1. Wprowadzenie

Ustawodawca w ramach tzw. ustaw medycznych w art. 13 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2009 r. Nr 52, poz. 417 z późn. zm.) – dalej u.p.p. – określił m.in. prawo pacjenta do tajemnicy informacji o stanie zdrowia. Tajemnica dotyczy danych, które zostały uzyskane w związku z wykonywaniem określonego zawodu medycznego, i swym podmiotowym zakresem obejmuje w zasadzie wszystkie osoby wykonujące zawód medyczny (lekarz, pielęgniarka, położna, felczer, diagnosta laboratoryjny, farmaceuta, psycholog itp.), a także osoby, co do których obowiązek zachowania tajemnicy nie wynika z odrębnych przepisów, ponieważ takie przepisy nie zostały dotąd przygotowane. Chodzi tu w szczególności o pracowników obsługi techniczno-biurowej, którzy w związku z wykonywanymi obowiązkami pracowniczymi mają dostęp do informacji podlegających ochronie. Tajemnicę informacji należy rozumieć jako powinność zachowania poufności pewnych danych zarówno co do ograniczonego kręgu osób, do których informacja może dotrzeć, jak i co do zakazu ujawniania określonych informacji. Zakaz i ograniczenie należy stosować do wszelkich form przetwarzania informacji, a więc pisemnego i ustnego, oraz wszelkich innych form przekazu nadających się do interpretacji, w tym także milczenia. Czasowy zakres konieczności zachowania tajemnicy informacji jest nieograniczony.

Prawo do tajemnicy nie ma charakteru bezwzględnego. Zwalnia z tego obowiązku zgoda samego pacjenta czy jego przedstawiciela ustawowego. W świetle tematyki przedstawianego zagadnienia najistotniejsze okażą się przesłanki udostępnienia informacji o stanie zdrowia pacjenta na podstawie przepisów określonych ustaw. Od razu w tym miejscu należy przedstawić tezę, iż na gruncie powszechnie obowiązujących przepisów jedynie konkretny przepis konkretnej ustawy może upoważnić uprawnione osoby do uzyskania informacji o stanie zdrowia pracownika, jak również na tych samych zasadach pracodawca może żądać tych informacji od podmiotów i osób dysponujących takimi danymi.
Uzasadnienie stanowiska wyżej opisanej tezy wynika w szczególności z treści art. 221 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.). Na tej podstawie pracodawca nie może żądać od pracownika podania informacji o stanie jego zdrowia, chyba że informacje te są niezbędne w celu skorzystania przez pracownika ze szczególnych uprawnień prawa pracy albo obowiązek podania informacji wynika z przepisów odrębnych ustaw. Potwierdza to wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia 2008 r., sygn. akt I PK 37/08, zgodnie z którym pracodawca nakładający na pracownika obowiązek udzielenia informacji innych niż wskazane w art. 221 § 1 i 2 Kodeksu pracy lub w odrębnych przepisach (art. 221 § 4 Kodeksu pracy) działa niezgodnie z prawem.

2. Prawo pracodawcy do żądania informacji bezpośrednio od osób trzecich

Pracodawca upoważniony jest niekiedy w wyraźnie wskazanych w ustawach sytuacjach do uzyskania informacji o stanie zdrowia swojego pracownika w związku z możliwością skorzystania przez pracodawcę z oznaczonych uprawnień czy ulg lub w związku z możliwością powstania zagrożenia dla życia czy zdrowia w miejscu pracy. Uprawnienie to jest realizowane bądź przez niejako odgórne nałożenie w ustawie na lekarzy czy zakłady opieki zdrowotnej obowiązku udzielania informacji pracodawcy, bądź na uzasadniony wniosek poparty legitymacją przepisu ustawy.

