Wątpliwości Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczą wszystkich czterech tarcz antykryzysowych, którymi wprowadzono m.in. zmiany w Kodeksie karnym, Kodeksie postępowania karnego, Kodeksie wykroczeń, Kodeksie karnym skarbowym, czy Kodeksie karnym wykonawczym. RPO przypomina m.in., że regulamin Sejmu przy procedowaniu takich ustaw wyznacza minimalne terminy, które muszą upłynąć przed poszczególnymi czytaniami.
Chodzi też o zmiany w Kodeksie cywilnym, postępowania cywilnego, spółek handlowych i postępowania administracyjnego. - I tak według art. 89 ust. 2 regulaminu Sejmu, pierwsze czytanie projektu zmian kodeksu może się odbyć nie wcześniej niż czternastego dnia od doręczenia projektu posłom. Do jego rozpatrzenia, zgodnie z art. 90 ust. 1 regulaminu Sejmu, może zostać powołana Komisja Nadzwyczajna. Stosownie do art. 95 ust. 1 regulaminu Sejmu, drugie czytanie projektu, może odbyć się nie wcześniej niż czternastego dnia od dnia doręczenia posłom sprawozdania Komisji Nadzwyczajnej. Art. 95 ust. 2 stanowi ponadto, że w przypadku zgłoszenia w drugim czytaniu poprawki albo wniosku projekt kieruje się ponownie do Komisji Nadzwyczajnej - wskazuje RPO.
We wniosku do Trybunału, Rzecznik powołał się na wyrok TK z 14 lipca 2020 r. z wniosku Prezydenta RP o niezgodności z Konstytucją ustawy z 13 czerwca 2019 r. o zmianie Kodeksu karnego oraz niektórych innych ustaw, wprowadzającej obszerną nowelizację Kodeksu karnego.
- Trybunał uznał, ze ustawa ta jest w całości niezgodna z art. 7 w związku z art. 112 oraz z art. 119 ust. 1 Konstytucji - właśnie ze względu na naruszenie regulaminu Sejmu w toku jej uchwalenia, w szczególności niedochowanie terminów wymaganych dla procedowania projektów ustaw nowelizujących kodeksy. Choć Sejm może w dowolnym czasie zmienić swój regulamin, to dopóki tego nie zrobi, jest związany obecnie obowiązującym regulaminem - co podkreślił TK. Naruszenie tego regulaminu w toku przyjmowania ustawy stanowi zatem naruszenie przepisów Konstytucji - wskazał RPO.
Czytaj: Po wyroku TK, możliwa fala prób podważania innych szybko uchwalanych ustaw>>
Jak dodał analogiczna sytuacja występuje w przypadku czterech ustaw zaskarżonych przez RPO. Co więcej tarcza antykryzysowa 4 dodatkowo wprowadziła część przepisów z zaskarżonej przez prezydenta do TK nowelizacji Kk - m.in. w zakresie kradzieży zuchwałej, czy czynu ciągłego.
- Celem tego szczególnego porządku jest zapewnienie spójności wypracowanych przez specjalistów uregulowań kodeksowych. Chodzi także o wyeliminowanie możliwości przypadkowej nowelizacji kodeksu przy uchwalaniu ustaw szczególnych, która mogłaby zostać przeprowadzona za pomocą pochopnych i dezintegrujących projekt poprawek poselskich – wskazuje Adam Bodnar.
RPO podnosi równocześnie, że część wprowadzonych tarczami przepisów budzi duże wątpliwości. M.in. art. 37a Kk, który - jak wskazuje - ograniczył sądom swobodę orzekania co do możliwości odstąpienia od wymierzenia kary pozbawienia wolności za przestępstwa zagrożone karą do 8 lat więzienia (np. nieumyślne spowodowanie śmierci lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu). Zmianę krytykowały m.in. środowiska lekarskie obawiając się skazywanie na więzienie za błędy w sztuce.
- Zmiany w Kodeksie karnym nie łączą się w żaden merytoryczny sposób z materią ustawy z 19 czerwca 2020 r. Jest ona bowiem ustawą „o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych na zapewnienie płynności finansowej przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19”. Ponadto w przypadku nowelizacji Kodeksu karnego w ustawie z 31 marca 2020 r. brak jest jakiejkolwiek vacatio legis. Nowe przepisy zaczęły bowiem obowiązywać już w dniu ogłoszenia ustawy. Naruszyło to obowiązek prawidłowego ogłoszenia aktu normatywnego (art. 2 i art. 88 ust. 1 Konstytucji) - dodaje.
Czytaj: Tam gdzie Trybunał nie może, tarcza pomoże... wprowadzając zaskarżone przepisy>>
Podsumowuje równocześnie, że wprowadzeniu zmian w ustawach karnych "tarczami antykryzysowymi" można zarzucić instrumentalne wykorzystywanie sytuacji epidemicznej do nieprzemyślanych zmian w systemie orzekania kar, a tym samym rażące naruszenie zasady prawidłowej legislacji leżącej u podstaw zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji).
- W normalnym, spełniającym standardy konstytucyjne procesie legislacyjnym, zmiany te musiałyby być podane dogłębnej analizie i refleksji. Najpewniej oznaczałoby to, że albo nie zostałyby one uchwalone, albo też uchwalone nie w przyjętym ostatecznie kształcie – podkreśla Bodnar we wniosku do TK.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
