Standardy AML dla banków nie pasują do doradców podatkowych
Standardy ukształtowane z myślą o bankach i instytucjach finansowych nie mogą być mechanicznie przenoszone na grunt doradztwa podatkowego - podkreśla Krajowa Izba Doradców Podatkowych, zabierając głos w konsultacjach dotyczących nowych unijnych regulacji o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Według KIDP, to doradcy podatkowi pełnią funkcję strażnika w systemie AML. Tymczasem nowe standardy oznaczają ryzyko wzrostu kosztów i są niespójne z przepisami o tajemnicy zawodowej.
Nowe unijne regulacje o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu wchodzą w kolejny etap doprecyzowywania praktycznych obowiązków nakładanych na instytucje oraz inne podmioty zobowiązane. Europejski Urząd ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy i Finansowaniu Terroryzmu AMLA opracowuje projekty Regulacyjnych Standardów Technicznych, które mają szczegółowo określić sposób realizacji obowiązków oraz zakres informacji i dokumentów wymaganych od klientów.
Konsultacje mają umożliwić ocenę, czy proponowane rozwiązania odpowiadają wymogom rynku.
Doradztwo podatkowe to nie bankowość
Krajowa Izba Doradców Podatkowych zabrała głos w tej sprawie, przedstawiając oficjalne stanowisko dotyczące projektu do unijnego rozporządzenia AMLR (UE 2024/1624). KIDP co do zasady popiera podejście stworzenia jednego wspólnego instrumentu dla całego sektora finansowego i pozafinansowego, zamiast tworzenia odrębnych regulacji dla każdej grupy zawodowej.
- Izba docenia też zapisaną w projekcie zasadę proporcjonalności i podejście oparte na analizie ryzyka. Jednocześnie KIDP stanowczo podkreśla, że standardy ukształtowane z myślą o bankach i instytucjach finansowych nie mogą być mechanicznie przenoszone na grunt doradztwa podatkowego - informuje dr Bartosz Kubista, przewodniczący Komisji Prawnej, Współpracy z Organami Państwa KRDP.
KIDP apeluje, by przy wdrażaniu nowych standardów, konsultacja publicznych rejestrów, takich jak KRS, CEIDG czy Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych, była uznawana za wystarczające źródło weryfikacji klientów w typowych przypadkach.
Izba zwraca też uwagę na konieczność zachowania dostępnych cenowo metod zdalnej identyfikacji klientów, ponieważ wymóg stosowania kosztownych platform zgodnych z eIDAS byłby dla wielu małych kancelarii nieproporcjonalnym obciążeniem finansowym.
KIDP podkreśla wreszcie, że nowe regulacje muszą pozostawać w pełnej zgodności z tajemnicą zawodową doradcy podatkowego oraz z zasadą minimalizacji danych wynikającą z RODO.
Doradcy podatkowi pełnią funkcję strażnika w systemie AML
- Stawka konsultacji była wysoka: Regulacyjne Standardy Techniczne (RTS) będą aktem bezpośrednio stosowanym we wszystkich państwach członkowskich, bez możliwości krajowego dostosowania. Cieszę się, że KIDP zabrało głos - i że zrobiło to w sposób konkretny, oparty na polskim doświadczeniu praktycznym. W mojej ocenie kluczowy problem z projektem RTS polega na tym, że standardy CDD (Customer Due Diligence - proces należytej staranności) zostały ukształtowane z myślą o sektorze bankowym i będą w praktyce stosowane przez nadzorców według bankowych wzorców. Doradcy podatkowi utrzymują relacje doradcze o zupełnie innym charakterze - weryfikują, ostrzegają, sygnalizują - i pełnią funkcję strażnika w systemie AML. Nie prowadzą rachunków klientów, nie realizują przelewów, nie są kanałem przepływu środków. Przeniesienie standardów bankowych na grunt doradztwa podatkowego podniosłoby koszty compliance w sposób niemający racjonalnego przełożenia na rzeczywistą redukcję ryzyka - i dobrze, że Izba to wprost napisała - podkreśla dr Bartosz Kubista.
Dodaje, że KIDP wskazała kilka konkretnych obszarów. W kwestii screeningu PEP (Politically Exposed Person - osoba eksponowana politycznie) Izba postulowała, by dla jednoosobowych kancelarii i mikrofirm, stanowiących większość polskiego rynku, rzetelna weryfikacja manualna oparta na publicznie dostępnych źródłach była prawnie wystarczająca.
Czytaj też w LEX: Outsourcing obowiązków w obszarze AML – jakie zmiany niesie ze sobą Rozporządzenie AML >
- Koszt automatycznych narzędzi screeningowych w relacji do skali działalności małej kancelarii jest nieproporcjonalny - i uważam, że ten argument powinien zostać przez AMLA poważnie rozważony. W kwestii weryfikacji klientów Izba postulowała, by konsultacja publicznych rejestrów - KRS, CEIDG, Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych - była uznawana za wystarczające źródło weryfikacji w typowych przypadkach, bez nakładania obowiązku poszukiwania informacji poza rejestrami – podkreśla dr Bartosz Kubista.
Uważa on też, że szczególnie ważny był postulat dotyczący tajemnicy zawodowej.
