Koniec luki informacyjnej – globalne standardy przejrzystości na rynku kryptoaktywów
Dynamiczny rozwój technologii blockchain oraz rosnąca popularność rynku kryptoaktywów wygenerowały bezprecedensowe wyzwania dla administracji skarbowych na całym świecie. Ze względu na swój zdecentralizowany, transgraniczny charakter oraz możliwość błyskawicznego transferu wartości z pominięciem tradycyjnych pośredników finansowych, kryptoaktywa przez długi czas pozostawały poza radarem organów podatkowych - piszą Artur Olszewski, dyrektor w PwC Holandia i Patryk Budkowski, starszy menedżer w PwC Polska.
Dotychczasowy system automatycznej wymiany informacji o rachunkach finansowych, oparty na powszechnie stosowanym standardzie CRS (Common Reporting Standard), okazał się niewystarczający, ponieważ jego definicje nie obejmowały cyfrowych aktywów. Zjawisko to doprowadziło do powstania luki regulacyjnej, ułatwiającej unikanie opodatkowania, co podkreślały raporty europejskich instytucji kontrolnych. W odpowiedzi na to narastające zjawisko, Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), działając z ramienia grupy G20, opracowała nowe, dedykowane ramy sprawozdawcze, znane jako CARF (Crypto-Asset Reporting Framework). Równolegle dokonano kompleksowej aktualizacji samego standardu CRS (do tzw. wersji CRS 2.0), aby objąć nim m.in. pieniądz elektroniczny oraz cyfrowe waluty banków centralnych (CBDC). Na poziomie Unii Europejskiej te globalne wytyczne zostały zaimplementowane poprzez dyrektywę DAC8 (dyrektywa Rady (UE) 2023/2226), która zmienia dotychczasowe zasady współpracy administracyjnej w dziedzinie opodatkowania. Przedmiotowa dyrektywa wprowadza jednolite zasady raportowania dla dostawców usług w zakresie kryptoaktywów w całej Wspólnocie, pozostając w ścisłej korelacji z rozporządzeniem MiCA (Markets in Crypto-Assets). W efekcie pojęcia takie jak kryptoaktywo czy licencjonowany dostawca usług (CASP) zostały na poziomie unijnym ujednolicone. Celem było stworzenie wspólnego ekosystemu prawnego, w którym nadzór finansowy spotyka się z pełną przejrzystością podatkową, ostatecznie znosząc aurę anonimowości w obrocie wirtualnymi aktywami.
Implementacja DAC8 w Polsce i rygorystyczny harmonogram obowiązków
Proces transpozycji unijnej dyrektywy DAC8 do polskiego porządku prawnego został sfinalizowany w marcu 2026 roku. Na mocy podpisanej 9 marca nowelizacji ustawy o wymianie informacji podatkowych z innymi państwami, nowe, rewolucyjne obowiązki sprawozdawcze stają się obowiązującym prawem. Wymogi te dotkną szerokiego spektrum rynku – od wyspecjalizowanych giełd i kantorów kryptowalutowych, po tradycyjne instytucje finansowe, takie jak banki czy domy maklerskie, które coraz odważniej oferują swoim klientom usługi powiernicze lub ekspozycję na cyfrowe aktywa. Zgodnie z nowymi przepisami, raportowaniem objęte są transakcje realizowane już od 1 stycznia 2026 roku, co wymusza na podmiotach obowiązanych gotowość operacyjną i wdrożenie odpowiednich narzędzi analitycznych. Istotnym wyzwaniem organizacyjnym jest konieczność przestrzegania hamonogramu działań w celu dopełnienia obowiązków w terminie, w szczególności w odniesieniu do weryfikacji historycznej bazy klientów. Przepisy wymagają, aby do 31 października 2026 roku podmioty obowiązane wystąpiły do tzw. Istniejących klientów o złożenie sformalizowanych oświadczeń o rezydencji podatkowej, w ramach zaawansowanej procedury samocertyfikacji. Zignorowanie tego wymogu przez klienta może pociągać za sobą drastyczne konsekwencje – brak dostarczenia poprawnych danych do końca 2026 roku wymusi na instytucji obligatoryjną, twardą blokadę konta dla możliwości dokonywania transakcji od 1 stycznia 2027 roku. Z kolei pierwsze automatyczne zaraportowanie zagregowanych danych do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, obejmujące informacje historyczne za cały 2026 rok, powinno zostać zrealizowane do 30 czerwca 2027 roku. Konieczność sprawnego zarządzenia tymi terminami wymaga od uczestników rynku najwyższej staranności oraz płynnego dostosowania wewnętrznych procesów compliance i systemów informatycznych celem zapewnienia pełnej zgodności z nowym reżimem prawnym.
Wpływ regulacji na rynek finansowy i nowe obowiązki sprawozdawcze
Głównym celem CARF jest zapewnienie organom podatkowym dostępu do informacji o transakcjach związanych z kryptoaktywami (Relevant Crypto-Assets, RCA) realizowanych przez ich rezydentów podatkowych. Podmioty świadczące usługi związane z kryptoaktywami (Reporting Crypto-Asset Service Providers, RCASP), których katalog obejmuje platformy wymiany, dealerów działających na własny rachunek, brokerów działających w imieniu klientów oraz operatorów bankomatów kryptowalutowych, będą zobowiązane do przeprowadzania procedur należytej staranności wobec swoich użytkowników. Procedury te odpowiadają wymaganiom stosowanym wobec tradycyjnych instytucji finansowych wobec posiadaczy rachunków zgodnie z Common Reporting Standard (CRS).
