RPO zachęca rząd do lepszego przeciwdziałania ageizmowi
Rada Praw Człowieka ONZ wezwała państwa członkowskie do zakazania każdej formy dyskryminacji ze względu na wiek oraz do zapewnienia osobom starszym pełnej realizacji praw człowieka i podstawowych wolności. Tymczasem w Polsce zakaz dyskryminacji ze względu na wiek dotyczy jedynie zatrudnienia i dostępu do szkoleń. Rzecznik Praw Obywatelskich oczekuje od rządu zajęcia się tym problemem.
W piśmie do minister rodziny i polityki społecznej Marleny Maląg RPO wskazuje m.in. na starzenie się społeczeństwa, pisze że postępująca zmiana proporcji między generacjami pozwala z jednej strony docenić postęp cywilizacyjny, umożliwiający cieszenie się dłuższym życiem, z drugiej zaś - pogłębiają wcześniejsze wyzwania oraz tworzą nowe.
Potrzebne systemowe zmiany
Rzecznik wyraża satysfakcję w odniesieniu do przygotowywanej obecnie „Strategii rozwoju usług społecznych”, która jego zdaniem wpisuje się w nurt deinstytucjonalizacji, uwzględniający prawo osób starszych do decydowania o swoim życiu. Ale zwraca uwagę na kwestie odnoszące się do budowania społeczeństwa przyjaznego dla osób starszych, wychodząc od spraw, na które ONZ kładzie w tym roku szczególny nacisk. Jak stwierdza, chodzi m.in. o dostosowanie oferty edukacyjnej dla osób starszych i uczynienia jej dostępną i atrakcyjną. Pisze też, o konieczności zmian systemowych, które zwiększyłyby odsetek osób starszych w różnego rodzaju aktywnościach edukacyjnych.
Rzecznik odwołuje się do konkluzji Rady Europejskiej(Human Rights, Participation and Well-Being of Older Persons in the Era of Digitalisation) z 9 września 2020 r., w których zaprasza ona państwa członkowskie UE do przyjęcia zintegrowanego podejścia do starzenia się społeczeństw. Składają się na to perspektywa podejścia opartego na prawach człowieka, a także perspektywa cyklu całego życia – z uwzględnieniem różnic między kobietami i mężczyznami.
ONZ zachęca do przeciwdziałania ageizmowi
RPO przypomina, że z kolei 7 października 2021 r. została uchwalona rezolucja Rady Praw Człowieka ONZ w sprawie praw osób starszych i przeciwdziałania ageizmowi.
RPO z uznaniem przyjął zaangażowanie polskiego rządu w proces przyjęcia tej rezolucji, której nowatorstwo zasadza się m. in. na następujących punktach:
- Rezolucja wprowadza do języka prawa międzynarodowego pojęcie ageizmu i podkreśla, że stanowi on część składową dyskryminacji ze względu na wiek oraz negatywnie wpływa na uczestnictwo osób starszych w każdym aspekcie życia społecznego.
- Uznaje istnienie wyzwań związanych z realizacją praw obywatelskich, politycznych, ekonomicznych, społecznych oraz kulturalnych wobec osób starszych, włączając m.in. obszary zapobiegania przemocy, nadużyciom i zaniedbaniu osób starszych, zabezpieczenia społecznego, dostępu do żywności, mieszkalnictwa, prawa do pracy i dostępności do rynku pracy, równości i niedyskryminacji, dostępności wymiaru sprawiedliwości, nowych technologii, edukacji, szkoleń, opieki zdrowotnej, opieki długoterminowej i opieki paliatywnej, uczenia się przez całe życie, uczestnictwa, nieodpłatnej pracy opiekuńczej.
- Wzywa do przedłożenia przez Biuro Wysokiej Komisarz ONZ ds. Praw Człowieka raportu dotyczącego standardów w prawie międzynarodowym i zobowiązań państw członkowskich ONZ do ochrony i promocji praw osób starszych oraz adaptację tego raportu na język łatwy do zrozumienia.
Jak podkreśla RPO, Rada Praw Człowieka, jako organ pomocniczy Zgromadzenia Ogólnego ONZ, w oficjalnym dokumencie poprosiła o analizę ochrony osób starszych w prawie międzynarodowym. Rezolucja wzywa państwa członkowskie ONZ m.in. do zakazania każdej formy dyskryminacji ze względu na wiek oraz do przyjęcia i wdrożenia niedyskryminujących polityk publicznych, krajowych strategii, planów akcji, regulacji prawnych oraz do promocji i zapewnienia pełnej realizacji praw człowieka i podstawowych wolności osobom starszym, w tym w obszarze zatrudnienia, ochrony prawnej, mieszkalnictwa, edukacji i szkoleń, dostępu do technologii, oraz do wsparcia finansowego, socjalnego, opieki zdrowotnej, opieki długoterminowej i paliatywnej, jednocześnie zapewniając konsultacje z osobami starszymi i ich uczestnictwo.
Czytaj także: NSA: Nie ma podstaw do przenoszenia 65-letniego komornika na emeryturę>>
Rzecznik zauważa, że tymczasem w Polsce zakaz dyskryminacji ze względu na wiek dotyczy jedynie obszaru zatrudnienia i dostępu do szkoleń (na mocy ustawy o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania z 3 grudnia 2010 r.). Nadal brakuje ustawowego zakazu dyskryminacji w innych obszarach, na które wskazano w w rezolucji Rady Praw Człowieka.
- Przekłada się to na dyskryminujące regulacje nadal istniejące na poziomie krajowym (np. brak widoczności osób starszych w prawie oświatowym lub ograniczenia w dostępie do opieki paliatywnej, która obecnie jest formalnie gwarantowana tylko osobom, które chorują na choroby określone w rozporządzeniu) - czytamy w wystąpieniu.
RPO podkreśla, że rezolucja zachęca także państwa członkowskie nie tylko do wprowadzenia zakazu dyskryminacji, ale także do podjęcia odpowiednich środków dla faktycznego zwalczania ageizmu i wyeliminowania dyskryminacji ze względu na wiek oraz ochrony praw człowieka w odniesieniu do osób starszych.
