Chodzi o projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny (nr UD212), autorstwa Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, który wczoraj przyjęła Rada Ministrów. - Projektowana ustawa to pierwsze rozwiązanie w zakresie ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego dedykowane twórcom i artystom, czyli osobom, które tworzą kulturę. Stanowi ono zobowiązanie obecnego rządu do włączenia artystów zawodowych w system ubezpieczeń społecznych – napisali autorzy projektu w uzasadnieniu.
Jak dalej podkreślają projektodawcy, od wielu lat narasta problem osób wykonujących zawody artystyczne oraz pracowników sektora kultury i sektora kreatywnego, wynikający przede wszystkim z braku adekwatności formy działalności wykonywanej przez te osoby i przez tych pracowników do comiesięcznego obowiązku płatności składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. W efekcie, jak pokazuje m.in. badanie liczebności oraz zatrudnienia i przychodów artystów, przeprowadzone przez zespół badawczy Uniwersytetu SWPS pod kierunkiem prof. Doroty Ilczuk (Policzone, policzeni 2024. Artyści, twórcy i wykonawcy w Polsce. Dorota Ilczuk, Anna Karpińska, Warszawa 2024.), tytuł do ubezpieczenia tej grupy społecznej w ogromnej części nie wynika ze stabilnej formy zatrudnienia. Artyści oraz pracownicy sektora kultury i sektora kreatywnego borykają się z niestabilnymi, nieregularnymi lub niewystarczającymi dochodami. - Odpowiedzią ustawodawcy na wyzwania związane z funkcjonowaniem artystów zawodowych w systemie ubezpieczeń jest wprowadzenie mechanizmu gwarantującego ich stałe ubezpieczenie, zależne jednak od tego, czy osiągają dochody lub mają środki umożliwiające im zapłatę składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne – czytamy.
Czytaj również: Dopłacimy do składek ZUS artystów, a oni od tych dopłat nie zapłacą PIT>>
Artysta zawodowy
Zgodnie z jego wersją z 22 maja 2026 r., która trafiła na Radę Ministrów, projektowana ustawa ma określać m.in. zasady i tryb przyznawania dopłaty do składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Emerytur Pomostowych osobom wykonującym zawód artystyczny. Jak stanowi art. 2 projektu, celem ustawy jest:
- poprawa stabilności zawodowej osób wykonujących zawód artystyczny;
- zagwarantowanie odpowiedniego włączenia osób wykonujących zawód artystyczny do systemu ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego;
- aktywizacja zawodowa osób wykonujących zawód artystyczny;
- podnoszenie kompetencji osób wykonujących zawód artystyczny.
W myśl projektowanego art. 3 ust. 1, za wykonywanie zawodu artystycznego uważa się profesjonalną, wykonywaną osobiście działalność zawodową w dziedzinie kultury, prowadzoną w sposób stały, nastawioną na zewnętrzny odbiór, prowadzącą bezpośrednio lub pośrednio do powstania utworu w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 24) albo artystycznego wykonania utworu.
Dziedziny kultury, w których jest wykonywany zawód artystyczny, jak stanowi ust. 2, mają obejmować:
- muzykę;
- sztuki wizualne, w tym sztuki plastyczne;
- sztuki performatywne;
- sztuki cyrkowe;
- teatr;
- film;
- literaturę;
- taniec;
- twórczość audiowizualną;
- twórczość ludową.
Co więcej, osoba wykonująca zawód artystyczny w dziedzinach kultury, o których mowa we ww. art. 3 ust. 2, której dyrektor Instytucji przyznał status artysty zawodowego, będzie artystą zawodowym.
Będą dopłaty do składek, a postępowanie będzie prowadził ZUS
Co ważne, projekt przewiduje wprowadzenie dopłat do składek. Jak bowiem przewiduje projektowany art. 39 (pierwotnie – art. 37), artyście zawodowemu można będzie przyznać dopłatę do składek na ubezpieczenia społeczne określonych w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, składek na ubezpieczenie zdrowotne, o których mowa w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, składek na Fundusz Pracy, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia oraz składek na Fundusz Emerytur Pomostowych opłacanych za artystę zawodowego wykonującego prace w szczególnych warunkach tancerza zawodowego, o których mowa w ustawie z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.