W ramach procedur należytej staranności RCASP będą zobligowane do pozyskania oświadczeń (self-certifications) od nowych oraz istniejących użytkowników, umożliwiających określenie ich jurysdykcji rezydencji podatkowej w celach raportowania na gruncie CARF. W przypadku użytkowników istniejących przewidziano określony okres przejściowy na ich pozyskanie, podczas gdy od nowych klientów wymagane jest złożenie oświadczeń przy ustanawianiu relacji z RCASP.
Ponadto RCASP będą mieli obowiązek gromadzenia szczegółowych danych transakcyjnych, sklasyfikowanych według rodzaju kryptoaktywa, w tym danych dotyczących wymiany krypto-fiat oraz krypto-krypto, transferów oraz transakcji detalicznych podlegających raportowaniu (Reportable Retail Payment Transactions, RRPT). Te ostatnie dotyczą transakcji, w których konsumenci wykorzystują kryptoaktywa do nabycia towarów lub usług o wartości przekraczającej 50 000 USD, przykładowo pojazdów, biżuterii lub innych wartościowych przedmiotów. W takich przypadkach RCASP ma obowiązek zidentyfikować oraz zgłosić dane klienta sprzedawcy, co może wiązać się z wyzwaniami operacyjnymi.
Wdrożenie wymogów dotyczących należytej staranności oraz raportowania w ramach CARF przed pierwszym terminem raportowania w 2027 roku będzie stanowić poważne wyzwanie dla RCASP. Niedokładne lub niekompletne raporty mogą narazić zarówno RCASP, jak i ich klientów na intensyfikację kontroli oraz potencjalne sankcje ze strony organów podatkowych. Dlatego też przygotowania do spełnienia wymogów powinny rozpocząć się jak najszybciej.
Otwarte kwestie techniczne dyskutowane na forum OECD
Mimo że CARF został zatwierdzony w 2023 roku, dynamiczny rozwój rynku kryptoaktywów powoduje, iż na poziomie OECD wciąż trwają prace nad rozwiązaniem kolejnych zagadnień, które wpłyną na sposób realizacji obowiązków raportowych na gruncie CARF. Problemy te dodatkowo narastają w związku z tradycyjnymi instyutacjmi finansowymi, które na mocy regulacji CRS podlegają obowiązkom raportowym dotyczącym rachunków depozytowych i powierniczych, a równocześnie zwiększają swoje zaangażowanie na rynku krypto – zarówno oferując klientom instrumenty powiązane z kryptoaktywami, jak i wdrażając technologie blockchain w celu optymalizacji istniejących produktów i infrastruktury.
Przykładem jest zjawisko tokenizacji – przekształcania tradycyjnych instrumentów finansowych w tokeny działające w oparciu o technologię blockchain, co m.in. pozwala przyspieszyć rozliczenia transakcji. Tokenizacja aktywów finansowych raportowanych w ramach CRS rodzi pytania o ich prawidłową klasyfikację i zakres stosowania regulacji – czy powinien mieć zastosowanie CRS, CARF, czy oba standardy łącznie. OECD prowadzi obecnie prace nad jasnym określeniem zasad traktowania różnych kategorii tokenizowanych aktywów, w tym tokenizowanych papierów wartościowych oraz rachunków depozytowych.
Innym obszarem dyskusji są stablecoiny. Jeśli stablecoin spełnia kryteria Specified Electronic Money Product (SEMP), jest wyłączony z definicji kryptoaktywów i obowiązków sprawozdawczych na podstawie CARF. Jedno z kryteriów definicji SEMP wymaga między innymi, aby produkt podlegał regulacyjnym wymogom umożliwiającym wykup produktu w dowolnym momencie po wartości nominalnej, w tej samej walucie fiat, na żądanie posiadacza. OECD opublikowało FAQ wyjaśniające stosowanie tego warunku, który może być trudny do zastosowania w praktyce – zwłaszcza, gdyż kryteria te odnoszą się do emitenta stablecoina, który nie zawsze jest jednocześnie RCASP odpowiedzialnym za raportowanie. Wyjaśnienia obejmują rodzaje ograniczeń wykupu, które nie spełniają tego warunku, a także zastosowanie do sytuacji ze stablecoinami o podwójnej emisji, przy czym w takich przypadkach kryteria mogą być interpretowane różnie w zależności od jurysdykcji.
W toku są również dyskusje nad innymi kwestami, jak np. sytuacje, w których kilka RCASP uczestniczy w realizacji tej samej transakcji klienta. Wymaga to dalszych ustaleń, aby zapobiec ryzyku podwójnego raportowania.
Autorzy: Artur Olszewski, dyrektor w PwC Holandia,
Patryk Budkowski, starszy menedżer w PwC Polska
