały właśnie w niniejszej sprawie.
Zdaniem Sądu, komornik mieści się w pojęciu zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a., ustanawiającym przesłanki skreślenia z listy adwokatów.
Skoro w myśl art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a, skreśla się adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach, o których mowa w tym przepisie (w tym wykazie mieści się również komornik), to sąd uznał, że tym bardziej podlega skreśleniu z listy adwokat, który został powołany na stanowisko komornika i z tego stanowiska nie zrezygnował. W obu przypadkach chodzi bowiem o ten sam, jednakowy status – adwokata, który przysługuje osobom wpisanym na listę adwokatów, niezależnie od okoliczności w jakich do tego wpisu doszło.
Zdaniem sądu I instancji, uchwała o skreśleniu skarżącego z listy adwokatów nie może być postrzegana w tych warunkach jako przejaw ograniczenia dostępu do zawodu adwokata czy naruszenia zasady równości wobec prawa.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Wniósł też o skierowanie sprawy na rozprawę. Zarzucił naruszenie:
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19.
Sąd uznał, że prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m. in. dla ochrony zdrowia.
- Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy z 2 marca 2020 r. jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19. A w obecnym stanie pandemii w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań tej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości - podkreślił NSA.
NSA orzekł, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z wskazanym wyżej, ugruntowanym stanowiskiem judykatury ustawodawca nie wprowadził w art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. rozróżnienia na adwokatów wpisanych na listę adwokatów wykonujących bądź niewykonujących zawodu adwokata. Przepis ten odnosi się do każdego adwokata z listy adwokatów - wskazał sąd II instancji.
Zdaniem NSA brak jest jakichkolwiek racjonalnych przesłanek, aby różnicować sytuację adwokata, który objął stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości po dokonaniu wpisu na listę adwokatów od sytuacji adwokata, który przed wpisem zajmował takie stanowisko i nadal na nim pozostaje. W obu przypadkach chodzi o adwokata wpisanego na listę, tj. legitymującego się statusem adwokata, obejmującego (zajmującego) stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w realiach omawianej sprawy, nie można też mówić o pozbawieniu praw nabytych poprzez skreślenie z listy adwokatów osoby, która nie zrezygnowała z wykonywania zawodu komornika. Skreślenie z listy adwokatów nie oznacza bowiem definitywnego uniemożliwiania danej osobie, która spełniła wszystkie wymogi, do ponownego wpisu na tę listę. Nie zamyka zatem drogi do wykonywania zawodu adwokata.
Skreślenie z listy adwokatów osoby wykonującej zawód komornika nie nosi znamion naruszenia Konstytucji RP wobec niesłusznie zarzuconego przez skarżącego złamania zasady "praw nabytych". Każde prawo nabyte, w przypadku spełnienia określonych przesłanek, może być bowiem uprawnionemu odjęte, a takie przesłanki zaistniały właśnie w tej sprawie. Skreślenie z listy adwokatów nie oznacza bowiem definitywnego uniemożliwiania danej osobie, która spełniła wszystkie wymogi uprawniające ją do wpisu na listę adwokatów, do ponownego wpisu na tę listę (por. np. wyrok NSA z 26 października 2018 r., sygn. akt II GSK 969/18).
- Rację ma natomiast skarżący, że dochodzi do dość paradoksalnej sytuacji, gdy na podstawie tej samej sytuacji faktycznej osoba wykonująca zawód komornika jest wpisywana na listę adwokatów, a następnie z tej listy skreślana - stwierdza sędzia sprawozdawca Mirosław Trzecki.
Należy jednak stwierdzić, że pomimo pozornej sprzeczności sytuacja taka jest dopuszczalna. Nie można bowiem wykluczyć sytuacji, że komornik sądowy, ubiegający się o wpis na listę adwokatów, zrezygnuje z dotychczas pełnionej funkcji i rozpocznie wykonywanie zawodu adwokata.
Sygnatura akt II GSK 674/18 - wyrok NSA z 30 marca 2021 r.
