Prezydent skierował do Sejmu swój projekt w sprawie sądownictwa
W czwartek prezydent Karol Nawrocki zdecydował o zawetowaniu ustawy o KRS, przygotowanej przez rząd. Tego samego dnia upubliczniony został jego własny projekt w tej sprawie. Projekt został już skierowany do Sejmu. Prezydent zapowiedział, że jeśli jego propozycje zostaną odrzucone, to "zwróci się do Narodu z wnioskiem o referendum w sprawie przywrócenia normalności w funkcjonowaniu sądów".
- W związku z postępującym rozkładem wymiaru sprawiedliwości, tak jak wcześniej zapowiadałem, przedstawiam własny projekt ustawy o przywróceniu prawa do sądu oraz rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki oparty na trzech konkretnych zasadach: bezstronności sądów, niepodważalności orzeczeń, potwierdzeniu statusu prawidłowo nominowanych sędziów – zaznaczył Karol Nawrocki. Jak wskazał, celem jest stabilność i realne skrócenie czasu postępowań.
Jeżeli propozycje dialogu zostaną odrzucone – zgodnie ze swoim zobowiązaniem – ostatecznie zwrócę się do Narodu z wnioskiem o referendum w sprawie przywrócenia normalności w funkcjonowaniu sądów. Niech zdecydują obywatele. To Ich głos zawsze jest najważniejszy – poinformował prezydent.
Czytaj też: Prezydent zdecydował o zawetowaniu nowej ustawy o KRS >
W uzasadnieniu projektu wskazano m.in.: że "postępująca w ostatnich latach anarchizacja wymiaru sprawiedliwości, podejmowanie przez sędziów i składy różnych sędziów pod pozorem „przywracania praworządności” czynności i aktów z rażącym, zawinionym i celowym naruszeniem prawa w postaci opisanych wyżej zdarzeń, czyni koniecznym podjęcie inicjatywny ustawodawczej przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, jako strażnika Konstytucji, w celu przywrócenia właściwego ładu konstytucyjnego w państwie, zapobieżeniu dalszej anarchizacji, bezprawiu i bezkarności funkcjonariuszy publicznych sprawujących wymiar sprawiedliwości niezgodnie z prawem i rotą ślubowania sędziowskiego".
Dodano również, że "z uwagi na brak dotychczas normatywnych, skutecznych instrumentów służących wyegzekwowaniu poszanowania obowiązującego prawa, przeciwdziałaniu uzurpacji kompetencji pod pozorem sprawowania wymiaru sprawiedliwości konieczne jest poszukiwanie narzędzi i wprowadzenie konstrukcji prawnych zawartych w niniejszym projekcie, którego celem jest doprowadzenie do respektowania porządku konstytucyjnego, właściwej równowagi władz, gwarancji realizacji prawa obywatela do sądu oraz odbudowania zaufania obywateli do sądu."
Co proponuje prezydent?
Prezydencki projekt liczy 26 artykułów. Jego uzasadnienie to 40 stron.
Projekt przewiduje "wprowadzenie obowiązków, które mają przywrócić zakaz kwestionowania przez sędziego obowiązywania, pomijania lub odmowy stosowania Konstytucji i ustaw w zakresie dotyczącym ustroju sądów oraz procedury powoływania sędziów i mianowania asesorów sądowych".
Prezydencka ustawa ma wprowadzić zakaz kwestionowania przez sędziego istnienia konstytucyjnych organów państwa oraz podważania ich kompetencji i umocowania. Dotyczy to w szczególności Trybunału Konstytucyjnego, Krajowej Rady Sądownictwa, ale także innych organów określonych w Konstytucji. Zakazuje się sędziom kwestionowania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, podważania ich istnienia, skuteczności lub obowiązywania.
Wprowadzona ma być też zasada, zgodnie z którą żaden sąd ani inny organ władzy publicznej nie może dokonywać ustaleń lub ocen dotyczących zgodności z prawem powołania sędziego lub mianowania asesora sądowego, ani też oceniać uprawnienia wynikającego z takiego powołania do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości oraz zakaz uchylania, pomijania, uznawania za nieistniejące lub w jakikolwiek sposób kwestionowania orzeczeń wydanych z udziałem sędziego lub asesora sądowego ze względu na ocenę legalności ich powołania.
