Organ jednostki samorządu terytorialnego powinien ustalić swoją kwalifikację jako organu publicznego w rozumieniu ustawy o ochronie sygnalistów. Jeżeli dany organ może prowadzić działania następcze w zakresie przedmiotowym wskazanym w ustawie, to powinien wprowadzić procedurę zgłoszeń zewnętrznych - uważa Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, w odpowiedzi przesłanej serwisowi Prawo.pl. Część ekspertów jest zdania, że może to doprowadzić do niejednolitego stosowania przepisów.
Od 25 grudnia 2024 r. samorządy terytorialne mają obowiązek przyjmowania zgłoszeń zewnętrznych. Ustalenie jednak, który organ w jednostkach samorządu terytorialnego jest właściwy do przyjmowania tych zgłoszeń i podejmowania działań następczych, budzi wiele wątpliwości. Powodem jest definicja organu publicznego zawarta w art. 2 pkt 6 ustawy o ochronie sygnalistów. Zgodnie z tym przepisem przez organ publiczny należy rozumieć naczelne i centralne organy administracji rządowej, terenowe organy administracji rządowej, organy jednostek samorządu terytorialnego, inne organy państwowe oraz inne podmioty wykonujące z mocy prawa zadania z zakresu administracji publicznej, właściwe do podejmowania działań następczych. Zdaniem samorządowców organy kolegialne, czyli rady gmin, miast, powiatów czy sejmiki, same z siebie nie mają narzędzi do wprowadzenia działań naprawczych, które wynikają z ustawy o sygnalistach. Więcej o związanych z tym wątpliwościach pisaliśmy w tekście: Rola rady gminy w procedurze ochrony sygnalistów wewnętrznych
Zapytaliśmy ministerstwo rodziny, pracy i polityki społecznej, jak interpretować definicję organu publicznego zawartą w art. 2 pkt 6 ustawy o ochronie sygnalistów. Zdaniem resortu, aby uznać dany podmiot do kategorii organu publicznego zdefiniowanego w art. 2 pkt 6 ustawy, należy dokonać oceny, czy dany podmiot jest w stanie podjąć działania następcze w zakresie przedmiotowym wyszczególnionym w art. 3 ust. 1 ustawy. W skład zakresu przedmiotowego wchodzą następujące dziedziny:
Ministerstwo wskazuje, że ustawa wyszczególnia dwa organy jako właściwe do przyjmowania zgłoszeń zewnętrznych. To prezes Rady Ministrów albo minister – koordynator służb specjalnych są właściwi do przyjmowania zgłoszeń zewnętrznych dotyczących naruszeń prawa przez służby specjalne, o których mowa w art. 11 ustawy z o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu.
Rzecznik praw obywatelskich jest organem publicznym właściwym do przyjmowania zgłoszeń z dziedziny określonej w art. 3 ust. 1 pkt 17 ustawy o ochronie sygnalistów.
- Natomiast pozostałe organy powinny ustalić swoją kwalifikację jako organu publicznego w rozumieniu ustawy - jeżeli dany organ może prowadzić działania następcze w zakresie przedmiotowym wskazanym w ustawie, to wydaje się, że powinien wprowadzić procedurę zgłoszeń zewnętrznych – wyjaśnia Mirosława Brzostek-Kleszcz, z-ca dyrektora Departamentu Prawa Pracy Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Zauważa również, że w zakresie ochrony danych osobowych sygnalistów ustawa nie różnicuje poziomu ochrony w zależności od charakterystyki danego organu przyjmującego zgłoszenie. Każdy organ publiczny powinien zapewnić poziom ochrony określony w ustawie.
Zobacz wzór dokumentu w LEX: Rejestr zgłoszeń zewnętrznych > >
Patrycja Grebla-Tarasek, radca prawny, ekspert Związku Powiatów Polskich, uważa, że stanowisko to potwierdza zawartą w ustawie o ochronie sygnalistów dyspozycję, że organ, który jest zobowiązany do przyjmowania zgłoszeń zewnętrznych musi być także umocowany do podejmowania działań następczych.
- Zdolność do dokonywania działań następczych, a więc de facto rozwiązania problemu, jaki został zgłoszony przez sygnalistę, jest w tym wypadku kluczowa. W powiatach organem publicznym właściwym do przyjmowania i rozpatrywania zgłoszeń zewnętrznych jest zarząd powiatu i to wyłącznie w takim zakresie, w jakim organ ten (lub starosta jako jego przewodniczący) jest uprawniony do podejmowania działań następczych w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy o ochronie sygnalistów w obszarach, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie sygnalistów - wskazuje Patrycja Grebla-Tarasek.
Konsekwentnie w gminach organem właściwym do przyjmowania zgłoszeń zewnętrznych będzie wójt/burmistrz/prezydent miasta a w województwach zarząd powiatu. Zdaniem ekspertki ZPP stanowisko to rozwiewa wątpliwości, w ten sposób, że organy stanowiące nie są właściwe do podejmowania działań następczych, w konsekwencji tego nie są zobowiązane do przyjmowania zgłoszeń zewnętrznych.
Błażej Wągiel, radca prawny z IPSO Legal, uważa, że stanowisko ministerstwa nie precyzuje w wystarczający sposób, które organy jednostek samorządu terytorialnego są właściwe do przyjmowania zgłoszeń zewnętrznych. Wskazówka, że każdy organ jst uprawniony do prowadzenia działań następczych w ramach ustawy powinien wdrożyć własną procedurę, może w praktyce wywołać jeszcze większe komplikacje. Różne organy jst mogą bowiem inaczej oceniać swoją rolę w systemie ochrony sygnalistów, co może prowadzić do niejednolitego stosowania przepisów.
Obawia się, że „ustalenie swojej kwalifikacji jako organu publicznego” może być dodatkowym utrudnieniem.
- Samodzielne określanie przez poszczególne organy, czy i w jakim zakresie są zobowiązane do wdrożenia procedur, może wywołać wiele wątpliwości interpretacyjnych. Zróżnicowane podejście do ustalania kompetencji i obowiązków nie tylko utrudnia stworzenie spójnego systemu ochrony sygnalistów, lecz także może obniżyć zaufanie potencjalnych zgłaszających do organów publicznych. W efekcie nowa instytucja, która w zamyśle ma zapewnić większą transparentność i bezpieczeństwo osobom zgłaszającym nieprawidłowości, może nie spełnić swojego celu – uważa Błażej Wągiel. Podkreśla, że bez wprowadzenia bardziej klarownych wytycznych istnieje ryzyko różnorodnej, często sprzecznej praktyki w poszczególnych organach publicznych. Ostatecznie może to niepotrzebnie osłabić i tak dopiero kształtującą się w Polsce instytucję sygnalistów.
Michał Ciesielski, prawnik, wieloletni pracownik administracji zespolonej, uważa, że stanowisko ministerstwa może wprowadzić zamęt. - Trzeba podkreślić, że organy, które zaczną badać, czy są właściwe do wprowadzenia tych procedur, a ich nie wprowadzą, narażają się na sankcje wynikające z ustawy – wskazuje Ciesielski.
Zgodnie z art. 58 ustawy, kto, będąc odpowiedzialnym za ustanowienie procedury zgłoszeń wewnętrznych, wbrew przepisom ustawy procedury tej nie ustanawia lub ustanawia ją z istotnym naruszeniem wynikających z ustawy wymogów, podlega karze grzywny.
Zobacz inny wzór dokumentu w LEX: Procedura zgłoszeń zewnętrznych > >
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
