Prof. Bartosiewicz: Przedsiębiorcy, kupując usługę, będą mogli odpowiadać za VAT sprzedawcy
Od 1 stycznia 2027 r. solidarna odpowiedzialność za zaległości podatkowe sprzedawcy będzie dotyczyła także nabywców określonych usług. Będzie to odpowiedzialność nabywcy na zasadzie odpowiedzialności osób trzecich, na zasadach przewidzianych w ordynacji podatkowej. Jest to odpowiedzialność subsydiarna, wprowadzana wówczas, jeśli egzekucja z majątku podatnika okazała się w całości lub w części nieskuteczna - mówi dr hab. Adam Bartosiewicz, prof. UJD, partner w Gardens Tax & Legal.

Wiesława Moczydłowska: Na czym polega solidarna odpowiedzialność w prawie podatkowym?
Prof. Adam Bartosiewicz: Odpowiedzialność solidarna ma miejsce wówczas, gdy więcej niż jeden podmiot jest odpowiedzialny za zapłatę podatku. Z taką odpowiedzialnością solidarną mamy do czynienia w różnych podatkach, najpopularniejszy przykład to wspólna odpowiedzialność małżonków za zobowiązania podatkowe, rozliczających się razem z podatku dochodowego, podatek od nieruchomości obciążający współwłaścicieli, solidarna odpowiedzialność osób trzecich w sytuacjach przewidzianych w ustawie – Ordynacja podatkowa. Z praktycznego punktu widzenia istotne jest też to, że ordynacja podatkowa, wprowadzając odpowiedzialność solidarną, rozstrzyga jednocześnie o tym, że ta solidarność występująca po stronie podatników – dłużników jest solidarnością według kodeksu cywilnego, co oznacza, że organ podatkowy może żądać zapłaty całości danego zobowiązania od każdego z dłużników. Zapłata zobowiązania przez choćby jednego dłużnika solidarnego zwalnia z tej odpowiedzialności pozostałych dłużników solidarnych.
Jak taka solidarna odpowiedzialność wygląda na gruncie podatku od towarów i usług?
Zasadą wyrażoną w dyrektywie i także w polskich przepisach ustawy o podatku od towarów i usług jest to, że odpowiedzialny za zapłatę podatku od czynności opodatkowanych VAT jest podatnik, który tych czynności opodatkowanych dokonuje. Art. 205 dyrektywy 112 pozwala państwom członkowskim objąć odpowiedzialnością za zapłatę podatku także inne osoby. Z tej możliwości skorzystał polski ustawodawca, wprowadzając w określonych sytuacjach odpowiedzialność nabywcy niektórych towarów za zaległości podatkowe sprzedawcy tych towarów, a niedługo ta odpowiedzialność zostanie rozszerzona także na nabywcę niektórych usług. W polskiej ustawie o VAT te kwestie reguluje art. 105a. Zgodnie z tym przepisem w brzmieniu obowiązującym obecnie nabywca określonych towarów (tzw. towarów wrażliwych) może odpowiadać za zaległości podatkowe sprzedawcy tych towarów, jeżeli te zaległości wiążą się z nierozliczeniem VAT od sprzedaży tych towarów.
Jakie ważne zmiany czekają podatników z początkiem 2027 r. w zakresie solidarnej odpowiedzialności w VAT?
Od 1 stycznia 2027 r. solidarna odpowiedzialność za zaległości podatkowe sprzedawcy będzie dotyczyła także nabywców określonych usług. Będzie to odpowiedzialność nabywcy na zasadzie odpowiedzialności osób trzecich, na zasadach przewidzianych w ordynacji podatkowej. Jest to odpowiedzialność subsydiarna, wprowadzana wówczas, jeśli egzekucja z majątku podatnika okazała się w całości lub w części nieskuteczna. Żeby ta odpowiedzialność mogła być faktycznie wdrożona to najpierw konieczne jest przeprowadzenie wobec nabywcy odrębnego postępowania w przedmiocie jego odpowiedzialności. Przepisy polskie muszą być zgodne z przepisami unijnymi i orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Trybunał wypowiadał się w przedmiocie możliwości nałożenia obowiązku zapłaty podatku na nabywcę określonych towarów i usług. Mamy wyrok z 2006 r. w sprawie c 384/04, gdzie Trybunał stwierdził, że jest możliwe nałożenie przez prawo krajowe odpowiedzialności solidarnej na nabywcę towarów czy też usług, przy czym tego rodzaju regulacje muszą respektować zasady pewności prawa, proporcjonalności, a w szczególności uczynienie nabywcy odpowiedzialnym za zapłatę VAT sprzedawcy wymaga tego, aby ten nabywca co najmniej mógł przypuszczać, że sprzedawca nie rozliczy VAT prawidłowo. TSUE uznał to za warunek istotny. Mamy także wyrok TSUE C 276/24 z 2025 r., w którym Trybunał stwierdził, że odpowiedzialność solidarna za VAT należny od dostawcy może jednocześnie współistnieć z odmową odliczenia VAT u tego nabywcy. Czyli mamy do czynienia z taką jakby podwójną sankcją, bo nie tylko odmawiamy nabywcy prawa do odliczenia VAT to jeszcze możemy go obciążyć odpowiedzialnością za VAT należny dostawcy. Trybunał również w tym wyroku podkreślił, że jest to możliwe przy założeniu, że nabywca albo wie, albo powinien był wiedzieć o tym, że uczestniczy w oszustwie dotyczącym podatku od wartości dodanej.
