Testament ustny ma być niezwłocznie spisany; do lamusa przejdzie możliwość zeznań świadków
Ministerstwo Sprawiedliwości poprawia projekt nowelizacji Kodeksu cywilnego dotyczącej testamentów, usuwając z niego możliwość stwierdzenia treści testamentu ustnego przez zeznania świadków. Uznano bowiem, że taka forma nie daje wystarczającej pewności, czy testator rzeczywiście złożył dane oświadczenie. Resort liczy na to, że zmiana przyczyni się do ograniczenia prób fałszowania testamentów ustnych.
Testament ustny to jeden z testamentów szczególnych. W obecnym stanie prawnym warunki jego sporządzania wynikają z art. 952 k.c. Jeżeli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione, spadkodawca może oświadczyć ostatnią wolę ustnie przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków. Ustawodawca przewidział, że treść testamentu ustnego może być stwierdzona w ten sposób, że jeden ze świadków albo osoba trzecia spisze oświadczenie spadkodawcy przed upływem roku od jego złożenia, z podaniem miejsca i daty oświadczenia oraz miejsca i daty sporządzenia pisma, a pismo to podpiszą spadkodawca i dwaj świadkowie albo wszyscy świadkowie.
Z przepisów wynika jednocześnie, że w wypadku, gdy treść testamentu ustnego nie została w powyższy sposób stwierdzona, można ją w ciągu sześciu miesięcy od dnia otwarcia spadku stwierdzić przez zgodne zeznania świadków złożone przed sądem. Jeżeli przesłuchanie jednego ze świadków nie jest możliwe lub napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, sąd może poprzestać na zgodnych zeznaniach dwóch świadków.
Projekt trafił do opiniowania piątego czerwca br., teraz jest już na etapie Komitetu Stałego Rady Ministrów i po poprawkach dotyczących testamentu ustnego.
Czytaj: Testament ustny na nagraniu? Jest projekt zmian w przepisach>>
Testament ustny do zmiany, a może warto go zlikwidować?>>
Co proponuje MS?
Ministerstwo proponuje nowe brzmienie art. 952 par. 1. I tak, zgodnie z nim, jeśli wskutek szczególnych i nagłych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe albo nadmiernie utrudnione, a zachodzi obawa rychłej śmierci spadkodawcy, spadkodawca może oświadczyć ostatnią wolę ustnie przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków.
Treść testamentu ustnego – zgodnie z propozycją – będzie musiała być niezwłocznie stwierdzona w ten sposób, że jeden ze świadków spisze oświadczenie spadkodawcy, a pismo to podpiszą spadkodawca i co najmniej trzej świadkowie. Projekt przewiduje też możliwość utrwalenia oświadczenia spadkodawcy złożonego w obecności świadków w sposób umożliwiający jego identyfikację, za pomocą urządzenia rejestrującego obraz i dźwięk na trwałym nośniku danych. Nagranie to ma zostać przekazane na takim nośniku danych notariuszowi lub do sądu spadku nie później niż w ciągu trzech miesięcy od dnia otwarcia spadku.
Zgodnie z propozycją testament ustny utraci moc z upływem trzech miesięcy od ustania okoliczności, które uzasadniały jego sporządzenie, chyba że spadkodawca zmarł przed upływem tego terminu.
Pierwsza wersja przewidywała, że jeżeli treść testamentu ustnego nie została stwierdzona w sposób określony przed otwarciem spadku, „można będzie ją stwierdzić w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku wyłącznie przez zgodne zeznania świadków złożone przed sądem”. Do zachowania powyższego terminu wystarczyłoby złożenie, przed jego upływem, wniosku o przesłuchanie świadków wraz z danymi świadków umożliwiającymi ich wezwanie. Przepis przewidywał również, że jeżeli przesłuchanie jednego lub większej liczby świadków nie jest możliwe lub napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, sąd będzie mógł poprzestać na zgodnych zeznaniach dwóch świadków.
MS przeanalizowało, liczy na mniej oszustw
Ministerstwo Sprawiedliwości zmiany we wstępnym projekcie uzasadnia dokonaniem powtórnej analizy orzecznictwa i doktryny. - Zdecydowano się na usunięcie z Kodeksu cywilnego możliwości stwierdzenia treści testamentu ustnego przez zeznania świadków, uznawszy ten sposób stwierdzania treści testamentu ustnego za niedający wystarczającej pewności co do tego, że dana osoba rzeczywiście złożyła dane oświadczenie - uzasadniono.
I dodano, że wskazana zmiana powinna istotnie przyczynić się do ograniczenia skuteczności podejmowanych prób fałszowania testamentów ustnych.
Po zmianie przepisu nie powinno budzić wątpliwości, że stwierdzenie treści testamentu ustnego przez sporządzenie pisma, o którym mowa w projektowanym art. 952 par. 2 k.c., generalnie możliwe jest tylko za życia spadkodawcy i powinno nastąpić niezwłocznie po chwili złożenia przez niego oświadczenia. Termin „niezwłoczny” jest pojęciem elastycznym i stosowanym w wielu przepisach Kodeksu cywilnego - dodano.