Jak mówi art. 40 ust. 1 projektu, dopłata będzie przyznawana na wniosek artysty zawodowego na okres podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, nie dłuższy niż 12 miesięcy. Okres, na jaki będzie przyznawana dopłata, będzie rozpoczynał się od 1 sierpnia roku kalendarzowego i będzie trwał do 31 lipca następnego roku kalendarzowego, z zastrzeżeniem ust. 4, który stanowi, że dopłata przysługuje począwszy od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym wniosek, o którym mowa w ust. 1, wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1 w zdaniu drugim, nie wcześniej niż od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym decyzja o przyznaniu statusu artysty zawodowego stała się ostateczna.
Wniosek o dopłatę będzie można ponawiać.
W myśl ust. 3, dopłata będzie przyznawana, jeżeli średni roczny dochód artysty zawodowego z 3 lat kalendarzowych poprzedzających okres, o którym mowa w ust. 1 w zdaniu drugim, nie przekroczył 125 proc. dwunastokrotności miesięcznego minimalnego wynagrodzenia za pracę pracowników, ustalonego na podstawie odrębnych przepisów, obowiązującego w dniu 1 stycznia roku, w którym złożono wniosek o dopłatę, przy czym przy liczeniu średniego rocznego dochodu uwzględnia się dochody, o których mowa w art. 4 pkt 3 lit. d, osiągnięte wyłącznie w roku podatkowym, o którym mowa w art. 30f ust. 7 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, rozpoczynającym się i kończącym w okresie, o którym mowa w ust. 1 w zdaniu drugim.
Dopłata będzie rozliczana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych za miesiące, w których artysta zawodowy z prawem do dopłaty podlega z tego tytułu ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 40 ust. 5 projektu). A zgodnie z art. 41 ust. 1, postępowanie w sprawie przyznania dopłaty będzie prowadził Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
- Dopłata do składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Emerytur Pomostowych stanowi narzędzie wsparcia finansowego dla artystów zawodowych osiągających niskie i nieregularne dochody, które często uniemożliwiają im samodzielne opłacanie składek w pełnej wysokości. Jej celem jest uzupełnienie składek ewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do poziomu odpowiadającego składkom należnym z tytułu minimalnego wynagrodzenia za pracę. Rozwiązanie to jest skierowane do artystów aktywnie wykonujących zawód, a jednocześnie znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej – podkreślają autorzy projektu.
Ich zdaniem, projekt ustawy jest spójny z istniejącym systemem ubezpieczeń społecznych i nie ingeruje w jego strukturę. Zakłada jedynie jego uzupełnienie przez stworzenie mechanizmu dopłat finansowanych ze środków publicznych. - Taki model ma umożliwić objęcie ubezpieczeniem społecznym i ubezpieczeniem zdrowotnym większości artystów zawodowych i zwiększyć łączną wartość składek odprowadzanych przez tę grupę, która obecnie w dużej mierze pozostaje poza systemem ubezpieczeń albo uczestniczy w nim w ograniczonym zakresie - przekonują.
