Większość samorządów nie spełnia minimum dostępności
Spośród 16 jednostek samorządowych, które skontrolowała Najwyższa Izba Kontroli pod względem dostępności, 87 proc. nie spełniło nawet minimalnych warunków zapewnienia dostępności architektonicznej i informacyjno-komunikacyjnej. Żadna ze stron internetowych nie była dostosowana do potrzeb osób z niepełnosprawnościami w koniecznym zakresie. Tylko jedna nie spełniała zaledwie jednego wymogu dostępności.
Podmioty publiczne mają obowiązek zapewnić dostępność architektoniczną, cyfrową i informacyjno-komunikacyjną na podstawie m.in. ustawy o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami i ustawy o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych, które obowiązują od 2019 r.
NIK sprawdził, czy samorządowe jednostki organizacyjne prawidłowo i skutecznie realizowały obowiązki w zakresie zapewnienia dostępności architektonicznej, cyfrowej oraz informacyjno-komunikacyjnej osobom ze szczególnymi potrzebami. W okresie od 1 stycznia 2019 r. do 20 sierpnia 2025 r. Izba skontrolowała 16 jednostek samorządowych w 4 województwach. W każdej z tych instytucji osoba ze szczególnymi potrzebami nie mogła samodzielnie skorzystać z jej usług i była uzależniona od pracowników.
Z przebadanych przez NIK 34 stron internetowych żadna nie spełniała wszystkich kryteriów dostępności cyfrowej. Tylko jedna strona nie spełniała tylko jednego kryterium. Najczęściej niedostępne były skany dokumentów do pobrania lub pliki graficzne, których nie czytały dla osób z niepełnosprawnością wzroku narzędzia asystujące. Nie było też audiodeskrypcji lub tekstu alternatywnego do nagrań multimedialnych. Nie wszystkie elementy były widoczne na stronie, nawet po powiększeniu.
Budynki trudno dostępne
17 z 21 (tj. 81 proc.) zbadanych budynków nie spełniało co najmniej dwóch z pięciu warunków dostępności architektonicznej. Tylko 2 jednostki zapewniły minimalną dostępność architektoniczną. Najczęstsze uchybienia w tym zakresie dotyczyły braku wolnych od barier poziomych lub pionowych przestrzeni komunikacyjnych budynków, nie do wszystkich pomieszczeń był też dostęp dla osób na wózkach. Nie było informacji wizualnej, głosowej, dotykowej o rozmieszczeniu pomieszczeń w budynku. W 12 z 21 zbadanych budynków nie było możliwości ewakuacji osób z niepełnosprawnościami. W dwóch jednostkach i dwóch budynkach nie było miejsc parkingowych dla osób z niepełnosprawnościami, a w 5 jednostkach (i 7 budynkach) nie było dostosowanych toalet.
14 jednostek nie spełniało minimalnych warunków dostępności informacyjno-komunikacyjnej, a więc tylko 2 spełniły je na minimalnym poziomie. Na stronach urzędów nie było np. nagrania w polskim języku migowym o tym, czym urząd się zajmuje, nie było też urządzeń do obsługi osób słabosłyszących (jak np. pętla indukcyjna).
Samorządy nie dysponowały też planami wdrażania dostępności lub jej poprawy, nie zawierały też warunku zapewnienia dostępności w umowach o powierzenie zadania publicznego (11 jednostek) oraz w umowach o udzielenie zamówień publicznych (12 jednostek). Niepełne były też deklaracje dostępności umieszczane na stronach urzędów. W 12 jednostkach raporty o stanie zapewnienia dostępności nie były zgodne ze stanem faktycznym.
Przeczytaj także: Większość skarg na brak dostępności nie spełniała wymogów formalnych
Koordynator wszędzie, ale nie zawsze
Wszędzie w ustawowym terminie wyznaczono koordynatora ds. dostępności (30 września 2020 r.), ale nie wszędzie zachowano ciągłość tej funkcji, najdłużej nie było w urzędzie koordynatora przez 19 miesięcy.
- Choć urzędy mają służyć wszystkim mieszkańcom, wiele z nich wciąż nie zapewnia samodzielnego korzystania z usług publicznych osobom ze szczególnymi potrzebami. Raport z kontroli NIK obejmujący lata 2019–2025 pokazuje, że działania podejmowane w skontrolowanych samorządach okazały się niewystarczające do spełnienia wszystkich minimalnych ustawowych wymagań w zakresie zapewniania dostępności – podsumowuje NIK.
Izba wystąpiła m.in. do Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej jako krajowego koordynatora polityki publicznej na rzecz dostępności, aby zmienił w ustawie o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami definicję dostępności (art. 2 pkt 2). Jak wskazuje NIK, definicja powinna uwzględnić, że dostępność architektoniczna, cyfrowa oraz informacyjno-komunikacyjna jest wynikiem likwidowania barier i uwzględnia uniwersalne projektowanie lub racjonalne usprawnienia.
