Trzy lata fundacji rodzinnej w Polsce - w jakim kierunku idzie orzecznictwo
Po trzech latach obowiązywania przepisów o fundacji rodzinnej można dostrzec, w jaki sposób sądy administracyjne oceniają rozstrzygnięcia organów podatkowych, w tym te wydawane niedługo po wejściu w życie ustawy o fundacji rodzinnej. Wydaje się, że sądy administracyjne przychylniej podchodzą do podatników zarządzających majątkiem rodzinnym z poziomu fundacji niż dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej - pisze Monika Grobelska, doradca podatkowy, Senior Associate w kancelarii Tomczykowski Tomczykowska.
Jednym z problematycznych zagadnień, o które fundatorzy zwracali się do dyrektora KIS, była możliwość przystępowania fundacji rodzinnej do zagranicznych spółek transparentnych podatkowo. Częstym sposobem inwestowania przez przedsiębiorców jest prowadzenie inwestycji kapitałowych polegających na nabywaniu praw udziałowych stanowiących papiery wartościowe, instrumenty finansowe lub inne instrumenty o podobnym charakterze w zagranicznych podmiotach prowadzących działalność inwestycyjną w formie funduszy inwestycyjnych (lub struktur o zbliżonym charakterze, funkcjonujących na podstawie przepisów prawa właściwego dla danego państwa), w szczególności w modelu venture capital i private equity. Jednym z najczęściej spotykanych przykładów są spółki handlowe z siedzibą w Luksemburgu typu société en commandite spéciale (SCSp).
Uczestnictwo fundacji rodzinnej w zagranicznych spółkach transparentnych podatkowo
Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej, fundacja może prowadzić działalność gospodarczą w zakresie między innymi przystępowania do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podmiotów o podobnym charakterze, mających swoją siedzibę w kraju albo za granicą, a także uczestnictwa w tych spółkach, funduszach, spółdzielniach oraz podmiotach. Przychody (dochody) z takiej działalności powinny być zwolnione z CIT.
Zdaniem dyrektora KIS powyższy zakres dozwolonej działalności nie obejmuje uczestnictwa w spółkach typu SCSp, które nie posiadają statusu podatnika CIT (podatnikami są wspólnicy takiej spółki). Niejednokrotnie dyrektor KIS odmawiał również wydawania interpretacji podatkowej w tym zakresie twierdząc, że inwestowanie przez fundację rodzinną w takie podmioty pozwala na przypuszczenie, że głównym celem jest obejście prawa podatkowego. Dyrektor KIS dopatrywał się głównej korzyści w zwolnieniu z opodatkowania przychodów fundacji rodzinnej z inwestycji w porównaniu do sytuacji, w której wspólnikiem spółki jest bezpośrednio osoba fizyczna (fundator, beneficjent fundacji).
Zobacz też procedurę w LEX: Fundacja rodzinna - zasady opodatkowania >
Większość wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych prezentowała jednak odmienne podejście, opierając się na wykładni językowej art. 5 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej. W ocenie sądów z przepisów nie wynika, aby dozwolona działalność fundacji rodzinnej była ograniczona tylko do przystępowania do zagranicznych spółek, które są podatnikami CIT. Nie ma zatem podstaw do twierdzenia, jakoby ustawodawca chciał wprowadzić takie ograniczenie.
Powyższy pogląd podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 stycznia 2026 r. (sygn. II FSK 553/25). NSA uznał w nim, że fundacja rodzinna może uczestniczyć w zagranicznych spółkach transparentnych podatkowo bez negatywnych konsekwencji podatkowych. NSA potwierdził, że przepisy nie przewidują takiego wymogu. Kluczowe znaczenie ma bowiem kryterium „podobieństwa” do polskich spółek handlowych, a nie status podatnika. Wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych w podobnych sprawach jest sporo, zatem pozostaje czekać na kolejne rozstrzygnięcia NSA.