2.1. Informacje na zaświadczeniach lekarskich

Szczególny wyjątek od obowiązku zachowania tajemnicy o stanie zdrowia pracownika wskazuje przepis art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 77, poz. 512 z późn. zm.) – dalej u.ś.c.m., gdzie sankcjonuje się umieszczenie na zaświadczeniu lekarskim informacji o rodzaju określonych chorób lub przyczyn stanu niezdolności do pracy. Ustawodawca reguluje w ten sposób zasady umieszczania na zaświadczeniu tzw. kodów literowych, od A do E.
Pracownik w myśl art. 57 ust. 2 u.ś.c.m. może jednak na pisemny wniosek zażądać od lekarza nieumieszczania danych o oznaczeniu literowym B, co oznacza niezdolność do pracy spowodowaną stanem ciąży, oraz D, co oznacza niezdolność do pracy spowodowaną gruźlicą. Pracownik nie ma zaś wpływu na zachowanie tajemnicy o swoim stanie zdrowia, jeśli rozpoznanie dotyczy choroby zakaźnej (kod E) i choroby spowodowanej nadużywaniem alkoholu (kod C). Jeśli niezdolność do pracy powstała z tych przyczyn, lekarz ma obowiązek umieszczenia tej informacji na zaświadczeniu lekarskim. Lekarz ma nadto obowiązek umieścić na zaświadczeniu lekarskim informację o powstaniu niezdolności do pracy po przerwie nieprzekraczającej 60 dni spowodowanej tą samą chorobą, która była przyczyną niezdolności do pracy przed przerwą (kod A).

2.2. Osoby niepełnosprawne

Zarówno obowiązki pracodawcy wobec zatrudnionych osób niepełnosprawnych, jak i szczególne uprawnienia tych pracowników wskazują na przypadki konieczności ujawnienia tajemnicy informacji o stanie zdrowia pracownika. W oparciu o art. 221 § 2 pkt 1 Kodeksu pracy pracodawca ma prawo żądać od pracownika danych niezbędnych w celu skorzystania przez pracownika ze szczególnych uprawnień.
Pracodawca, zatrudniając osoby niepełnosprawne, może liczyć na ulgi w opłatach na PFRON, ulgi podatkowe, może też pozyskiwać fundusze na organizację miejsca pracy dla osoby niepełnosprawnej. Pracownik z kolei może liczyć na dodatkowe przerwy w pracy czy też krótszy wymiar czasu pracy. W kontekście tych uprawnień pracodawcy przysługuje prawo żądania informacji w przedmiocie orzeczenia niepełnosprawności wobec pracownika.
Na uwagę zasługuje ponadto obowiązek pracodawcy korzystającego ze wsparcia finansowego PFRON przekazywania do Funduszu informacji o wynagrodzeniu, zatrudnieniu i stopniu niepełnosprawności zatrudnionych osób niepełnosprawnych – zgodnie z art. 26c ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1999 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 214, poz. 1407 z późn. zm.). Nadto zgodnie z tym przepisem informacja przekazywana przez pracodawcę powinna uwzględniać osoby, u których stwierdzono chorobę psychiczną, upośledzenie umysłowe, epilepsję oraz pracowników niewidomych. Żądanie informacji w tym zakresie jest więc w pełni dopuszczalne, mające uzasadnienie w ustawowej delegacji.

2.3. Wypadek przy pracy

Na podstawie art. 234 § 2 Kodeksu pracy pracodawca zobowiązany jest zawiadomić okręgowego inspektora pracy i prokuratora m.in. o ciężkim wypadku przy pracy. Definicja wypadku przy pracy opisana jest znamionami o charakterze medycznym. W znacznej większości przypadków pracodawca będzie więc zobowiązany do uzyskania specjalnych informacji medycznych poprzez skierowanie żądania od lekarza czy jednostki opieki zdrowotnej o udzielenie informacji lub wydanie zaświadczenia wskazującego na przesłanki uznania lub nie danego wypadku jako ciężkiego wypadku przy pracy.
(...)