Komunikat opublikowany 28 kwietnia 2026 r. zapowiada dalsze odchodzenie od dyrektyw na rzecz bezpośrednio obowiązujących rozporządzeń UE oraz znacznie silniejsze egzekwowanie jednolitego rynku. Dla przedsiębiorców może to oznaczać koniec okresu, w którym możliwe było funkcjonowanie w oparciu o wyłącznie lokalne podejście do compliance.
Komisja chce ograniczyć fragmentację prawa w UE
Jednym z najważniejszych elementów komunikatu jest wyraźne wskazanie, że w obszarach związanych z jednolitym rynkiem Komisja chce częściej korzystać z tzw. „exhaustive regulations”, czyli rozporządzeń kompleksowo regulujących daną materię.
Komisja wskazuje, że większe wykorzystanie rozporządzeń ma ograniczyć „top-up obligations” oraz zmniejszyć możliwość nakładania dodatkowych obowiązków przez państwa członkowskie, przy jednoczesnym preferowaniu modelu pełnej harmonizacji („complete harmonisation”).
To bardzo istotna zmiana kierunku regulacyjnego. Dyrektywy pozostawiały państwom członkowskim znaczną swobodę implementacji. W praktyce prowadziło to często do sytuacji, w której przedsiębiorca działający w kilku krajach UE musiał funkcjonować w oparciu o kilka różnych modeli compliance dotyczących tych samych obowiązków.
Komisja wprost wskazuje, że taki model osłabia konkurencyjność, zwiększa koszty działalności i prowadzi do fragmentacji rynku wewnętrznego.
Koniec gold-platingu
Komunikat bardzo mocno akcentuje również problem tzw. gold-platingu, czyli sytuacji, w której państwa członkowskie przy implementacji prawa UE nakładają dodatkowe obowiązki wykraczające poza wymogi unijne.
Komisja podkreśla, że gold-plating prowadzi do szeregu negatywnych skutków, w tym zwiększenia kosztów działalności, powstawania nierównych warunków konkurencji, utrudnień w działalności transgranicznej oraz osłabienia jednolitego rynku.
Jednocześnie Komisja zapowiada:
- stworzenie specjalnego zestawu narzędzi dla państw członkowskich mającego ograniczać gold-plating;
- wcześniejsze wykrywanie nadmiernych regulacji krajowych;
- większe wykorzystanie procedur naruszeniowych (infringement procedures).
W praktyce może to oznaczać, że przedsiębiorcy coraz częściej będą mogli powoływać się bezpośrednio na treść rozporządzeń UE, a nie jedynie na krajowe interpretacje przepisów.
Zaostrzenie egzekwowania prawa UE
Dokument pokazuje również wyraźną zmianę filozofii egzekwowania prawa unijnego. Komisja zapowiada bardziej strategiczne i aktywne egzekwowanie (enforcement).
Szczególnie istotne jest wskazanie „single market focus areas for enforcement”, czyli obszarów, które mają być priorytetowo kontrolowane na poziomie UE.
Wśród nich znalazły się m.in. obszary związane z etykietowaniem produktów, gospodarką opakowaniami i odpadami, usługami budowlanymi oraz delegowaniem pracowników, a także digitalizacją prawa spółek i opóźnieniami w płatnościach. Lista ta obejmuje również bardziej wyspecjalizowane obszary, takie jak interoperacyjność kolei czy multimodalne systemy informacji o podróżach.
Z perspektywy przedsiębiorców szczególnie istotne są dwa pierwsze obszary, czyli etykietowanie produktów oraz gospodarka opakowaniowa i odpadowa.
PPWR przykładem nowego modelu prawa UE
Nowy kierunek Komisji odpowiada logice Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR), czyli rozporządzenia dotyczącego opakowań i odpadów opakowaniowych, które zacznie być stosowane od 12 sierpnia 2026 r.
PPWR już dziś stanowi przykład modelu regulacyjnego preferowanego przez Komisję. Jest rozporządzeniem obowiązującym bezpośrednio, opartym na pełnej harmonizacji i przewidującym szerokie obowiązki dokumentacyjne.
Komunikat Komisji pokazuje, że PPWR nie jest wyjątkiem, lecz elementem szerszego trendu regulacyjnego obejmującego również: ESPR, Battery Regulation, Machinery Regulation, GPSR, EUDR, Forced Labour Regulation, CBAM.
„Enforcement by design”
Bardzo ważnym elementem komunikatu jest także koncepcja „enforcement by design”, czyli wpisane w konstrukcję przepisów mechanizmów ich egzekwowania.
Komisja wskazuje, że nowe przepisy mają być łatwe do monitorowania i łatwe do egzekwowania, a przy tym trudne do obchodzenia. Może to oznaczać dalszy rozwój zarówno cyfrowych paszportów produktów i systemów traceability, jak i obowiązków raportowych opartych na danych cyfrowych oraz zharmonizowanych baz danych.
Jednocześnie Komisja zapowiada większą cyfryzację prawa oraz rozwój narzędzi umożliwiających bardziej zautomatyzowane monitorowanie zgodności.
Compliance coraz bardziej „europejskie”
Dla przedsiębiorców oznacza to bardzo istotną zmianę praktyczną. Compliance przestaje być wyłącznie zagadnieniem lokalnym. Coraz częściej będzie wymagało analizy regulacji na poziomie całej UE.
W praktyce może to oznaczać:
- większą rolę centralnych wytycznych Komisji Europejskiej,
- większe znaczenie dokumentacji technicznej,
- konieczność budowania jednolitych procedur compliance dla całej UE,
- wzrost znaczenia danych produktowych i informacji o łańcuchu dostaw,
- większe ryzyko kontroli transgranicznych,
- ograniczenie możliwości opierania się wyłącznie na krajowych interpretacjach.
Komunikat Komisji pokazuje jednocześnie, że UE zamierza budować coraz bardziej scentralizowany model egzekwowania prawa gospodarczego. Dla wielu przedsiębiorców może to oznaczać konieczność całkowitego przebudowania podejścia do compliance w najbliższych latach.
Autor: Łukasz Pamuła, starszy menedżer w Thedy & Partners.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
