Za nowelą Kodeksu Wyborczego opowiedziało się 232 posłów, 178 było przeciw, a 23 wstrzymało się od głosu. Odrzucono wniosek PiS o odrzucenie ustawy.
Wniesiony do Sejmu przez posłów Koalicji Obywatelskiej projekt nowelizacji Kodeksu wyborczego dotyczy wprowadzenia nowej instytucji prawa wyborczego, tj. sekretarzy obwodowych komisji wyborczych, których zadaniem będzie zapewnienie prawidłowego przebiegu procesu wyborczego.
Większa profesjonalizacja obwodowych komisji wyborczych ma być odpowiedzią na nieprawidłowości, jakie miały miejsce przy przeliczaniu głosów w ostatnich wyborach prezydenckich, zwłaszcza głosów oddanych w drugiej turze.
Sekretarze, dzięki ustawowo określonym wymogom odnoszącym się m.in. do wieku, kwalifikacji zawodowych i doświadczenia, mają stanowić gwarancję fachowości prac obwodowych komisji wyborczych – przekonywał poseł Mariusz Witczak z Koalicji Obywatelskiej.
Kto może być sekretarzem?
Zgodnie z projektem sekretarza obwodowej komisji wyborczej (OKW) powołuje właściwy komisarz wyborczy spośród kandydatów, spełniających określone wymogi, zgłoszonych przez wójta. Jeżeli wójt nie zgłosi kandydata na sekretarza OKW, komisarz wyborczy wyznacza spośród członków komisji osobę, która wykonuje zadania sekretarza.
Sekretarzem OKW może być osoba, która:
- jest obywatelem polskim;
- ukończyła 25 lat najpóźniej w dniu dokonania zgłoszenia;
- posiada wykształcenie wyższe;
- jest członkiem korpusu służby cywilnej lub pracownikiem urzędu obsługującego organy administracji rządowej, samorządowej lub jednostek im podległych lub przez nie nadzorowanych albo posiada co najmniej 2-letni staż pracy w wymienionych urzędach lub jednostkach albo jest nauczycielem mianowanym lub nauczycielem dyplomowanym w rozumieniu ustawy Karta Nauczyciela.
Ustawodawca zastrzegł, że wymogu tego nie stosuje się do osób mających wyższe wykształcenie prawnicze lub administracyjne.
Ustawa w brzemieniu uchwalonym przez Sejm 27 marca 2026 r. określa również kto nie może być sekretarzem. Będzie to osoba:
- która w chwili zgłoszenia ukończyła 70 lat (autorzy projektu proponowali 65 lat);
- pełniąca funkcję organu albo wchodząca w skład organu pochodzącego z wyborów powszechnych.
Sekretarz OKW nie może także należeć do partii politycznej, prowadzić działalności publicznej niedającej się pogodzić z pełnioną funkcją, ani być skazany prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe.
Sekretarz odciąży przewodniczącego
Sekretarz obwodowej komisji wyborczej ma być profesjonalnym, apolitycznym członkiem komisji odpowiedzialnym za koordynację najważniejszych działań komisji w szczególności:
- przeliczanie i sprawdzanie kart do głosowania podczas ich odbioru oraz w dniu głosowania przed jego rozpoczęciem;
- przeprowadzenie głosowania i ustalenie jego wyników; – sporządzenie i podpisanie protokołu głosowania;
- podanie do publicznej wiadomości wyników głosowania;
- spakowanie dokumentów z głosowania;
- obsługę systemu teleinformatycznego.
Do pierwotnego projektu wprowadzono także poprawkę, zgodnie z którą sekretarz obwodowej komisji wyborczej wprowadza wyniki głosowania do systemu teleinformatycznego w obecności co najmniej 2/3 składu komisji.
W praktyce sekretarz ma przejąć wiele dotychczasowych obowiązków przewodniczącego komisji. Ustawa zobowiązuje sekretarza OKW do współdziałania z przewodniczącym komisji. Uchwalona ustawa przyznaje mu również kompetencję do wniesienia protestu wyborczego (obecnie takie uprawnienie przysługuje przewodniczącemu właściwej komisji wyborczej oraz pełnomocnikowi wyborczemu).
Projekt zakłada, że sekretarz (lub osoba wykonująca jego obowiązki) otrzyma 130 proc. diety przewodniczącego komisji wyborczej. Autorzy regulacji uzasadniają, że wyższa wysokość diety wynika z konieczności spełnienia przez sekretarzy określonych przesłanek, zakresu zadań oraz kluczowej roli sekretarzy w prawidłowym przebiegu procesu wyborczego.
Nie każdy komitet zgłosi kandydata na członka komisji
Ustawa przywraca do Kodeksu wyborczego przepis, zgodnie z którym uprawnienie do zgłaszania kandydatów do obwodowych komisji wyborczych przysługuje wyłącznie komitetom wyborczym działającym na obszarze okręgu wyborczego, w którym została zarejestrowana lista kandydatów lub kandydat na Prezydenta RP, senatora albo wójta. Pełnomocnik takiego komitetu lub osoba przez niego upoważniona mogą zgłosić jednego kandydata do każdej OKW.
Znowelizowany przepis art. 178 par. 2a wskazuje, że pełnomocnik wyborczy komitetu wyborczego albo osoba przez niego upoważniona może zgłosić jednego kandydata do każdej terytorialnej komisji wyborczej na obszarze działania tego komitetu wyborczego.
Nowelizacja zastrzega, że zmienione przepisy będą miały zastosowanie po raz pierwszy do wyborów zarządzonych po upływie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Sama ustawa ma wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