W projekcie zaproponowano sankcję nieważności z mocy prawa wobec aktów i orzeczeń sądowych, których podstawą było kwestionowanie statusu osoby powołanej na urząd sędziego lub mianowanej na stanowisko asesora sądowego, a także wobec czynności podjętych z naruszeniem ustawowej właściwości izb Sądu Najwyższego lub Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Jak podano w uzasadnieniu, "celem projektowanego art. 9 jest wzmocnienie przejrzystości, bezstronności i zaufania publicznego do wymiaru sprawiedliwości poprzez wprowadzenie obowiązku ujawnienia przez sędziego na wniosek strony w toku postępowania przed sądem i Trybunałem określonych informacji dotyczących jego przynależności organizacyjnej, działalności w zrzeszeniach, fundacjach oraz – w zakresie historycznym – w partiach politycznych.
Umyślna odmowa sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez sędziego ma być równoznaczna ze zrzeczeniem się urzędu sędziowskiego, a więc ze skutkiem w postaci rozwiązania stosunku służbowego z mocy prawa. Regulacja ta ma mieć "charakter dyscyplinujący i gwarancyjny, stanowiąc odpowiedź na przypadki, w których sędziowie odmawiają orzekania lub podejmują czynności orzecznicze, powołując się na własne oceny zgodności z prawem statusu sędziego, prawidłowości powołań innych sędziów lub asesorów". W proponowanym art. 10 wskazano zamknięty katalog przypadków uznanych za umyślą odmowę sprawowania wymiaru sprawiedliwości.
W kolejnym przepisie wskazano, że sędzia i asesor sądowy nie może należeć do partii politycznej lub związku zawodowego. Ponadto, że sędzia i asesor sądowy nie może należeć do zrzeszenia, w tym do stowarzyszenia o charakterze zawodowym i politycznym, w którego statucie znajduje się obowiązek podporządkowania się jego członków uchwałom organów lub władz tego zrzeszenia, ani prowadzić działalności publicznej nie dającej się pogodzić z zasadami niezależności sądów i niezawisłości sędziów.
Rozdział 3 projektu ustawy reguluje odpowiedzialność dyscyplinarną sędziów i asesorów za naruszenia obowiązków wynikających z ustawy. Określa katalog przewinień dyscyplinarnych, w tym działania polegające na kwestionowaniu statusu sędziów lub organów konstytucyjnych, jak również działalność polityczną niezgodną z zasadą niezawisłości.
Rozdział 4 projektu ustawy wprowadza odpowiedzialność karną za "działania godzące w konstytucyjny ustrój państwa i prawidłowe funkcjonowanie organów wymiaru sprawiedliwości". Projektowane przepisy wprowadzają dwa nowe przestępstwa, które obejmują czyny popełnione przez funkcjonariuszy publicznych (w tym sędziów, prokuratorów, funkcjonariuszy ABW itp. – art. 115 par. 13 kodeksu karnego). Pierwsze z projektowanych przestępstw obejmuje kwestionowanie konstytucyjnych i ustawowych uprawnień Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Trybunału Konstytucyjnego, Krajowej Rady Sądownictwa oraz Trybunału Stanu, wydawanych przez te organy akty lub orzeczeń lub podejmowanych działań konstytucyjnych i ustawowych (za co grozi kara od 6miesięcy do lat 5 pozbawienia wolności). Drugie obejmuje odpowiedzialność karną funkcjonariusza publicznego, który dokonuje ustalania lub oceny zgodności z prawem powołania sędziego lub mianowania asesora sądowego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości. Sprawca musi dokonać tego także „w zakresie swoich obowiązków albo uprawnień zawodowych lub służbowych”.
Projekt wprowadza również zmiany w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. z 2023 poz. 1725 ). Jak wskazano w uzasadnieniu projektu zmian, "uchylanie wyroków oraz postanowień przez część sędziów, którzy kwestionują status innych sędziów oraz asesorów sądowych, w sposób oczywisty powoduje przewlekłość w toczących się postępowaniach, które muszą być prowadzone – co do zasady – od nowa. Godzi to w konstytucyjne prawo każdego do rozpoznania sprawy „bez nieuzasadnionej zwłoki”."
Z prezydenckimi propozycjami (projekt ustawy i uzasadnienie) można zapoznać się tutaj >