O jakie zatem usługi chodzi, które będą niosły ryzyko takiej solidarnej odpowiedzialności?
Obecnie odpowiedzialność solidarna w VAT obejmuje towary z załącznika nr 15 do ustawy, zwane potocznie towarami wrażliwymi, np. wyroby energetyczne, wyroby z metali, wyroby używane w budownictwie, surówce wtórne, części samochodowe itp. Jest to ten sam katalog towarów, który powyżej kwoty 15 tys. zł powinien być opłacany w mechanizmie podzielonej płatności. Nie dotyczy to usług wymienionych w tym załączniku. Natomiast od nowego roku odpowiedzialność solidarna obejmie usługi wymienione w załączniku nr 16 do ustawy o VAT. Wymienia się tam kilkanaście rodzajów usług. Są to głównie usługi o charakterze niematerialnym, takie jak usługi informatyczne, usługi księgowe, niektóre rodzaje usług doradczych, badania naukowe i prace rozwojowe, usługi reklamy, związane z zatrudnieniem, z administracyjną obsługą biura itp. Zatem od 1 stycznia 2027 r. nabycie takich usług będzie wiązało się z możliwością objęcia nabywcy odpowiedzialnością solidarną za zaległy VAT sprzedawcy tych usług. W każdym przypadku powstania zaległości podatkowych po stronie sprzedawcy tych towarów czy usług nabywca musi liczyć się z nałożeniem na niego odpowiedzialności.
Czy zatem nabywanie takich usług nazwijmy „wrażliwych” będzie ryzykowne dla przedsiębiorców i co powinni oni zrobić, żeby zminimalizować ryzyko odpowiedzialności za VAT swoich kontrahentów, od których nabędą te usługi?
Dotyczy to wyłącznie sytuacji takich, w których nabywca w momencie kupowania tych towarów lub usług albo wiedział, albo miał uzasadnione podstawy, żeby przypuszczać, że cala kwota podatku obciążająca te usługi czy towary nie zostanie przez sprzedawcę wpłacona do urzędu skarbowego. W praktyce zapewne trudno będzie wykazać, że nabywca wiedział o tym, ale wystarczające ma być także to, że po stronie nabywcy powinny były być przypuszczenia, że ten VAT nie zostanie rozliczony. Zdaniem ustawodawcy takie przypuszczenia uzasadnia sytuacja, kiedy okoliczności transakcji lub jej warunki odbiegają od typowych, standardowych w obrocie danymi towarami lub usługami. Ustawodawca wspomina tu o znacznie niższych cenach, odbiegających od cen rynkowych, jeżeli brak jest do tego uzasadnienia ekonomicznego. Pewne wątpliwości może wywoływać to, w jaki sposób organy podatkowe mogłyby określać rynkową wartość niektórych usług niematerialnych, takich jak chociażby usługi badawczo-rozwojowe. Taka solidarna odpowiedzialność ponadto nigdy nie obejmie paliwa tankowanego na stacjach benzynowych, sytuacji, kiedy zaległość podatkowa sprzedawcy nie wiąże się z oszustwem podatkowym, np. sprzedawca ma problemy z płynnością finansową i dlatego nie uiścił VAT. Wyłączenia takiej odpowiedzialności dotyczą usług, których wartość z faktury przekracza 15 tys. zł, chyba że łączna wartość usług od jednego podmiotu przekracza 50 tys. zł w jednym miesiącu i jeżeli za nabyte towary lub usługi zapłacono podzieloną płatnością to takiej odpowiedzialności solidarnej na nabywcę nałożyć nie można.
Wspomniał Pan o usługach księgowych i niektórych doradczych. Jak w przypadku tych usług może wyglądać taka odpowiedzialność, o jakie przypadki chodzi i jak się przed nią ustrzec?
Tutaj warunki odpowiedzialności będą analogiczne do wyżej przedstawionych. Czyli z odpowiedzialnością możemy mieć do czynienia tylko wtedy, gdy takie usługi są świadczone w sposób odbiegający od rynkowych standardów, w szczególności wówczas, gdy ich cena jest zaniżona (poniżej wartości rynkowej). Typowy nabywca takich usług nie ma się czego bać. O odpowiedzialności solidarnej można byłoby mówić wówczas, gdyby wartość takich usług na fakturze miała przekraczać 15 tys. zł brutto, względnie, gdyby nabyto takie usługi na podstawie faktur wystawionych na niższe kwoty, ale ich łączna wartość w danym miesiącu od jednego sprzedawcy przekroczyłaby 50 tys. zł. W przypadku typowych, faktycznie wykonywanych usług rachunkowo-księgowych ryzyko nałożenia odpowiedzialności solidarnej na ich nabywcę, praktycznie nie będzie istniało.








