Trybunał Sprawiedliwości UE wypowiedział się w toczącym się od ponad 20 lat prawnoautorskim sporze o wykorzystanie próbki (sampla) z utworu niemieckiego zespołu Kraftwerk przez zespół hip-hopowy. Zaproponował wykładnię, która w jego ocenie zapewnia właściwą równowagę między ochroną wolności sztuki a ochroną praw autorskich, a także pewność prawa.
Niemiecki zespół muzyczny Kraftwerk w 1977 r. opublikował utwór „Metall auf Metall”. 20 lat później trwająca około dwóch sekund próbka sekwencji rytmicznej z tego utworu została wykorzystana w piosence hip-hopowej „Nur mir”. Dwaj założyciele zespołu Kraftwerk pozwali dwóch kompozytorów „Nur mir” oraz ich wytwórnię Pelham GmbH o naruszenie praw autorskich.
Sprawa od ponad 20 lat toczy się przed niemieckim wymiarem sprawiedliwości. Jeden z wątków dotyczy tego, czy od 7 czerwca 2021 r. wykorzystanie wspomnianej próbki jest zgodne z prawem jako korzystanie do celów „pastiszu”. W tym dniu w Niemczech wszedł w życie wyjątek w odniesieniu do prawa autorskiego i praw producenta fonogramów, zezwalający na zwielokrotnianie, rozpowszechnianie i publiczne udostępnianie opublikowanego utworu do celów karykatury, parodii lub pastiszu. Ponieważ wyjątek ten wywodzi się z prawa Unii, niemiecki trybunał wystąpił z pytaniem prejudycjalnym do TSUE o wyjaśnienie zakresu pojęcia „pastiszu”.
TSUE w wyroku z 14 kwietnia 2026 r. w sprawie C-590/23 (Pelham II) orzekł, że wyjątek ten obejmuje utwory, które przypominają jeden lub kilka istniejących utworów, jednocześnie wykazując w porównaniu z nimi uchwytne różnice, i które wykorzystują niektóre charakterystyczne, chronione prawem autorskim elementy tych istniejących utworów, w tym poprzez „samplowanie” (sampling), w celu nawiązania z tymi utworami artystycznego lub twórczego dialogu, rozpoznawalnego jako taki.
Dialog ten może przyjmować różne formy, przykładowo:
Aby móc stwierdzić, że korzystanie następuje do celów pastiszu, wystarczy, by charakter pastiszu był rozpoznawalny dla osób znających utwór, z którego dokonano zapożyczeń.
Nie jest zatem konieczne stwierdzenie, że użytkownik miał zamiar wykorzystać istniejący utwór w takich celach.
TSUE dokonuje wykładni prawa UE, nie rozstrzyga sporu między stronami – pozostaje to rolą trybunału niemieckiego. Wyrok dotyczący wykorzystania próbki z utworu zespołu Kraftwerk dopiero więc zapadnie. Z ustaleń dokonanych na dotychczasowym etapie wynika, że utwór „Nur mir” stanowi konfrontację artystyczną z sekwencją rytmiczną zaczerpniętą z utworu „Metall auf Metall”, która – choć zawarta w utworze należącym do innego gatunku– pozostaje, pomimo spowolnienia tempa oraz przesunięcia rytmicznego, rozpoznawalna jako nawiązująca do oryginału.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
