Co przesądza o kwalifikacji odpadów do kategorii odpadów zakaźnych?
Pytanie pochodzi z LEX Prawo Ochrony Środowiska: Co należy zakwalifikować do odpadów medycznych zakaźnych w ZOL i hospicjum stacjonarnym? Wyniki pobieranych posiewów od pacjentów, często wskazują na obecność wielu bakterii, czasem są to drobnoustroje alarmowe, np. w moczu, wymazach z rurek tracheostomijnych, odleżyn itp., mimo że pacjent nie wykazuje cech zakażenia. Czy odpady medyczne pochodzące od tych pacjentów należy traktować jako zakaźne? Czy odpadem medycznym jest materiał pochodzący od pacjenta np. z zapaleniem płuc, zakażeniem dróg moczowych, u którego wyhodowano drobnoustroje, w tym tzw. alarmowe?
Odpowiedź:
O kwalifikacji do kategorii odpadów zakaźnych przesądza istnienie "wiarygodnych podstaw" do przyjęcia, że odpady te zawierają substancje wywołujące choroby (np. wyniki badań).
Uzasadnienie:
Odpady zakaźne (oznaczenie H9), zgodnie z definicją zwartą w załączniku nr 3 do ustawy z 14.12.2012 r. o odpadach - dalej u.o. to substancje i preparaty zawierające żywe drobnoustroje lub ich toksyny, o których wiadomo lub co do których istnieją wiarygodne podstawy do przyjęcia, że wywołują choroby u ludzi lub innych żywych organizmów.
Prawidłowa kwalifikacja odpadu jako odpadu zakaźnego uwarunkowana jest wiedzą epidemiologiczną. Jednak z formalnoprawnego punktu widzenia na uwagę zasługują dwa elementy: po pierwsze – przytoczona wyżej definicja mówi o "wiarygodnych podstawach" do przyjęcia, że odpady zawierają substancje wywołujące choroby u ludzi lub innych żywych organizmów. Po drugie – w katalogu odpadów zawartym w przepisach rozporządzenia Ministra Środowiska z 9.12.2014 r. w sprawie katalogu odpadów jako zakaźne wskazano pozostałości z żywienia pacjentów oddziałów zakaźnych (kod 18 01 82*).
Warto także wziąć pod uwagę treść § 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia z 29.10.2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej - dalej r.ś.g.o.p., wskazujący osoby uprawnione do świadczeń hospicyjnych. Zgodnie z tym przepisem świadczenia opieki paliatywnej i hospicyjnej to wszechstronna, całościowa opieka i leczenie objawowe świadczeniobiorców chorujących na nieuleczalne, niepoddające się leczeniu przyczynowemu, postępujące, ograniczające życie choroby. Opieka ta jest ukierunkowana na poprawę jakości życia, ma na celu zapobieganie bólowi i innym objawom somatycznym oraz ich uśmierzanie, łagodzenie cierpień psychicznych, duchowych i socjalnych. Świadczenia gwarantowane przysługują świadczeniobiorcom chorującym na nieuleczalne, postępujące, ograniczające życie choroby nowotworowe i nienowotworowe, których wykaz określa załącznik nr 1 do r.ś.g.o.p.
W katalogu zawartym w zał. nr 1 do r.ś.g.o.p. nie znajdujemy chorób zakaźnych, a jedynie następstwa chorób zakaźnych i pasożytniczych. Prowadzi to do wniosku, iż co do zasady pacjentami hospicjum stacjonarnego nie są pacjenci chorujący na choroby zakaźne, a co za tym idzie przedmioty mające styczność z tymi pacjentami nie mieszczą się w kategorii odpady, które zawierają żywe drobnoustroje chorobotwórcze lub ich toksyny oraz inne formy zdolne do przeniesienia materiału genetycznego, o których wiadomo lub co do których istnieją wiarygodne podstawy do sądzenia, że wywołują choroby u ludzi i zwierząt.
Podobnie przedstawia się sytuacja pacjentów zakładów opiekuńczo – leczniczych. Z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 22.11.2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej wynika, że świadczenia z tego zakresu są udzielane świadczeniobiorcy wymagającemu ze względu na stan zdrowia całodobowych świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych, rehabilitacyjnych oraz kontynuacji leczenia, a nie wymagającemu hospitalizacji w oddziale szpitalnym. Oznacza to, że zarówno w przypadku ZOL jak i hospicjów nie istnieje domniemanie (właściwe dla pacjentów oddziałów zakaźnych), iż odpady medyczne pochodzące od tych pacjentów mają właściwości zakaźne. Zawarte w definicji odpadu zakaźnego twierdzenie, iż o kwalifikacji do tej kategorii przesądza istnienie ‘wiarygodnych podstaw’ do przyjęcia, że odpady zawierają substancje wywołujące choroby, prowadzi do wniosku, że muszą istnieć obiektywne przesłanki (np. wyniki badań) świadczące o tym, iż odpady pochodzące od tego pacjenta stanowią materiał zakaźny. W takim przypadku pochodzące od pacjenta zużyte materiały opatrunkowe, tkanki, krew, materiały i sprzęt jednorazowego użytku, który pozostawał w kontakcie z zakażonym pacjentem, wydzielinami i wydalinami stanowiącymi potencjalne ryzyko zakażenia, np. zainfekowane pieluchomajtki, podpaski, podkłady oraz pozostałości z żywienia pacjenta (czyli odpady podlegające zakwalifikowaniu do niebezpiecznych) – powinny być traktowane jako odpady zakaźne, zależnie oczywiście od tego, czy pozostają w związku z jego chorobą.
