30 lat doradztwa podatkowego - rośnie specjalizacja zawodu

30 lat zawodu doradztwa podatkowego potwierdza, że doradcy odgrywają bardzo ważną rolę w procesach gospodarczych, a zapotrzebowanie na ich usługi będzie stale rosło, zwłaszcza w obszarze szeroko pojętego compliance i międzynarodowego prawa podatkowego. Wyzwaniem jest rozwój nowych technologii. Jednak doradcy nie obawiają się, że sztuczna inteligencja ich zastąpi. Postrzegają ją jako wsparcie w codziennej pracy, pod warunkiem weryfikacji wyników wygenerowanych przez AI.

11 maja doradcy podatkowi obchodzą swoje święto dla upamiętnienia dnia, w którym w 2001 r. opublikowano ustawę zobowiązującą ministra finansów do zwołania pierwszego Krajowego Zjazdu Doradców Podatkowych. Sam zawód istniał już wcześniej, a w tym roku obchodzi 30. urodziny. Od 1997 r. obowiązuje ustawa z 5 lipca 1996 r., ustanawiająca doradztwo podatkowe jako zawód zaufania publicznego.

Rynek potrzebuje nowych doradców podatkowych

Jak podkreśla Mirosław Michna, doradca podatkowy, radca prawny, przewodniczący Krajowej Rady Doradców Podatkowych (KRDP), rynek potrzebuje nowych doradców podatkowych i oczekuje nowego pokolenia specjalistów. Zaś nowe technologie zmienią charakter pracy doradcy podatkowego, zarówno pod względem organizacji pracy, jak i zakresu odpowiedzialności za końcową weryfikację efektów pracy.

- Moim zdaniem rozwój technologii, cyfryzacja administracji, sztuczna inteligencja i globalizacja podatków będą prowadzić przede wszystkim do dalszej specjalizacji zawodu doradcy podatkowego. Coraz większego znaczenia nabierać będą obszary wymagające szczególnej wiedzy i doświadczenia. Jednocześnie konieczne będzie dostosowanie się do zmian technologicznych i coraz szerszego wykorzystywania nowych narzędzi w codziennej pracy. Będzie to widoczne zwłaszcza przy bieżącej obsłudze rozliczeń podatkowych i współpracy z administracją skarbową. Również tradycyjna praca konsultanta podatkowego będzie w coraz większym stopniu wspierana przez modele językowe AI - mówi Mirosław Michna. 

- W tym kontekście wyzwaniem pozostanie przygotowanie kandydatów do zawodu. Ograniczeniu ulegnie liczba czynności opartych na powtarzalnej pracy, takich jak ręczne wyszukiwanie orzecznictwa czy interpretacji indywidualnych, ponieważ takie zestawienia coraz sprawniej przygotowuje sztuczna inteligencja. Narzędzia AI potrafią już przygotowywać projekty pism procesowych do sądów administracyjnych czy organów podatkowych. Nie oznacza to jednak, że rezultaty ich pracy są zawsze wiarygodne i poprawne merytorycznie. Dlatego kluczowa pozostanie weryfikacja wyników generowanych przez AI, wymagająca bardzo dobrej znajomości przepisów podatkowych - podkreśla przewodniczący KRDP. 

Sztuczna inteligencja nie jest zagrożeniem

Także według Anny Misiak, wiceprzewodniczącej KRDP, jednym z największych wyzwań stojących przed zawodem doradztwa podatkowego jest rozwój nowych technologii. Zmienia to zarówno sposób pracy doradców, ale też oczekiwania klientów. Niektórzy klienci przychodzą do doradcy podatkowego po potwierdzenie prawidłowości rozwiązania wygenerowanego przez AI. Zdarza się również, że uzyskaną od doradcy podatkowego opinię konsultują potem ze sztuczną inteligencją. Nie oznacza to jednak, że technologia może zastąpić profesjonalistów, ponieważ nawet w dość prostych sprawach AI niejednokrotnie udziela błędnych lub nieprecyzyjnych odpowiedzi. Jednak dla użytkownika, który posiada wiedzę i zdolność do weryfikacji poprawności odpowiedzi, a w razie potrzeby do zakwestionowania odpowiedzi, sztuczna inteligencja okazuje się dużym wsparciem.