- Obowiązki CDD wchodzą w bezpośrednią kolizję z tajemnicą doradcy podatkowego - i projekt RTS tej kolizji wprost nie adresował. Dla polskich doradców, obciążonych tajemnicą zawodową na podstawie ustawy o doradztwie podatkowym, brak wyraźnego uregulowania tej relacji oznaczałby codzienną niepewność prawną przy realizacji obowiązków AML. Mam nadzieję, że głos KIDP zostanie przez AMLA uwzględniony - skuteczna regulacja sektora pozafinansowego powinna powstawać z udziałem tych, którzy mają ją stosować w praktyce – podkreśla dr Bartosz Kubista.
Czytaj też w LEX: Doradztwo podatkowe – reforma czy kosmetyka legislacyjna? >
Ryzyko wzrostu kosztów i nadmiarowego gromadzenia danych
Jak ocenia dr Radosław Bulejak, radca prawny, doradca podatkowy z kancelarii AXELO Prawo i Podatki, projekt RST przygotowany na podstawie art. 28 ust. 1 rozporządzenia AMLR (UE) 2024/1624 zasługuje na ocenę pozytywną w zakresie, w jakim zmierza do ujednolicenia stosowania środków należytej staranności wobec klienta oraz potwierdza znaczenie podejścia opartego na ryzyku. Jego zdaniem, z perspektywy wykonywania zawodu doradcy podatkowego kluczowe jest jednak zapewnienie, aby projektowane standardy nie prowadziły do nadmiernej formalizacji procesu.
- Konstrukcja obowiązków AML/CFT powinna uwzględniać nie tylko kategorię podmiotu obowiązanego, lecz także rzeczywisty charakter usługi, zakres informacji dostępnych doradcy oraz cel, dla którego klient korzysta z profesjonalnego wsparcia. W praktyce doradztwa podatkowego ocena ryzyka powinna koncentrować się na okolicznościach mających znaczenie dla konkretnego zlecenia. Istotne mogą być zwłaszcza: przejrzystość struktury właścicielskiej klienta, gospodarcze uzasadnienie planowanych działań, spójność przekazanych informacji, udział podmiotów z jurysdykcji podwyższonego ryzyka, charakter źródeł finansowania oraz ewentualne rozbieżności między deklarowanym celem zlecenia a jego ekonomicznym kontekstem. To te elementy, a nie sam fakt świadczenia usługi doradczej, powinny determinować zakres dalszych czynności weryfikacyjnych – podkreśla dr Radosław Bulejak.
Wskazuje, że standardy techniczne powinny wyraźniej odróżniać sytuacje wymagające pogłębionej analizy od spraw typowych, w których nie występują obiektywne przesłanki podwyższonego ryzyka.
- W przeciwnym razie istnieje ryzyko, że podmioty obowiązane będą stosowały jednolity, maksymalnie ostrożnościowy model postępowania niezależnie od rzeczywistego profilu ryzyka. Taki model nie zwiększa efektywności systemu AML/CFT, natomiast prowadzi do wzrostu kosztów, nadmiarowego gromadzenia danych i osłabienia funkcji profesjonalnej oceny – podkreśla dr Radosław Bulejak.
Czytaj też w LEX: Partnerstwa na rzecz wymiany informacji w prewencji i zwalczaniu prania pieniędzy i finansowania terroryzmu: oczekiwania i obawy >
Za szczególnie istotne jego zdaniem, należy uznać doprecyzowanie praktycznych kryteriów stosowania uproszczonej i wzmożonej należytej staranności w odniesieniu do zawodów doradczych.
- Doradca podatkowy powinien mieć możliwość wykazania, że przyjęty zakres identyfikacji i weryfikacji klienta odpowiada charakterowi sprawy oraz ustalonemu poziomowi ryzyka. Standardy nie powinny premiować podejścia polegającego na automatycznym pozyskiwaniu szerokiego katalogu dokumentów bez związku z przedmiotem usługi. Należy zgodzić się z KIDP, że wymogi AML/CFT powinny być stosowane w sposób spójny z tajemnicą zawodową doradcy podatkowego oraz zasadami ochrony danych osobowych. Pozyskiwanie informacji od klienta musi pozostawać celowe, adekwatne i możliwe do uzasadnienia z punktu widzenia konkretnego ryzyka. System należytej staranności nie powinien prowadzić do zastępowania profesjonalnego osądu mechanizmem dokumentacyjnym oderwanym od realiów danej sprawy – podkreśla dr Radosław Bulejak.
Uważa on, że projekt RTS należy poprzeć co do kierunku, zwłaszcza w zakresie harmonizacji oraz deklarowanego podejścia risk-based.
- Jednocześnie - jak wskazała KIDP - projekt wymaga dalszego doprecyzowania w odniesieniu do praktyki doradztwa podatkowego, tak aby przyszłe standardy były nie tylko jednolite, ale również proporcjonalne, wykonalne i dostosowane do specyfiki usług profesjonalnych. Efektywny system AML/CFT powinien umożliwiać identyfikację rzeczywistych ryzyk, a nie prowadzić do rutynowego rozszerzania obowiązków dokumentacyjnych. W tym zakresie stanowisko akcentujące potrzebę proporcjonalnego stosowania projektowanych wymogów należy uznać za w pełni uzasadnione – ocenia dr Radosław Bulejak.
Zobacz też w LEX: Co dla instytucji finansowych zmieni Rozporządzenie AML >
