Łatwiej będzie stosować zerową stawkę VAT w eksporcie

Przedsiębiorcy łatwiej zastosują zerową stawkę VAT w eksporcie, dzięki rozszerzeniu katalogu dowodów potwierdzających wywóz towarów poza terytorium UE. Poza dokumentami celnymi będą mogli przedstawić m.in. dokumenty przewozowe od przewoźników lub spedytorów odpowiedzialnych za transport. Według ekspertów, to znaczne ułatwienie. Należy jednak zadbać, aby dowody alternatywne nie budziły nawet najmniejszych wątpliwości.

Prezydent podpisał 28 października nowelizację ustawy o VAT z 8 października 2026 r., która wprowadza uproszczenie dotyczące eksportu towarów i jego dokumentacji. Nowe regulacje mają wejść w życie 14 dni po ogłoszeniu ustawy.

- Celem zmian jest uelastycznienie obowiązków związanych z dokumentowaniem eksportu towarów na potrzeby stosowania stawki podatku 0 proc., co zminimalizuje spory pomiędzy podatnikami a organami podatkowymi, a w konsekwencji doprowadzi też do polepszenia warunków prowadzenia działalności gospodarczej – uzasadnia Ministerstwo Finansów.

Szerszy katalog dokumentów

MF wyjaśnia, że obecnie ustawa o VAT przewiduje jeden rodzaj dokumentów uprawniających do zastosowania stawki podatku 0 proc. - dokumenty, w których wywóz towarów został potwierdzony przez właściwy organ celny określony w przepisach celnych. W praktyce najczęściej takim potwierdzeniem jest komunikat elektroniczny CC599C z Automatycznego Systemu Eksportu (AES). Jednak orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i krajowych sądów administracyjnych dopuszcza przedstawienie przez podatnika każdego dowodu, który potwierdzi faktyczny wywóz towarów poza terytorium UE.

Nowelizacja poszerza katalog dokumentów uprawniających do zastosowania stawki 0 proc. VAT. Zgodnie z nowym art. 41 ust. 6 ustawy o VAT stawkę 0 proc. stosuje się, jeżeli przed upływem terminu na złożenie deklaracji za dany okres podatnik posiada dowody, że towary w wyniku dostawy zostały wywiezione poza UE. Podstawą pozostają dokumenty celne. Zgodnie z nowym dodanym w art. 41 ustępem 6c, dowodami mogą być również:

• dokument przewozowy od przewoźnika lub spedytora odpowiedzialnego za wywóz towarów, z którego wynika, że towary zostały dostarczone do miejsca ich przeznaczenia poza terytorium Unii Europejskiej ( w tym dokument otrzymany w systemie elektronicznym tego przewoźnika lub spedytora);
• dokument potwierdzający dostarczenie przesyłki do miejsca jej przeznaczenia poza terytorium Unii Europejskiej przez operatora pocztowego w rozumieniu art. 3 pkt 12 ustawy Prawo pocztowe (w tym dokument otrzymany w systemie elektronicznym tego operatora);
• dokument wydany przez administrację celną państwa spoza terytorium Unii Europejskiej, potwierdzający przywóz i odprawę celną towarów w tym państwie, lub jego kopia, oraz pisemne oświadczenie nabywcy potwierdzające otrzymanie towaru.

Uproszczenie dla podatników

- Jest to istotne uproszczenie, które odpowiada rzeczywistym warunkom prowadzenia działalności gospodarczej. W sytuacji gdy podatnik nie otrzyma wystarczająco szybko dokumentu od organu celnego, będzie mógł skorzystać ze stawki 0 proc., jeśli będzie miał dowody alternatywne, jak np. dokument przewozowy potwierdzający dostarczenie towaru do określonego miejsca poza UE czy kopia dokumentu celnego potwierdzającego import w państwie poza UE wraz z oświadczeniem nabywcy o otrzymaniu towarów – mówi Tomasz Michalik, doradca podatkowy, partner w MDDP.

Jak dodaje, dotychczasowa praktyka pokazuje, że uzyskanie dokumentów celnych bywa czasochłonne i problematyczne. Mimo elektronicznej obsługi procedur celnych oraz elektronicznej wymiany korespondencji przedsiębiorcy często przez wiele tygodni oczekują na otrzymanie wymaganych potwierdzeń. Nierzadko dokumenty trafiają do nich dopiero po dłuższym czasie, zbiorczo, w formie elektronicznych plików lub nawet papierowych wydruków. Podatnicy są więc zmuszeni do odroczenia wykazania stawki 0 proc. a nawet czasowego opodatkowania dostawy eksportowej.

- Teraz te problemy powinny zniknąć, jednak należy zadbać, aby dowody alternatywne były jednoznaczne i niebudzące wątpliwości. W praktyce powstaje również pytanie, czy możliwe będzie wykorzystywanie innych dowodów, niż te wskazane w przepisach. Konstrukcja regulacji sugeruje, że wymienione dokumenty mają charakter podstawowych dowodów alternatywnych – mówi Tomasz Michalik.

Nie wystarczy potwierdzenie dokonania płatności za towar w formie przelewu bankowego. Przelew bankowy potwierdza wprawdzie zawarcie i wykonanie rozliczenia finansowego między stronami, ale nie dowodzi faktycznego przemieszczenia towaru poza terytorium Unii Europejskiej. Podobnie samo oświadczenie nabywcy, niepoparte dodatkowym dokumentem organu celnego, będzie niewystarczające.

Czy będzie mniej sporów

Przypomnijmy, że dokumenty potwierdzające wywóz towarów trzeba otrzymać przed upływem terminu do złożenia deklaracji za dany okres rozliczeniowy, czyli co do zasady do 25 dnia następnego miesiąca. Jeśli warunek ten nie został spełniony, podatnik nie wykazuje tej dostawy w ewidencji za dany okres rozliczeniowy, lecz w okresie następnym, stosując stawkę podatku 0 proc., pod warunkiem otrzymania potwierdzenia przed upływem terminu do złożenia deklaracji za ten następny okres. W przeciwnym razie wykazuje dostawę ze stawką krajową w ewidencji za miesiąc dokonania dostawy. Ale jeśli później otrzyma dokument potwierdzający, może dokonać korekty w rozliczeniu za okres, w którym otrzyma ten dokument. 

Jak zaznacza Krzysztof Dziadosz, starszy konsultant podatkowy w CNKP Tax & Accounting, zmiany te mogą w praktyce znacząco ograniczyć liczbę sporów dotyczących prawa do stosowania stawki 0 proc. VAT w eksporcie towarów, zwłaszcza w sytuacjach, w których podatnik dysponuje innymi wiarygodnymi dowodami wywozu, lecz nie posiada komunikatu CC599C. Jednocześnie zmiany nie oznaczają zwolnienia podatnika z dochowania obowiązków dokumentacyjnych.

- Nie zmieni się podstawowa zasada wynikająca zarówno z orzecznictwa sądowego, jak i z projektowanych regulacji: dla zastosowania stawki 0 proc. VAT kluczowy powinien być faktyczny wywóz towarów poza Unię Europejską, a nie wyłącznie forma dokumentu, którym podatnik jest w stanie ten wywóz udowodnić - uważa Krzysztof Dziadosz.