Badanie EY: Technologia w cenach transferowych wciąż na początku drogi
Badanie EY „Międzynarodowe podatki i ceny transferowe 2026” ujawniło rozbieżność pomiędzy ambicjami technologicznymi liderów obszarów podatkowych a rzeczywistością osób odpowiedzialnych za ceny transferowe. Aż 67 proc. respondentów nadal opiera operacyjne ceny transferowe na arkuszach kalkulacyjnych i innych ręcznych procesach, a 42 proc. wciąż testuje AI jedynie na mniejszych zastosowaniach.

– Ceny transferowe przestały być corocznym ćwiczeniem z dokumentacji. Każda zmiana łańcucha dostaw, nowy kontrahent czy przeniesienie funkcji w grupie to decyzja, którą za kilka lat trzeba będzie obronić przed organem podatkowym. Dlatego zespoły TP potrzebują dostępu do faktów biznesowych na bieżąco, a nie dopiero w trakcie kontroli – mówi Paulina Bzymek-Iwanowicz, partnerka w Dziale Doradztwa Podatkowego, EY Polska.
Rola sztucznej inteligencji będzie rosła
Badanie EY pokazało, że 67 proc. respondentów nadal korzysta z arkuszy kalkulacyjnych i innych ręcznych procesów w zakresie operacyjnych cen transferowych. Dla połowy respondentów sztuczna inteligencja będzie istotnym czynnikiem zmieniającym ich pracę w ciągu najbliższych trzech lat, ale jej wdrażanie pozostaje na wczesnym etapie.
Widać także rozbieżność w ocenie rzeczywistości między liderami działów podatkowych a cen transferowych. Pierwsi ponad dwukrotnie częściej niż drudzy twierdzą, że działy cen transferowych wdrażają sztuczną inteligencję na dużą skalę (25 proc. w porównaniu z 11 proc.). Natomiast liderzy TP dwukrotnie częściej zgłaszają niekorzystanie ze sztucznej inteligencji (19 proc. w porównaniu z 9 proc.).
Barierą pozostaje dostęp do danych: 73 proc. respondentów ocenia pozyskiwanie danych dotyczących cen transferowych jako trudne (53 proc.) albo bardzo trudne (20 proc.). Jakość i dostępność danych to także największe ryzyko związane z gotowością na AI – wskazuje je 38 proc. badanych. Tylko 28 proc. korzysta ze specjalnego oprogramowania do operacyjnego zarządzania cenami transferowymi, a 45 proc. opiera się na systemach ERP wyposażonych w odpowiednie funkcje. Gdy informacje przechodzą przez ręczne wpisy, arkusze kalkulacyjne, wywiady i odrębne systemy, fakty mogą tracić kontekst lub pochodzenie.
– Sztuczna inteligencja jest tak dobra, jak dane, na których pracuje. Jeśli informacje krążą w arkuszach, mailach i rozmowach, AI szybciej powieli błąd, niż go wychwyci. Dlatego w cenach transferowych technologia powinna przygotować materiał, ale ostateczną ocenę, czy stanowisko da się obronić, zawsze musi wydać człowiek – podkreśla Paulina Bzymek-Iwanowicz.
Zarządzanie ryzykiem podatkowym
-Ryzyko podatkowe od dawna stanowi główny czynnik kształtujący politykę w obszarze cen transferowych. Zarządzanie nim zależy od tego, jak dobrze organizacje identyfikują, rejestrują i łączą fakty biznesowe. Oczekuje się, że w ciągu najbliższych pięciu lat ilość danych gwałtownie wzrośnie, dlatego dział TP powinien na nowo zdefiniować swoje dane wejściowe. Gdy kluczowe informacje są rozproszone, zespoły poświęcają czas na odtwarzanie przeszłych wydarzeń zamiast oceniać, co one oznaczają. Bez rzeczywistej zmiany procesów zabraknie zasobów, by poradzić sobie z coraz większą ilością danych - pokazuje badanie EY.
Najwyraźniej ryzyko to widać w przypadku wartości niematerialnych. Badanie EY wykazało, że 37 proc. respondentów ocenia opłaty licencyjne i tantiemy z tytułu własności intelektualnej jako wysokie ryzyko w zakresie cen transferowych. Tuż za nimi, z wynikiem 36 proc., plasuje się analiza i kontrola ryzyka w ramach modelu DEMPE (Development, Enhancement, Maintenance, Protection and Exploitation) opracowanego przez OECD.
Rozproszone dane wpływają również na rolę doradczą działu cen transferowych. 34 proc. badanych twierdzi, że biznes regularnie konsultuje się z zespołem TP, ale zwykle dopiero po podjęciu kluczowych decyzji. Kolejne 30 proc. twierdzi, że dział cen transferowych angażuje się jedynie doraźnie lub w ogóle nie bierze udziału w procesie decyzyjnym. Dlatego koordynacja działań podatków, finansów i biznesu znalazła się na drugim miejscu wśród największych wyzwań operacyjnych. Około 22 proc. respondentów umieściło ją na pierwszym miejscu, a 60 proc. zaliczyło do trzech najważniejszych wyzwań.
– W praktyce najtrudniejsze spory o ceny transferowe zaczynają się od decyzji, przy której nikt nie zapytał działu TP o zdanie. Jeśli zespół jest przy stole od początku, wie, jakie dowody zebrać, i może dokumentować uzasadnienie na bieżąco, zamiast po latach odtwarzać, co się wydarzyło. To także dobry moment, by sięgnąć po narzędzia dające pewność z góry, takie jak przykładowo uprzednie porozumienia cenowe – podsumowuje Paulina Bzymek-Iwanowicz, Partnerka w Dziale Doradztwa Podatkowego, EY Polska.
Prowadzone od 1995 r. badanie EY „Międzynarodowe podatki i ceny transferowe” w 2026 r. objęło tysiąc osób zajmujących kierownicze stanowiska w działach ds. podatków i finansów w 29 jurysdykcjach – w obu Amerykach, Europie oraz w regionie Azji i Pacyfiku.








