Od 7 listopada 2024 r. obowiązuje zmieniona wersja rozporządzenia z 11 września 2006 r. w sprawie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów kategorii 1 i preparatów zawierających te środki lub substancje (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 1678). Teraz w przepisach jest krótki katalog leków, których przepisanie na recepcie jest możliwe jedynie po osobistym zbadaniu pacjenta – chodzi o fentanyl, morfinę, oksykodon, ziele konopi innych niż włókniste oraz wyciągi, nalewki farmaceutyczne, a także wszystkie inne wyciągi z konopi innych niż włókniste, jak również żywicę konopi. -W przypadku tych substancji nie wystarczy ankieta ani uproszczona teleporada. Lekarz musi mieć bezpośredni kontakt z pacjentem, a systemy monitorujące analizują, czy taki kontakt mógł faktycznie mieć miejsce – tłumaczy w wywiadzie dla Polskiej Agencji Prasowej Łukasz Pierzak, główny inspektor farmaceutyczny (GIF). Nowela przepisów spowodowała powstanie pojęcia „receptomatu”, czyli wystawiającego receptę bez realnej konsultacji. Wskutek działań GIF i rzecznika praw pacjenta, udało się to zjawisko mocno ograniczyć (pisaliśmy o tym w tekście na część leków recepty po osobistym badaniu). W przypadku medycznej marihuany – po zmianach przepisów - rynek skurczył się o 50-60 procent. Dane GIF, który wydaje zgody na import medycznej marihuany do Polski, pokazują wyraźny spadek rynku po wejściu w życie nowych regulacji dotyczących preskrypcji substancji psychotropowych. Przykładowo w 2024 r. do Polski trafiło ok. 12 ton suszu marihuany medycznej. Tymczasem przez pierwsze osiem miesięcy ubr., import wyniósł jedynie ok. czterech ton.

 

Sprawdź również książkę: Ochrona osób z zaburzeniami psychicznymi, intelektualnymi i osób starszych w postępowaniu cywilnym Wyzwania implementacyjne art. 13 Konwencji o prawa >>


Recept nie fałszują, tylko nadużywają

Pierzak wskazuje na inne niebezpieczne zjawisko, czyli nadużycia na rynku leków narkotycznych, które wcale nie polegają na fałszowaniu recept. -Oczywiście zdarzają się sytuacje, w których dochodzi do kradzieży certyfikatu lekarza, przejęcia jego tożsamości cyfrowej i wystawiania recept bez jego wiedzy. Takie przypadki były wykrywane, a certyfikaty natychmiast blokowane. Niestety, w zdecydowanej większości ujawnionych spraw recepty były wystawiane świadomie przez lekarzy działających w ramach zorganizowanych grup przestępczych – podkreśla Pierzak. Niektórzy lekarze stają się dostawcami recept, które są realizowane legalnie w aptekach, a następnie leki – najczęściej silne opioidy – trafiają na czarny rynek. Tam sprzedawane są przez internet za wielokrotność ceny aptecznej. Kupują je ludzie ciężko uzależnieni, a także osoby eksperymentujące z substancjami psychoaktywnymi.

Algorytmy wyszukują podejrzanych

Nadużycia to zjawisko ogólnopolskie. Od marca Centrum e-Zdrowia skutecznie monitoruje preskrypcje. GIF, we współpracy z Ministerstwem Zdrowia, rzecznikiem praw pacjenta i organami ścigania, analizuje ogromną liczbę recept rocznie. Inspekcja farmaceutyczna stosuje algorytmy, które pozwalają wyłapywać nietypowe wzorce – recepty wystawiane seryjnie, nierealne czasy realizacji, które sugerują brak badań fizykalnych. -Dodatkowo mamy informacje o drodze leku na każdym etapie dystrybucji. Umiejętne analizy tych danych, często także ich krzyżowanie, dają nam wiedzę o każdej aktywności przy danym leku. Łączenie systemów monitorujących (wykorzystywane przez Centrum e-Zdrowia z danymi MZ i GIF) tworzy pełny obraz – podkreśla Pierzak. Lekarze też mają coraz większą świadomość, że są na bieżąco monitorowani. -Co tydzień lub co dwa tygodnie pojawiają się informacje o kolejnych zatrzymaniach. Mit, że nikt tego nie sprawdza, już nie istnieje – dodaje Pierzak.

 

Kwitnie przemyt podróbek

Inne niebezpieczne zjawisko, na które zwraca uwagę GIF, to przemyt do Polski sfałszowanych leków na odchudzanie (GLP-1), nielegalnego botoksu i wypełniaczy dla branży estetycznej, jak również opioidów i leków psychotropowych, produktów na potencję i sterydów anabolicznych. -Skala zjawiska rośnie, dlatego potrzebujemy wyspecjalizowanych służb do walki z przestępczością farmaceutyczną, bo to zupełnie nowy typ zagrożeń – podkreśla Pierzak.

 

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów w programie LEX jest zależny od posiadanych licencji.