SKD przed Sądem Najwyższym. Ważny wyrok dla sporów klientów z bankami

Po raz pierwszy Sąd Najwyższy w tak kompleksowy sposób odniósł się do charakteru sankcji kredytu darmowego, zakresu obowiązków informacyjnych kredytodawcy oraz skutków naruszenia poszczególnych przepisów ustawy o kredycie konsumenckim (ukk) – pisze Anna Jackowska, radca prawny, partner w Barczak Rozpara Kancelaria Radców Prawnych sp.k.

Autorka jest pełnomocnikiem powoda i autorem skargi kasacyjnej w opisywanej sprawie

Nie milkną echa wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE odnoszącego się do sankcji kredytu darmowego. Pomimo tego, że także do Sądu Najwyższego skierowane zostały zagadnienia prawne w tym zakresie, dotychczas SN nie rozstrzygnął nurtujących konsumentów problemów. Nie oznacza to jednak, że nie ma on swojego zdania w tym zakresie.

8 lipca 2026 r. SN wydał wyrok (sygn. II CSKP 89/26) uchylający wyrok sądu II instancji (mocą którego sąd ten zmienił wyrok sądu I instancji i oddalił powództwo). Pomimo tego, że rozstrzygnięcie ma charakter kasatoryjny, znaczenie uzasadnienia wykracza daleko poza ramy indywidualnego sporu.

Uzasadnienie wyroku stanowi próbę uporządkowania zagadnień, które w ostatnich latach pozostawały przedmiotem rozbieżności zarówno w orzecznictwie sądów powszechnych, jak i przede wszystkim w praktyce sektora bankowego.

Funkcje SKD w systemie ochrony konsumenta

Punktem wyjścia rozważań SN jest określenie funkcji sankcji kredytu darmowego.

W uzasadnieniu podkreślono, że sankcja przewidziana w ustawie pełni dwie równorzędne funkcje. Pierwszą jest zapewnienie skutecznej ochrony konsumenta poprzez zobowiązanie banku do przedstawienia konsumentowi odpowiednich informacji i wyposażenie go w uprawnienia na wypadek niewypełnienia obowiązków przez bank. Drugą jest funkcja prewencyjna, polegająca na mobilizowaniu kredytodawców do ścisłego przestrzegania wymogów ustawowych już na etapie konstruowania umów.

Takie ujęcie pozostaje spójne z kierunkiem wyznaczanym przez orzecznictwo TSUE, zgodnie z którym sankcje przewidziane w prawie krajowym powinny być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające.

"Całkowita kwota" i "całkowity koszt"

Sąd szeroko odniósł się do ustawowych pojęć „całkowitej kwoty kredytu” oraz „całkowitego kosztu kredytu”, przypominając, że ich znaczenie zostało jednoznacznie określone zarówno przez ustawodawcę, jak i w orzecznictwie TSUE, w szczególności w sprawach C-377/14 oraz C-744/24.

W uzasadnieniu zaakcentowano, że możliwość ustalenia tych wartości musi być oceniana według kryterium obiektywnego. Nie ma zatem znaczenia, jak dane informacje są rozumiane przez konsumenta – istotne jest to, czy odpowiadają one prawu.

Stanowisko to wzmacnia więc ochronę konsumentów, zgodnie z celem dyrektywy i wytycznymi orzecznictwa europejskiego.

RRSO jako instrument transparentności rynku

Na szczególną uwagę zasługuje również stanowisko dotyczące RRSO. SN przypomniał, że RRSO jest wskaźnikiem pozwalającym konsumentowi ocenić całkowity ekonomiczny ciężar zobowiązania. Oznacza to, że musi ono odpowiadać rzeczywistemu zobowiązaniu, a więc musi być wyliczone na podstawie prawidłowych danych.

Koniec sporu o oprocentowanie kosztów kredytu?

Jednym z najbardziej doniosłych fragmentów uzasadnienia jest jednoznaczna ocena praktyki polegającej na naliczaniu odsetek od kosztów kredytu.

SN nie pozostawia w tym zakresie pola do odmiennej interpretacji (podobnie jak zrobił to TSUE w wyroku C-744/24), wskazując, że odsetki mogą być naliczane wyłącznie od całkowitej kwoty kredytu. Koszty kredytu nie mogą podlegać oprocentowaniu.