Czytaj również: Ubezpieczenia społeczne tylko dla artystów zawodowych>>
Minister finansów przeciwny dopłatom do składek na Fundusz Pracy
Jeszcze w uwagach do Mariusza Skowrońskiego, sekretarza Stałego Komitetu Rady Ministrów, w piśmie z 28 stycznia 2026 r. Jurand Drop, wiceminister finansów, wskazywał na konieczność usunięcia z projektowanego wówczas art. 37 dopłaty do składek na Fundusz Pracy oraz Fundusz Solidarnościowy. - Brak jest bowiem uzasadnienia do obciążania budżetu państwa wydatkami związanymi z dopłatą do składek FP i FS. Działanie to powoduje wyłącznie sztuczny transfer środków. Jednocześnie informuję, że planowany stan środków pieniężnych na koniec 2026 r. ma wynieść 16,6 mld zł (FP) oraz 9,9 mld zł (FS), zatem nie ma potrzeby dofinansowywać tych funduszy. Natomiast w celu zapewnienia ochrony ubezpieczeniowej artysty w okresie np. bezrobocia proponuję przyjąć rozwiązanie zawarte w wakacjach składkowych – argumentował wiceminister Drop. Z kolei w uwagach do OSR zaznaczył, że zaproponowane w projekcie ustawy nowe rozwiązania będą powodować dodatkowe skutki finansowe dla budżetu państwa począwszy od roku 2026. - Zdaniem MF finansowanie nowych rozwiązań powinno odbywać się co do zasady w sposób neutralny dla sektora finansów publicznych. W pierwszej kolejności z uwzględnieniem racjonalizacji kosztów oraz możliwości wygenerowania oszczędności w budżecie dysponenta w drodze zmniejszenia środków planowanych na inne zadania, bez generowania dodatkowych skutków finansowych dla budżetu państwa w roku wejścia w życie ustawy oraz w latach kolejnych, co powinno jednoznacznie wynikać z OSR – napisał wiceminister finansów. Ponadto podkreślił, że projektowana ustawa będzie miała negatywny wpływ na sektor instytucji rządowych i samorządowych liczony wg metodyki unijnej (ESA2010). Dodatkowo wprowadza ona nowy wydatek sztywny budżetu państwa, co szczególnie jest niepożądane w obecnej sytuacji fiskalnej Polski i będzie miało negatywny wpływ na elastyczność prowadzonej polityki fiskalnej. I przypomniał, że wskutek wysokiego deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2023 r. Polska w lipcu 2024 r. została objęta procedurą nadmiernego deficytu. 21 stycznia 2025 r. Rada UE przyjęła rekomendacje dla Polski, wyznaczając 2028 rok jako termin zlikwidowania nadmiernego deficytu.
W piśmie z 18 marca 2026 r. Ministerstwo Finansów i Gospodarki podtrzymało swoje stanowisko o braku zasadności dopłaty do składek na Fundusz Pracy oraz Fundusz Solidarnościowy. Jak uznało, nie ma uzasadnienia do obciążania budżetu państwa wydatkami związanymi z dopłatą do składek FP i FS. - Obowiązek opłaty składek na FP i FS w części dotyczącej dopłat do składek ZUS powinien zostać wyłączony z opłacania tych składek (FP i FS) poprzez odpowiednią zmianę art. 259 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Art. 259 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy zawiera katalog osób podlegających ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym lub zaopatrzeniu emerytalnego, za które nie są opłacane składki na FP (analogicznie również FS). Niezależnie od powyższego, należy zauważyć, że wniosek o dopłatę rozpatrywany jest przez ZUS. Zgodnie z art. 57 projektu ustawy (zmiana ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia), przewiduje się, że to ZUS opłaca składki na FP za artystów zawodowych z prawem do dopłaty. W związku z powyższym, sprzeczne z projektem ustawy oraz niewłaściwe jest wskazanie w pkt 6 OSR, aby dopłaty do FP i FS były finansowane odpowiednio z cz. 31 - Praca i 44 - Zabezpieczenie społeczne – zauważył Jurand Drop.
Tymczasem z protokołu rozbieżności dostępnego na stronie Rządowego Centrum Legislacji wynika, że Stały Komitet Rady Ministrów przyjął i rekomendował projekt z rozbieżnością z Ministrem Finansów i Gospodarki dotyczącą dopłaty do składek na Fundusz Pracy. W ocenie MFiG z projektu należy usunąć dopłatę w zakresie składek na Fundusz Pracy.
Z Oceny Skutków Regulacji wynika, że przez 10 lat od wejścia przepisów w życie (a zgodnie z projektowanym art. 72, ustawa ma zacząć obowiązywać po upływie 9 miesięcy od dnia ogłoszenia) dochody ogółem mają sięgnąć 3 069,36 mln zł, wydatki ogółem – 4 414,53 mln zł, a saldo ogółem ma być ujemne i ma wynieść 1 345,17 mln zł. Saldo dla budżetu państwa również ma być ujemne i ma wynieść łącznie 3 186,97 mln zł.
