Projekt rozporządzenia zakłada podniesienie kwot subwencji dla szkół z mniej zamożnych miejscowości. Jak wyjaśnia resort edukacji, celem tej zmiany jest dalsze wzmocnienie wsparcia szkół w zależności od zamożności JST i wielkości szkoły. Jak uzasadnia MEiN, wsparcie będzie lepiej rozdzielone, bo obecnie duże wsparcie w subwencji oświatowej jest kierowane do szkół położonych na terenach wiejskich i w miastach do 5 tys. mieszkańców.

Subwencja oświatowa 2023 - wysokość, podział - Prawo.pl>>

Kalkulator awansu zawodowego nauczycieli w LEX >>>

Raczej reguła niż wyjątek

Tak zwany wskaźnik zamożności - ustalany jest na podstawie dochodów podatkowych i wskaźnika określającego wielkość szkoły dla dzieci i młodzieży. W subwencji na 2022 rok za pomocą tej wagi naliczono środki w wysokości 562 mln złotych. Teraz ma to być wyższa kwota. Powody, dla których MEiN zdecydowało się na taką zmianę, przedstawił podczas Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu, Jerzy Jakubczuk, dyrektor Departamentu Współpracy z Samorządem Terytorialnym MEiN. Tłumaczył, że zmiana dotyczy zaledwie 7 proc. wszystkich uczniów szkół dla dzieci i młodzieży uczęszczających do szkół najmniejszych, prowadzonych przez mniej zamożne samorządy, w których poziom dochodów poza subwencyjnych (PIT, podatki od nieruchomości) kształtują się na niższym poziomie. Ta waga też odnosi się do tych najmniejszych szkół, gdzie poziom kosztów jest wielokrotnie wyższy niż w przypadku szkół, w których liczba uczniów jest wyższa.

Czytaj w LEX: Efekty redystrybucyjne części równoważącej subwencji ogólnej dla gmin w Polsce >>>

Czytaj w LEX: Sześciło Dawid - O wątpliwościach wokół powierzania prowadzenia szkół samorządowych >>>

 

 

Takim zmianom sprzeciwiają się samorządowcy z organizacji zrzeszających większe ośrodki - Unia Miast Polskich wskazuje, że to już kolejne zwiększenie wagi P3, a z poprzednim mieliśmy do czynienia na początku bieżącego roku.

- Kolejne, zaproponowane zwiększenie – do wysokości 0,33 oznacza, że w ciągu 2 lat waga ta wzrośnie o 120 proc. Dodatkowo tak skonstruowany wskaźnik dochodowy (Warto przypomnieć, że gminy wiejskie będą miały naliczone dodatkowe środki  - to wynika z wagi P1 (0,4) i P2 (0,2), dodatkowe środki uzyskają samorządy, które prowadzą szkoły z mało licznymi oddziałami – waga P4. UMP zwraca też uwagę na fakt, że duże miasta ponoszą szereg dodatkowych wydatków. Są one związane z koniecznością rozbudowy infrastruktury oświatowej, także w związku z kształceniem uczniów w szkołach ponadpodstawowych, którzy nie są mieszkańcami danego powiatu - podkreśla UMP.

 

Miasto nie zawsze bogatsze niż wieś

Marek Wójcik ze Związku Miast Polskich zwraca natomiast uwagę, że oprócz kwestionowanej wagi P3 istnieją inne, które uwzględniają zróżnicowanie szkół w małych ośrodkach wiejskich. - Podnoszenie tej wagi to bardzo zły krok i dlatego postulujemy o odstąpienie od tego. To jest zły kierunek. Jasne, że trzeba dążyć do standaryzacji oświaty w samorządach, ale to nie jest tak, że mamy do czynienia tylko i wyłącznie z superbogatymi miastami i superbiednymi gminami wiejskimi. To nie jest prawda i taki podział nie powinien mieć miejsca - podkreśla.