- Zawód doradcy podatkowego ma bardzo dobre perspektywy, co potwierdza m.in. liczba chętnych osób przystępujących do egzaminu na doradcę. Rzeczywistość gospodarcza oraz prawo podatkowe stają się coraz bardziej złożone. Sztuczna inteligencja nie zapewni podatnikowi profesjonalnej obsługi, a na pewno nie może np. reprezentować go w sporze przed sądem, bo kto wówczas weźmie odpowiedzialność za wyrok. Doradcy podatkowi nie powinni więc postrzegać AI jako zagrożenia, ale jako narzędzie wspomagające ich pracę i ułatwiające wykonywanie prostych powtarzalnych, ale i bardziej zaawansowanych czynności. Konieczna jest jednak odpowiedź na pytanie, w jakim zakresie będziemy korzystać z nowych technologii i w jaki sposób będziemy kontrolować wyniki. Dlatego kluczowe jest opracowanie zasad korzystania z AI w doradztwie podatkowym. W ramach KRDP już pracujemy na regulacjami, a we współpracy z CFE Tax Advisers Europe, organizacją zrzeszającą doradców podatkowych z 26 krajów Europy, chcemy wykorzystać doświadczenia międzynarodowe i stworzyć kodeks AI dla podatkowych profesjonalistów - mówi Anna Misiak.

Dodaje, że coraz większym wyzwaniem w pracy doradców podatkowych będzie stosowanie międzynarodowego prawa podatkowego oraz compliance.

- Rozliczenia transgraniczne w podmiotach międzynarodowych, inwestycje zagraniczne, transfer majątku czy relokacja osób, są zwykle bardzo złożone i wymagają znajomości międzynarodowego prawa podatkowego oraz niuansów w innych jurysdykcjach podatkowych. Rośnie też znaczenie compliance, czyli wsparcia podatników w wywiązywaniu się z coraz liczniejszych obowiązków względem organów podatkowych. To potwierdza, że zapotrzebowanie na usługi doradztwa podatkowego będzie stale rosło - mówi Anna Misiak.

Nowe technologie zmienią charakter pracy

Z rozwojem sztucznej inteligencji wiąże się też wyzwanie związane z kształceniem kandydatów na doradców, ponieważ spada zapotrzebowanie na proste prace związane z researchem czy wyszukiwaniem orzecznictwa. - Powstaje pytanie, w jaki sposób kształcić młode osoby wchodzące do zawodu. Te tematy dyskutujemy także w ramach CFE Tax Advisers – New Tax Professionals Committee, którym mam przyjemność kierować. Omawialiśmy m.in. kwestie potrzeb edukacyjnych młodych osób przystępujących do zawodu oraz zakres, w jakim konieczne jest obecnie wypełnianie luk w umiejętnościach w praktyce podatkowej. Na podstawie zebranych doświadczeń powstanie raport i plan działań wspomagających krajowe organizacje doradców podatkowych - dodaje Anna Misiak.

Również Mirosław Michna uważa, że nowe technologie zmienią charakter pracy doradcy podatkowego, zarówno pod względem organizacji pracy, jak i zakresu odpowiedzialności za końcową weryfikację efektów pracy.

-Narzędzia oparte na modelach językowych pozwalają szybciej i sprawniej analizować orzecznictwo, interpretacje oraz porównywać argumentację zawartą w wyrokach stanowiących podstawę opinii czy pism procesowych. Upraszczając, technologie te pozwalają efektywniej wykonać pracę przygotowawczą niezbędną przed finalnym etapem pracy doradcy podatkowego. To kierunek, który może pozytywnie wpływać na jakość usług. Ryzyko pojawia się jednak wtedy, gdy sztuczna inteligencja jest wykorzystywana do budowania argumentacji w oparciu o nieprawdziwe lub nieadekwatne orzecznictwo. Należy pamiętać, że ostatecznie to doradca podatkowy podpisuje przygotowane dokumenty i ponosi za nie odpowiedzialność. Dlatego nie może zabraknąć czasu na rzetelną weryfikację wyników pracy AI - dodaje szef KRDP.

Jak się zmieni system kształcenia

Krystyna Waga, przewodnicząca Komisji Rozwoju Zawodowego i Szkoleń KRDP także uważa, że przyszłość zawodu doradcy podatkowego będzie opierała się nie tylko na eksperckiej wiedzy prawnopodatkowej, ale również na umiejętności korzystania z nowych technologii, odpowiedzialnego zarządzania danymi i stałego podnoszenia kompetencji zawodowych.