Stanowisko to z pewnością będzie miało znaczenie dla wielu innych spraw. Uzasadnienie SN stanowi wyraźny sygnał, że konstrukcje prowadzące do naliczania odsetek od kosztów kredytu powinny być oceniane krytycznie, z uwagi na ich sprzeczność z ustawą.

Transparentność mechanizmów zmiany opłat i prowizji

SN poświęcił wiele miejsca również analizie klauzul dotyczących zmiany opłat i prowizji oraz skutków niewypełnienia tego obowiązku. W ocenie sądu nie wystarcza formalne wskazanie przesłanek zmiany wysokości opłat. Warunki te muszą zostać sformułowane w sposób umożliwiający konsumentowi samodzielną weryfikację, czy rzeczywiście zaistniały okoliczności uzasadniające zmianę.

Stanowisko to wpisuje się w utrwaloną linię orzeczniczą dotyczącą wymogu przejrzystości postanowień umownych. Jednocześnie sąd wyraźnie wskazuje, że obowiązki informacyjne nie ograniczają się do momentu zawarcia umowy, lecz obejmują również mechanizmy wpływające na wysokość przyszłych świadczeń konsumenta.

W tym aspekcie SN wyraźnie podkreślił, że nieprawidłowe przedstawienie warunków zmian opłat i prowizji skutkuje uniemożliwieniem kredytobiorcy oceny zakresu jego zobowiązania.

Harmonogram spłat jako istotny dokument

Na uwagę zasługuje także stanowisko dotyczące obowiązku przedstawienia prawidłowego harmonogramu spłat.

SN wyraźnie sprzeciwił się praktyce polegającej na ujmowaniu prowizji w części kapitałowej raty oraz ograniczaniu harmonogramu wyłącznie do wskazania kwoty kapitału i odsetek.

W praktyce oznacza to, że harmonogram spłat powinien wiernie odzwierciedlać strukturę zobowiązania i umożliwiać konsumentowi ustalenie, jaka część każdej raty stanowi spłatę kapitału, jaka odsetek, a jaka innych kosztów kredytu. Tylko wówczas realizowany jest ustawowy cel zapewnienia pełnej transparentności warunków zobowiązania.

Prawo odstąpienia od umowy – obowiązek pełnej informacji

Istotnym elementem uzasadnienia jest również analiza obowiązków informacyjnych związanych z prawem odstąpienia od umowy.

SN wskazał, że obowiązek wynikający z art. 30 ust. 1 ukk należy interpretować w powiązaniu z całością regulacji zawartej w art. 53 ukk. Konsument powinien otrzymać pełną informację zarówno o samym prawie odstąpienia, jak i o wszystkich konsekwencjach finansowych wykonania tego uprawnienia.

Jednocześnie sąd przypomniał stanowisko wyrażone już wcześniej w wyroku SN w sprawie I NSK 9/18, zgodnie z którym odsetki dzienne należne po odstąpieniu od umowy oblicza się od całkowitej kwoty kredytu, a nie od kwoty obejmującej również pozaodsetkowe koszty kredytu.

Znaczenie wyroku dla przyszłych sporów o SKD

Najdalej idące konsekwencje analizowanego orzeczenia dotyczą jednak sposobu oceny naruszeń obowiązków informacyjnych.

SN przypomina, że do zastosowania sankcji kredytu darmowego wystarczające jest stwierdzenie jednego naruszenia przepisów ustawy. Jednocześnie w rozpoznawanej sprawie wskazał ich znacznie więcej, dokonując kompleksowej wykładni przepisów dotyczących treści umowy kredytowej.

Uzasadnienie omawianego wyroku wyraźnie wskazuje, że bank ma obowiązek przedstawienia konsumentowi pełnej i zrozumiałej informacji o rzeczywistym zakresie zobowiązania, a sąd ma obowiązek zbadania prawidłowości wypełnienia tych obowiązków, w zgodzie z prawem, nawet jeżeli konsument uznał, że postanowienia umowy były zrozumiałe. Kluczowa jest tu obiektywna poprawność przekazywanych informacji.

Autorka: Anna Jackowska, radca prawny, partner w Barczak Rozpara Kancelaria Radców Prawnych sp.k.