Najem krótkoterminowy to jednak dozwolona działalność
Podobna tendencja widoczna jest w wyrokach dotyczących możliwości zwolnienia z opodatkowania przychodów (dochodów) fundacji rodzinnej z najmu krótkoterminowego. Zasadniczo fundacja rodzinna w ramach dozwolonej działalności może uzyskiwać przychody (dochody) z najmu nieruchomości. Wyjątek stanowi sytuacja, w której nieruchomość wynajmowana jest na rzecz podmiotu powiązanego (np. beneficjenta), na cele prowadzenia działalności gospodarczej przez ten podmiot. Wtedy właściwa jest stawka 19 proc. CIT. Innym zagadnieniem jest natomiast, czy fundacja rodzinna może uzyskiwać przychody z najmu nieruchomości, który ma charakter długoterminowy czy również krótkoterminowy.
Dozwolona działalność fundacji rodzinnej w tym zakresie obejmuje najmem, dzierżawę lub udostępnienie mienia do korzystania na innej podstawie (art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o fundacji rodzinnej).
W ocenie dyrektora KIS tylko przychody z najmu długoterminowego stanowią przychody zwolnione z opodatkowania dla fundacji. W ocenie fiskusa istotnym jest, że usługi najmu krótkoterminowego nie posiadają wszystkich cech typowej umowy najmu lub dzierżawy, przykładowo wymieniane jest tu uiszczenie kaucji zabezpieczającej, obowiązek przestrzegania określonych regulaminów, podpisanie protokołu zdawczo-odbiorczego oraz dłuższy okres wynajmu (brak zmienności podmiotu, któremu udostępniana jest nieruchomość lub część).
Z kolei, jak wskazują wojewódzkie sądy administracyjne, w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o fundacji rodzinnej nie zastrzeżono kryteriów zwyczajowego zawarcia umowy w formie pisemnej, uiszczenia kaucji zabezpieczającej oraz dłuższych okresów najmu. Tym samym, analogicznie do przypadku uczestnictwa w podmiotach transparentnych podatkowo, opierając się na wykładni językowej sądy uznały, że ww. przepis nie daje podstaw do różnicowania skutków podatkowych najmu długo i krótkoterminowego. Dodatkowo sądy wskazują, że skoro w przepisie przewidziano możliwość „udostępnienia mienia do korzystania na innej podstawie”, to tym bardziej powyższe rozróżnienie byłoby niezasadne (np. wyrok WSA z 2 września 2025 r., sygn. I SA/Gd 425/25). Nie doczekaliśmy się jeszcze wyroków NSA w tej sprawie – niemniej, biorąc pod uwagę powyższe argumenty, można spodziewać się wyroków korzystnych dla podatników.
Złoto poza działalnością gospodarczą, kryptowaluty nadal jako niedozwolona działalność
W obecnych realiach gospodarczych przedsiębiorcy coraz częściej koncentrują się nie na podejmowaniu inwestycji obarczonych wysokim ryzykiem, lecz na zabezpieczeniu posiadanego majątku. Celem takich działań jest stworzenie swoistej „poduszki bezpieczeństwa” na okres pogorszenia koniunktury lub wystąpienia sytuacji kryzysowych. W związku z tym coraz powszechniejsze stają się inwestycje w złoto, w tym również przechowywane w zagranicznych skarbcach. Istotne jest przy tym, że celem takich działań co do zasady nie jest obrót złotem, lecz długoterminowe i bezpieczne lokowanie kapitału w warunkach zwiększonej niepewności gospodarczej i geopolitycznej. Innymi słowy, złoto nabywane jest nie z zamiarem jego dalszej odsprzedaży, lecz w celu zachowania wartości majątku.
Dyrektor KIS opowiedział się w tym zakresie po stronie podatników twierdząc, że nabycie złota fizycznego, jak i monet bulionowych nie stanowi w ogóle działalności gospodarczej fundacji, o ile celem nie jest obrót złotem (tj. nie jest ono nabywane w celach inwestycyjnych). Jako elementy przeważające za takim stanowiskiem dyrektor KIS wskazuje brak profesjonalnego, zorganizowanego i ciągłego charakteru podejmowanych czynności, brak infrastruktury właściwej dla podmiotów zawodowo zajmujących się obrotem złotem, brak zaplecza organizacyjnego, technicznego oraz osobowego, brak działań marketingowych i handlowych ukierunkowanych na osiąganie zysku z obrotu, a także pasywny charakter posiadania składnika majątkowego, którego celem pozostaje wyłącznie ochrona oraz zachowanie wartości posiadanego majątku.
