Jeżeli uczestnik pracowniczych planów kapitałowych wskaże instytucji finansowej osoby uprawnione do oszczędności z rachunku PPK po jego śmierci, nie będzie potrzebne w tym zakresie postępowanie spadkowe. Osoby te otrzymają przysługujące im środki po przedstawieniu odpisu aktu zgonu uczestnika.
Jeżeli w chwili śmierci uczestnik PPK był w związku małżeńskim, połowa środków z jego rachunku PPK trafi do małżonka tego zmarłego uczestnika, ale tylko w takim zakresie, w jakim środki te stanowiły przedmiot małżeńskiej wspólności majątkowej.
Decyzję o tym, do kogo trafią pozostałe środki z rachunku PPK uczestnika po jego śmierci, podejmuje sam uczestnik. Może on wskazać osoby uprawnione do środków z rachunku PPK po jego śmierci instytucji finansowej prowadzącej ten rachunek, a jeżeli tego nie zrobi – środki te otrzymają jego spadkobiercy (nieco inaczej będzie w sytuacji gdy rachunek PPK prowadzi zakład ubezpieczeń – w takim przypadku, jeżeli w chwili śmierci ubezpieczonego nie ma osoby uprawnionej do otrzymania sumy ubezpieczenia, suma ta przypada członkom najbliższej rodziny ubezpieczonego w kolejności ustalonej w ogólnych warunkach ubezpieczenia, chyba że w umowie o prowadzenie PPK przewidziano inną kolejność).
Przykład: Uczestnik PPK planuje małżeństwo. Z chwilą zawarcia małżeństwa powstanie między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Obejmie ona także środki gromadzone na rachunkach PPK. Poprzez umowę zawartą w formie aktu notarialnego można jednak np. ograniczyć wspólność ustawową albo ustanowić rozdzielność majątkową (taka umowa może poprzedzać zawarcie małżeństwa). Jeżeli środki z rachunku PPK uczestnika nie będą objęte małżeńską wspólnością majątkową, po jego śmierci trafią one w całości do osób uprawnionych wskazanych przez uczestnika instytucji finansowej, a w razie braku takich osób – do spadkobierców uczestnika.
Ważne! Niezależnie od tego, kto po śmierci uczestnika PPK otrzyma oszczędności z jego rachunku PPK (małżonek zmarłego uczestnika, osoba uprawniona wskazana przez uczestnika instytucji finansowej czy spadkobierca uczestnika), przekazanie środków nastąpi bez żadnych pomniejszeń - nie trzeba będzie zapłacić ani podatku dochodowego od osób fizycznych ani podatku od spadków i darowizn (por. art. 21 ust. 1 pkt 47g i pkt 58c lit. c ustawy o PIT oraz art. 3 pkt 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn).
Czytaj również: Po śmierci uczestnika PPK trzeba dokonać wpłat, które zostały wcześniej naliczone>>
Jeżeli uczestnik PPK chce wskazać instytucji finansowej prowadzącej jego rachunek PPK osobę lub osoby, które po jego śmierci otrzymają środki z tego rachunku, musi zrobić to w formie pisemnej. Skorzystanie z takiego rozwiązania ułatwi osobom uprawnionym otrzymanie przysługujących im środków. Po śmierci uczestnika, zwracając się do instytucji finansowej o przekazanie im oszczędności z rachunku PPK, będą one musiały przedstawić tylko odpis aktu zgonu uczestnika.
Przykład: Po śmierci uczestnika PPK (nie był w związku małżeńskim), środki z jego rachunku PPK przysługują po połowie matce i siostrze uczestnika – jako osobom uprawnionym, wskazanym przez niego instytucji finansowej. Aby otrzymać te środki, matka i siostra zmarłego uczestnika nie muszą przeprowadzać postępowania spadkowego (wystarczające będzie przedstawienia odpisu aktu zgonu uczestnika).
Spadkobiercy zmarłego uczestnika PPK, aby otrzymać przysługujące im środki, muszą przedstawić instytucji finansowej odpis prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia, a także zgodne oświadczenia wszystkich spadkobierców o sposobie podziału środków zgromadzonych przez zmarłego uczestnika lub odpis prawomocnego postanowienia sądu o dziale spadku.
Przykład: Brat zmarłego uczestnika PPK odziedziczył środki z rachunku PPK i zastanawia się czy powinien zgłosić to do urzędu skarbowego. Nie ma takiego obowiązku. W art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 1a ustawy o podatku od spadków i darowizn przewidziano, że zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych m.in. przez rodzeństwo, jeżeli - w razie nabycia w drodze dziedziczenia - zgłoszą je właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. Termin ten przywraca się na wniosek podatnika, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy (art. 4c ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn). Nabycie w drodze dziedziczenia środków z PPK nie podlega jednak podatkowi od spadków i darowizn, w związku z czym nie mają do niego zastosowania wskazane wyżej regulacje. Spadkobierca nie zgłasza odziedziczenia środków z PPK do urzędu skarbowego, w związku z czym nie składa wniosku o przywrócenie terminu na złożenie takiego zgłoszenia.
Więcej na temat PPK na mojeppk.pl i pod nr telefonu 800 775 775. Zachęcamy również do korzystania z bezpłatnych szkoleń prowadzonych przez ekspertów PFR Portal PPK. Na szkolenia można zapisać się tutaj.
Podstawa prawna:
Autorka jest ekspertem PFR Portal PPK