- Dlatego działania Komisji Rozwoju Zawodowego i Szkoleń KRDP koncentrują się na budowaniu nowoczesnego systemu kształcenia doradców podatkowych, obejmującego szkolenia z zakresu sztucznej inteligencji i nowych narzędzi informatycznych, cyberbezpieczeństwa, a także etyki zawodowej oraz nowych obowiązków wynikających ze zmian ustawy o doradztwie podatkowym. Szczególną uwagę chcemy poświęcić nowoczesnym formom edukacji online, mentoringowi dla nowych doradców podatkowych oraz praktycznemu przygotowaniu do wykonywania zawodu. Chcemy, aby szkolenia były nie tylko realizacją ustawowego obowiązku, ale przede wszystkim realnym wsparciem rozwoju zawodowego, budowania konkurencyjności kancelarii oraz przeciwdziałania wypaleniu zawodowemu w dynamicznie zmieniającym się otoczeniu gospodarczym i technologicznym - mówi Krystyna Waga.

Wymiana pokoleniowa - powinien powstać przewodnik

Patryk Kozioł, wiceprzewodniczący Podkarpackiego Oddziału Krajowej Izby Doradców Podatkowych, wskazuje, że do największych wyzwań należy wymiana pokoleniowa w zawodzie doradcy podatkowego. Część osób, które rozpoczynały działalność zawodową w latach 90-tych, przechodzi obecnie na emeryturę. Takie decyzje przyspiesza niejednokrotnie rozwój nowych technologii w podatkach, w tym KSeF i JPK w podatkach dochodowych. W tej sytuacji kluczowe jest, by klienci mogli otrzymać pomoc innego doradcy podatkowego.

- Uważam, że powinien powstać ogólnopolski przewodnik dla doradców podatkowych, dotyczący kwestii przekazywania następcom swojego dorobku i bazy klientów. Potrzebny jest regulamin dotyczący swego rodzaju sukcesji w zawodzie doradcy podatkowego, który obejmowałby m.in. kwestie wynagrodzenia, ale też etyki zawodowej - mówi Patryk Kozioł.  

Dodaje, że część pracy doradców podatkowych, zwłaszcza w regionach, stanowi usługowe prowadzenia ksiąg. Na tym polu konkurencją są firmy z branży księgowo-technologicznej, oferujące różnego rodzaju aplikacje do księgowania.

- Należy jednak pamiętać, że w bardziej złożonych sytuacjach, zwłaszcza gdy pojawią się niespodziewane problemy, użytkownicy aplikacji są często pozostawieni bez pomocy. To ważne, by budować wśród klientów świadomość, że doradca podatkowy nie tylko zapewni im prawidłowe zaksięgowanie operacji gospodarczych, ale znajdzie rozwiązanie pojawiających się problemów podatkowych - dodaje Patryk Kozioł.

Nowe uprawnienie i strój urzędowy

Przypomnijmy, że doradcy podatkowi rozpoczynają kolejną dekadę z nowymi przepisami. Od 1 marca obowiązuje nowelizacja ustawa o doradztwie podatkowym, która wprowadziła szereg zmian i rozszerzyła uprawnienia doradców. Wprowadza też m.in. zmianę zasad odpowiedzialności dyscyplinarnej, w tym rozszerzenie katalogu kar poprzez dodanie kary grzywny. Dodatkowo wzrośnie maksymalna kara za posługiwanie się przez osobę nieuprawnioną tytułem doradcy podatkowego lub za wykonywanie zastrzeżonych czynności bez tego tytułu, z 50 tys. zł do 100 tys. zł. To również istotna kwestia dla podatników, ponieważ wzmacnia ich ochronę przed osobami podszywającymi się pod doradców podatkowych.

Zmieni się też formuła egzaminu ustnego na doradcę podatkowego. Kandydaci będą mogli korzystać z aktów prawnych podczas przygotowania odpowiedzi, a komisja egzaminacyjna oceni je pod kątem spójności, logiczności i zgodności z systemem.

Część zmian wejdzie w życie od 1 stycznia 2027 r. Nowelizacja zakłada, że od 2027 r. doradcy zobowiązani będą występować przed sądami w togach. Zgodnie z projektem rozporządzenia ministra sprawiedliwości (nr A550), żabot ma mieć kolor miodowy.