Watchdog Polska mapuje, kto zatrudnia radnych w jednostkach gminnych
Obywatelska Sieć Watchdog Polska wystartowała z serwisem kazdymusigdziespracowac.pl, który pozwala zgłaszać i sprawdzać przypadki zatrudniania radnych w instytucjach podległych gminom. Inicjatywa ma ujawnić skalę zjawiska rodzącego poważne konflikty interesów i rozpocząć debatę o standardach przejrzystości w samorządach.
Czy radny powinien być zatrudniony w spółce lub instytucji podległej gminie, którą ma kontrolować? Polskie prawo dopuszcza łączenie mandatu radnego z pracą w jednostkach podległych samorządowi. Ale jak wskazują przedstawiciele Watchdog Polska praktyka ta – choć legalna – niesie jednak poważne konsekwencje dla jakości lokalnej demokracji. Najbardziej jaskrawym zagrożeniem jest tu bezpośrednia presja wywierana na radnych podczas kluczowych głosowań.
Radny, którego byt materialny zależy od decyzji wójta, burmistrza czy prezydenta – będących de facto jego najwyższymi przełożonymi – staje przed dylematem, którego nie powinna doświadczać żadna osoba uchwalająca prawo. Wybór między merytoryczną oceną uchwały a lojalnością wobec pracodawcy jest w istocie wyborem między interesem mieszkańców a bezpieczeństwem własnej rodziny. W takim układzie mandat radnego przestaje być wolny – uzasadniają przedstawiciele Watchdog Polska.
Zależność zawodowa prowadzi również do autocenzury. Radni zatrudnieni w gminnych jednostkach rzadziej składają interpelacje, unikają tematów niewygodnych dla władzy wykonawczej i rezygnują z roli kontrolnej, która jest fundamentem samorządowego systemu równowagi. W efekcie lokalna scena polityczna może ulec „zabetonowaniu”, a dostęp do stanowisk w instytucjach publicznych bywa traktowany jako forma nagrody za lojalność polityczną.
Dodatkowym zagrożeniem jest naruszenie zasad uczciwej rywalizacji wyborczej. Radny zatrudniony np. w ośrodku kultury lub gminnej spółce zyskuje przewagę nad innymi kandydatami, dysponując stałym dostępem do zasobów publicznych i szerokiego kontaktu z mieszkańcami pod pozorem wykonywania obowiązków zawodowych.
Nowy serwis Watchdog Polska
Przedstawiciele Watchdog Polska przyznają, że od wielu lat trafiają do niej sygnały od mieszkańców całego kraju z pytaniem, czy radny może pracować w jednostce, którą rada ma kontrolować. W odpowiedzi na te wyzwania Obywatelska Sieć Watchdog Polska uruchomiła serwis kazdymusigdziespracowac.pl. To narzędzie, które pozwoli określić skalę problemu i rozpocząć publiczną debatę nad standardami funkcjonowania rad gmin.
Serwis gromadzi informacje o przypadkach zatrudnienia radnych gminnych w jednostkach należących do tej samej gminy lub przez nią kontrolowanychm.in urząd, gminna spółka, szkoła, ośrodek sportu, inna jednostka zależna od samorządu. Dane są prezentowane na interaktywnej mapie Polski.
Analizowane są różne formy współpracy - od umowy o pracę, przez umowy cywilnoprawne, po kontrakty B2B czy powołania na funkcje kierownicze. Każde zgłoszenie jest weryfikowane poprzez wnioski o udostępnienie informacji publicznej kierowane do odpowiednich instytucji. Po potwierdzeniu dane trafiają do serwisu wraz z uzyskaną odpowiedzią.
Zgłoszenia przyjmowane są do 30 kwietnia 2026 r. wyłącznie poprzez formularz dostępny na stronie.