Czytaj też w LEX: Skutki podatkowe wykorzystania kryptowalut w działalności gospodarczej opodatkowanej podatkiem dochodowym od osób prawnych >
Organy podatkowe podkreślają również, że incydentalne lub odległe w czasie zbycie składnika majątku, pozostającego przez wiele lat w majątku podatnika, stanowi co do zasady przejaw zwykłego wykonywania prawa własności oraz zarządu majątkiem prywatnym, a nie przejaw prowadzenia działalności gospodarczej. W konsekwencji, przychód ze zbycia złota fizycznego w formie sztabek jak i monet bulionowych, powinien podlegać zwolnieniu z opodatkowania na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT (np. interpretacja dyrektora KIS z 21 kwietnia 2026 r., nr 0111-KDIB1-2.4010.30.2026.2.END).
Z kolei w odniesieniu do kryptowalut zarówno dyrektor KIS, jak i sądy administracyjne wypowiadają się negatywnie – w ich ocenie inwestycje w waluty wirtualne stanowią niedozwoloną działalność fundacji rodzinnych. Przykładowo WSA w Szczecinie w wyroku z 26 marca 2025 r., sygn. I SA/Sz 690/24, uznał, że kryptowaluty nabywane przez fundację miały charakter aktywów inwestycyjnych utrzymywanych wyłącznie w celu wzrostu wartości i późniejszej sprzedaży, a pomiędzy ich nabyciem a zbyciem nie pełniły żadnej innej funkcji gospodarczej ani użytkowej. W ocenie WSA, waluta wirtualna nie jest przy tym instrumentem finansowym ani prawem o podobnym charakterze do papierów wartościowych i instrumentów pochodnych w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy o fundacji rodzinnej. W konsekwencji obrót kryptowalutami nie mieści się w katalogu dozwolonej działalności fundacji rodzinnej. Zdaniem sądu celem fundacji rodzinnej powinno być przede wszystkim gromadzenie i zarządzanie majątkiem w interesie beneficjentów, a nie prowadzenie działalności o charakterze spekulacyjnym. Dlatego inwestowanie w kryptowaluty wyłącznie dla osiągnięcia wzrostu ich wartości zostało potraktowane jako działalność gospodarcza wykraczająca poza ustawowy zakres działalności fundacji rodzinnej, co skutkuje utratą zwolnienia z CIT dla tego rodzaju aktywności. Nierozstrzygnięte pozostaje przy tym czy samo posiadanie kryptowalut – podobnie jak złoto – nie stanowi w ogóle działalności gospodarczej.
Czytaj też w LEX: Fundacja rodzinna jako narzędzie planowania podatkowego >
Sądy przeciw zawężającej interpretacji KIS
Podsumowując, po trzech latach obowiązywania przepisów o fundacji rodzinnej zarysowuje się bardziej liberalny kierunek orzecznictwa sądów administracyjnych. Sądy konsekwentnie opierają się przede wszystkim na wykładni językowej przepisów ustawy o fundacji rodzinnej, sprzeciwiając się próbom zawężającej interpretacji katalogu dozwolonej działalności fundacji rodzinnej przez dyrektora KIS.
Jednocześnie praktyka interpretacyjna i orzecznicza pokazuje, że granice dozwolonej działalności fundacji rodzinnej nadal wyznacza przede wszystkim ocena celu oraz charakteru podejmowanych aktywności. Akceptowane pozostają działania nakierowane na długoterminowe zabezpieczenie i ochronę majątku rodzinnego, negatywnie oceniane są natomiast aktywności o charakterze spekulacyjnym.
Można zatem oczekiwać, że dalszy rozwój orzecznictwa będzie zmierzał do stopniowego doprecyzowania granicy pomiędzy dopuszczalnym zarządzaniem majątkiem rodzinnym a działalnością gospodarczą wykraczającą poza ustawowy model fundacji rodzinnej. Szczególnego znaczenia nabiorą przy tym przyszłe rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego, które mogą ujednolicić praktykę stosowania przepisów zarówno przez organy podatkowe, jak i wojewódzkie sądy administracyjne.
Monika Grobelska, doradca podatkowy, Senior Associate w kancelarii Tomczykowski Tomczykowska
