Odpowiedzialność członków zarządu wzrośnie - jest projekt

Ministerstwo Finansów przedstawiło zapowiadany projekt dotyczący odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe spółki kapitałowej. Mimo iż celem ma być dostosowanie przepisów do wyroków TSUE, to - zdaniem ekspertów - projekt wprowadza daleko idące zmiany, które zdecydowanie pogorszą sytuację członków zarządu. Szczególne obawy budzi zaproponowana w nim nieprecyzyjna i bardzo ocenna instytucja należytej staranności.

Celem projektu (nr UC138) ma być dostosowanie zasad odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki kapitałowej (art. 116 ustawy Ordynacja podatkowa) do wymogów prawa unijnego wynikających z wyroków Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 27 lutego 2025 r. w sprawie C-277/24 (Adjak) oraz z 30 kwietnia 2025 r. w sprawie C-278/24 (Genzyński).

- Projekt wprowadza daleko idące zmiany, które zdecydowanie pogorszą sytuację członków zarządu. Szczególne obawy budzi zaproponowana w nim nieprecyzyjna i bardzo ocenna instytucja należytej staranności. Dotychczas warunkiem uwolnienia się członka zarządu od osobistej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki było złożenie w odpowiednim terminie wniosku o upadłość spółki. Tymczasem z konstrukcji projektowanych przepisów wynika, że wprowadzone zostanie swego rodzaju domniemanie odpowiedzialności i braku staranności. To bardzo groźny projekt, który będzie zniechęcał do pełnienia funkcji członka zarządu – mówi Joanna Rudzka, doradca podatkowy.

Co się zmieni w artykule 116

Zgodnie ze zmianą planowaną w art. 116 Ordynacji podatkowej, osoby zarządzające spółką kapitałową będą odpowiadać solidarnie całym swoim majątkiem za zaległości podatkowe tych spółek, których termin płatności lub zwrotu upłynął:

1. w czasie pełnienia obowiązków w spółce lub faktycznego zarządzania spółką przez te osoby zarządzające;
2. po likwidacji spółki, w tym gdy zobowiązanie podatkowe powstało na podstawie odrębnych przepisów po tej likwidacji – w przypadku osób zarządzających, które w momencie likwidacji spółki pełniły obowiązki w spółce lub faktycznie zarządzały spółką.

Osoba zarządzająca spółką nie poniesie jednak odpowiedzialności za zaległość podatkową spółki w zakresie, w jakim wykaże, że:

1. dochowała należytej staranności w pełnieniu obowiązków w spółce lub faktycznym zarządzaniu spółką w celu zapobieżenia powstaniu zaległości podatkowej, lub
2. przed wszczęciem postępowania w sprawie odpowiedzialności tej osoby zarządzającej za zaległość podatkową spółki podjęła działania, które doprowadziły do zmniejszenia wysokości tej zaległości w przeważającej części.

Standard należytej staranności będzie wyznaczany przy uwzględnieniu, że pełnienie obowiązków i zarządzanie spółką wymaga co najmniej:

1. posiadania kwalifikacji, w tym wiedzy i umiejętności, odpowiednich do pełnienia tych obowiązków w spółce i faktycznego zarządzania spółką;
2. przyjęcia odpowiedzialności przez każdą osobę zarządzającą za ogół spraw spółki;
3. wdrożenia w spółce skutecznego i adekwatnego ładu organizacyjnego gwarantującego prawidłowość realizacji obowiązków spółki z zakresu prawa podatkowego.

- Zastosowana technika legislacyjna opiera się na – również występującym powszechnie w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej – odwróceniu ciężaru dowodu (relevatio ab onere probandi) poprzez zastosowanie domniemania, że skoro w danej spółce dopuszczono do powstania zaległości podatkowej, to osoby kierujące sprawami tej spółki nie dochowały należytej staranności w wykonywaniu swoich obowiązków - uzasadnia MF.

- To bardzo niebezpieczne stwierdzenie, iż zaległość oznacza automatycznie brak staranności, gdyż w praktyce bardzo często taka zaległość nie wynika z braku staranności, ale zmian stanowisk fiskusa czy nowej linii orzeczniczej. Tego zaś w przesłankach wyłączenia nie ma - mówi Joanna Rudzka.

Szeroki krąg osób zarządzających

Jako osobę zarządzającą zdefiniowano: członka zarządu spółki, dyrektora wchodzącego w skład rady dyrektorów – w przypadku prostej spółki akcyjnej, pełnomocnika – w przypadku spółki kapitałowej w organizacji, w której nie powołano zarządu, ani rady dyrektorów, wspólnika spółki – w przypadku spółki kapitałowej w organizacji, w której nie powołano zarządu, rady dyrektorów ani pełnomocnika. Będzie nim także osoba, która faktycznie, bezpośrednio lub pośrednio, wykonuje w spółce kompetencje właściwe co najmniej jednej z tych osób.

W toku postępowania w sprawie odpowiedzialności podatkowej, przed wydaniem decyzji orzekającej o odpowiedzialności za zaległości podatkowe, organ podatkowy będzie mógł wydać decyzję o zabezpieczeniu. Celem jest zablokowanie możliwości zbywaniu majątku, które mogą utrudnić lub udaremnić postępowanie egzekucyjne.