Uważa, że konieczne jest stworzenie nowego mechanizmu standaryzacji. - Wydaje mi się, że powinniśmy znaleźć jakiś mechanizm rekompensujący samorządom ewentualne straty wynikające z tego mechanizmu. Eksperymentujemy – i to oceniam pozytywnie – jest to pewna próba, ale postawmy sobie założenie, że jeżeli ten eksperyment przynosi jakimś samorządom negatywne konsekwencje wynikające z popełnionych błędów, to powinna być możliwość ich rekompensowania. Co roku jest to samo, co stwierdzam ze smutkiem - opiniujemy to rozporządzenie co roku i zawsze okazuje się, że środków subwencji oświatowej jest po prostu za mało - podkreśla.

Sprawdź w LEX: Procedura opracowywania budżetu w układzie zadaniowym w samorządzie terytorialnym - zdefiniowanie celów i mierników >>>

Rząd dopłaca do prądu i ciepła

Swoje programy pomocowe dla małych szkół resort edukacji przedstawia też w odpowiedzi na interpelację nr 36732. Wskazuje m.in. na działania mające pomóc w rekompensowaniu rosnących cen energii. Resort wyjaśnia m.in., że dzięki ustawie z dnia 26 stycznia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców paliw gazowych, w związku z sytuacją na rynku gazu, do końca 2023 r. m. in. przedszkola, szkoły oraz placówki oświatowe będą korzystać z zamrożonych cen gazu.

 

Jednostki systemu oświaty otrzymają jednorazowy dodatek na pokrycie 40 proc. wzrostu kosztów ogrzewania w sezonie za zakupiony: węgiel kamienny, brykiet, pelet zawierający co najmniej 85 proc. węgla kamiennego, pelet drzewny, inny rodzaj biomasy, gaz skroplony LPG, olej opałowy, wykorzystywany do ogrzewania, w związku z wykonywaniem przez te podmioty ich działalności statutowej. Wspomina też o dodatkowych 13,7 mld zł na zadania publiczne, w tym zadania z zakresu poprawy efektywności energetycznej oraz ograniczenia kosztów zakupu ciepła. Środki te samorządy mogą przeznaczyć na bieżącą działalność, w tym funkcjonowanie szkół i placówek oświatowych. Gminy otrzymały od 2,9 mln zł, powiaty - od 6,1 mln zł, a województwa - od 32,7 mln zł.

Trudniej zlikwidować wiejską szkołę

Pewne rozwiązania chroniące przed likwidacją szkoły, których prowadzenie jest mało opłacalne, wprowadzi również nowela ustawy - Prawo oświatowe, zwana Lex Czarnek 2.0. Po nowelizacji szkołę publiczną można zlikwidować, jeżeli likwidacja:

  1. nie ograniczy dostępności nauki, wychowania i opieki oraz
  2. polepszy:  warunki nauki, wychowania i opieki uczniów likwidowanej szkoły oraz nie pogorszy ich w szkole lub szkołach wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki, w szczególności w zakresie bezpieczeństwa i higieny oraz specjalnej organizacji nauki i metod pracy dla dzieci i młodzieży objętych kształceniem specjalnym, w przypadku gdy likwidowana szkoła prowadzi takie kształcenie, oraz
  3. nie pogorszy warunków dotarcia uczniów do szkoły, a w przypadkach, o których mowa w ust. 1c – również dzieci do przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej lub innej formy wychowania przedszkolnego, oraz
  4.  jest uzasadniona zmianami demograficznymi lub prognozami dotyczącymi liczby uczniów likwidowanej szkoły, szkoły lub szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki oraz ogółem wszystkich szkół danego typu prowadzonych przez jednostkę samorządu terytorialnego.

 

Wszystkie powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a kurator oświaty będzie oceniał nie tylko zgodność tej likwidacji z przepisami prawa, ale również będzie oceniał zasadność likwidacji. Ponadto w projekcie ustawy zostało doprecyzowane, że jednostka samorządu terytorialnego może wskazać uczniom likwidowanej szkoły możliwość kontynuowania nauki jedynie w szkole lub szkołach prowadzonych przez tę jednostkę, a w przypadku likwidacji szkoły podstawowej z oddziałem przedszkolnym lub inną formą wychowania przedszkolnego, ma obowiązek wskazać nie tylko szkołę, ale także prowadzoną przez siebie placówkę wychowania przedszkolnego (przedszkole, inną formę wychowania przedszkolnego lub oddział przedszkolny w szkole podstawowej).