Po śmierci uczestnika PPK środki z programu trafią do jego bliskich
Uczestnik PPK ma wpływ na to, kto otrzyma środki zgromadzone na rachunku PPK po jego śmierci. Jeżeli wskaże takie osoby uprawnione instytucji finansowej, otrzymają one przysługujące im środki bez konieczności przeprowadzenia postępowania spadkowego. W razie niewskazania przez uczestnika PPK instytucji finansowej osób uprawnionych do środków z rachunku PPK po jego śmierci, środki te trafią do spadkobierców uczestnika. Nieco inaczej jest w sytuacji, gdy rachunek PPK jest prowadzony przez zakład ubezpieczeń.
Jeżeli w chwili śmierci uczestnik PPK pozostawał w związku małżeńskim, instytucja finansowa prowadząca jego rachunek PPK przekaże połowę środków zgromadzonych na rachunku PPK zmarłego uczestnika jego małżonkowi, ale tylko w zakresie, w jakim te środki stanowiły przedmiot małżeńskiej wspólności majątkowej. Przekazanie środków z rachunku PPK małżonkowi zmarłego uczestnika nastąpi w formie wypłaty transferowej na jego rachunek PPK bądź na indywidualne konto emerytalne (IKE) albo do pracowniczego programu emerytalnego (PPE) tego małżonka. Na wniosek małżonka zmarłego uczestnika, środki z rachunku PPK zmarłego zostaną zwrócone mu w formie pieniężnej. Uprawnienie to nie przysługuje małżonkowi zmarłego uczestnika, jeśli środki z rachunku PPK zmarłego nie były objęte małżeńską wspólnością majątkową.
Przykład. Pracownica (uczestniczka PPK) planuje zawarcie małżeństwa. Z chwilą zawarcia małżeństwa powstanie między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca m.in. środki zgromadzone w czasie jej trwania na rachunkach PPK małżonków. Małżonkowie mogą jednak - przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego - np. ograniczyć wspólność ustawową bądź ustanowić rozdzielność majątkową. Taka umowa może zostać zawarta przed zawarciem małżeństwa. Załóżmy, że pracownica i jej przyszły mąż skorzystają z takiego rozwiązania, w związku z czym środki zgromadzone przez nich na rachunkach PPK w czasie trwania małżeństwa nie będą objęte małżeńską wspólnością majątkową. Spowoduje to, że – jeśli pracownica wskaże instytucji finansowej prowadzącej jej rachunek PPK osoby uprawnione po jej śmierci do środków z tego rachunku – otrzymają one wszystkie te środki. Do grona osób uprawnionych, wskazanych przez uczestniczkę PPK instytucji finansowej, może (ale nie musi) należeć jej mąż.
Wskazanie osób uprawnionych instytucji finansowej
Jeśli uczestnik PPK zechce skorzystać z rozwiązania polegającego na wskazaniu instytucji finansowej osób uprawnionych do środków z rachunku PPK po jego śmierci, trzeba będzie zrobić to w formie pisemnej (aby dokonać takiego wskazania, należy skontaktować się z instytucją finansową prowadzącą rachunek PPK).
W razie wskazania kilku osób, bez oznaczenia ich udziału w otrzymywanych przez nie środkach, uważa się, że udziały tych osób są równe. Uczestnik PPK może w każdym czasie zmienić to wskazanie – np. wskazując zamiast lub oprócz osób, które poprzednio wskazał, inne osoby albo odwołując wskazanie, bez wskazania innych osób.
Przykład. Załóżmy, że wszystkie środki zgromadzone na rachunku PPK uczestniczki programu są objęte małżeńską wspólnością majątkową. Uczestniczka wskazała instytucji finansowej jako osobę uprawnioną do środków z jej rachunku PPK po jej śmierci swoją córkę. Po śmierci uczestniczki, połowa środków z jej rachunku PPK trafi do jej męża. Załóżmy, że zechce on, aby przysługujące mu środki zostały przekazane na jego rachunek PPK. Taka wypłata transferowa zostanie dokonana w terminie 3 miesięcy od przedstawienia przez niego instytucji finansowej odpisu aktu zgonu żony, aktu małżeństwa oraz oświadczenia, w postaci papierowej, o stosunkach majątkowych, które istniały między nim a zmarłą uczestniczką PPK. Natomiast pozostałe środki z rachunku PPK zmarłej uczestniczki zostaną przekazane jej córce. W zależności od wniosku córki, będą one podlegać wypłacie transferowej do PPK, IKE bądź PPE córki albo zostaną zwrócone jej w formie pieniężnej. Zarówno przekazanie środków mężowi zmarłej uczestniczki PPK, jak i jej córce, nastąpi bez konieczności przeprowadzenia postępowania spadkowego.
Uprawnienia spadkobierców
W razie niewskazania przez uczestnika PPK instytucji finansowej osób uprawnionych do środków z rachunku PPK po jego śmierci, środki te trafią do spadkobierców uczestnika. Nieco inaczej jest w sytuacji, gdy rachunek PPK jest prowadzony przez zakład ubezpieczeń – w takim przypadku osobami uprawnionymi do otrzymania sumy ubezpieczenia, jeżeli w chwili śmierci ubezpieczonego nie ma osoby uprawnionej, są członkowie najbliższej rodziny ubezpieczonego w kolejności ustalonej w ogólnych warunkach ubezpieczenia, chyba że umowa o prowadzenie PPK przewiduje inną kolejność. Aby otrzymać przysługujące im środki, spadkobiercy uczestnika muszą przedstawić instytucji finansowej prowadzącej jego rachunek PPK odpis prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku (albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia) oraz zgodne oświadczenie wszystkich spadkobierców o sposobie podziału środków zgromadzonych przez zmarłego uczestnika PPK bądź odpis prawomocnego postanowienia sądu o dziale spadku.
Ważne. Zarówno małżonek zmarłego uczestnika PPK, jak i osoby uprawnione wskazane przez uczestnika instytucji finansowej bądź spadkobiercy uczestnika, otrzymują przysługujące im środki z rachunku PPK zmarłego bez żadnych pomniejszeń.
Więcej na temat PPK na mojeppk.pl i pod nr telefonu 800 775 775. Zachęcamy również do korzystania z bezpłatnych szkoleń prowadzonych przez ekspertów PFR Portal PPK. Na szkolenia można zapisać się tutaj: https://www.mojeppk.pl/szkolenia.html.
Anna Puszkarska, ekspert PFR, Portal PPK
